Van die fijne dingen die in opperbeste staat zelden worden benoemd: liefde, vriendschap, de rechtsstaat. Maar waar ze gaan haperen, dringen ze zich op, als leed. Bij liefde en vriendschap weet iedereen hoe het voelt, maar de rechtsstaat..? Zo’n abstract, theoretisch concept voor freaks in tweed. Precies dat is de reden dat iedereen de serie De Toeslagenaffaire zou moeten zien, over Kysia en Rayan die kapotgaan. Pas in zijn falen laat de rechtsstaat zich voelen.
Over de auteur
Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant. Luyten presenteerde Buitenhof en werkte zes jaar in Afrika. Ook schreef ze onder meer Het geluk van Limburg en de biografie Moederland, de jonge jaren van Máxima Zorreguieta. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
De tv-serie gaat over een doodnormaal stel in een doodnormale wijk; Rayan is docent aan het mbo, Kysia is kapster, hun twee kleine kinderen brengen ze op werkdagen naar een oppasmoeder. Het vervolg laat zich uittekenen, kranten stonden vol van de rampspoed die begon bij een witte envelop met rode letters: Belastingdienst Toeslagen. Een vermeend foutje in een formulier, sanctie 62 duizend euro. ‘Alles of niets’, heette dat bij de fiscus: bij verdenking moesten alle ontvangen toeslagen worden terugbetaald. Paniek en angst gevolgd door wanhoop, door woede. Na vrijspraak ging het OM in hoger beroep. Kysia en Rayan verliezen hun baan, hun geld, hun kinderen, elkaar. De dramaserie van BNNVara filmt zo dicht op de huid dat je als medeburger gaat voelen hoe rechteloosheid voelt.
Hetzelfde gebeurt in De werkelijkheid als verweer, van getuige tot verdachte in een terrorismezaak van Barbara Zwirs. Bij de wetenschappelijk medewerker van de IND stormde om 5 uur ’s ochtends de politie binnen. Ze werd meegevoerd op verdenking van het financieren van terrorisme. Zwirs had een paar keer honderd euro overgemaakt naar de rekening van de penitentiaire inrichting in Vught. Daar zat haar ex, de vader van haar dochter, die naar IS-gebied in Irak was gegaan om zijn broertje weg te halen. Zij stuurde zakgeld om hagelslag en sigaretten te kopen.
De verdenking van Zwirs is met goeie wil al lastig te billijken. Wat volgt is een nachtmerrie met dossiers vol niet te corrigeren fouten, tot aan haar voorkomen in de zwaarbewaakte rechtbank De Bunker. Daar staan Taghi en Holleeder terecht.
Nu hadden deze vrouwen het geluk van een advocaat. Door bezuinigingen op de sociale advocatuur is er een tekort aan advocaten voor mensen die er zelf geen kunnen betalen. Bovendien kregen toeslagenouders jarenlang geen subsidie voor rechtsbijstand. De staat (met inbegrip van de Raad van State) vond dat burgers zelf hun problemen met de fiscus kunnen afhandelen. Fundamentele principes van de rechtsstaat werden geschonden: onschuldig tot het tegendeel is bewezen. Iedere burger toegang tot het recht. Gelijkheid voor de wet. En verder kruipt het rechtsstaatfalen de samenleving in.
De regering-Schoof onderzoekt of rechtszaken aangespannen door natuurorganisaties aan banden kunnen worden gelegd; die organisaties procederen zodat de staat zich aan zijn eigen wetten houdt. Toen boeren in 2022 barbecueden op de A1, liep de politie gemoedelijk tussen de trekkers door. Demonstranten die vorige week door de Amsterdamse politie in het Westelijk Havengebied werden afgezet, zijn op weg naar huis door drieste ME’ers opgejaagd en met wapenstokken geslagen. In landen beneden de Sahara zeggen we dan ‘politiestaat’.
Nog maar acht maanden geleden gaf de topambtenaar van het ministerie van Justitie en Veiligheid in De Groene Amsterdammer een interview over de rechtsstaat. Dick Schoof maakte zich toen geen enkele zorgen over uitholling van de rechtsstaat. Ook bij een kabinet onder leiding van Wilders, zou Schoof zijn ‘morele pijngrens niet bereiken’.
De rechtsstaat is als vriendschap, zodra ze in een verklaring moet worden veiliggesteld, is het hommeles.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant