Afgelopen zomer was het opeens wereldnieuws: een artikel van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie waarin coronavaccinatie in twijfel werd getrokken. Hoe kon die ondeugdelijke studie tot stand komen? Een vertrouwelijk rapport, in het bezit van de Volkskrant, velt een hard oordeel. Een reconstructie.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Het is vrijdag 5 mei 2023 vijf over halfzeven ’s avonds als hoogleraar kinderoncologie Gertjan Kaspers van het Prinses Máxima Centrum in Utrecht een e-mail ontvangt. In de bijlage: een kort, wetenschappelijk bedoeld artikel, geschreven door een van de senioronderzoekers met wie Kaspers veel samenwerkt. Maar de strekking is opmerkelijk, en tegendraads. Best kans dat de hardnekkige oversterfte die de laatste jaren in veel westerse landen zichtbaar is, komt doordat er massaal mensen overlijden aan coronavaccins, stelt het artikel.
Dat is ook in mei 2023 al een bakerpraatje. Onderzoek na onderzoek, in landen uiteenlopend van Italië tot Groot-Brittannië, heeft dan al laten zien dat de coronavaccins alleen al in het eerste jaar miljoenen doden hebben voorkomen. In extreem zeldzame gevallen zijn er weliswaar fatale bijwerkingen, maar niet op grote schaal. Bovendien blijkt de oversterfte niet samen te hangen met hoeveel er in een land is geprikt, maar eerder met hoeveel corona er rondgaat, en hoeveel sociale ongelijkheid er is. Neem Zweden: haast iedereen werd er ingeënt, toch was er nauwelijks oversterfte.
Maar die kant van de zaak blijft in het artikel van Kaspers’ collega volledig onvermeld. ‘Ik heb er bewust voor gekozen het heel basaal en kort te houden’, schrijft de postdoc in het mailtje. ‘Het is een oproep tot nader onderzoek.’
Kaspers, een koninklijk onderscheiden hoogleraar die veel doet voor de kankerzorg in ontwikkelingslanden, aarzelt. ‘Nog wel stof tot nadenken’, luidt het korte antwoord dat hij vier dagen later terugstuurt. De concepttekst heeft hij in de kantlijn van opmerkingen voorzien. Zoals: ‘Ik kan me echt niet voorstellen dat er geen goede getallen zijn voor de covidvaccins. Die moet je opzoeken en citeren.’ En verderop: ‘Ik vind dit toch een lastige, want het is suggestief dat er veel mensen zijn doodgegaan door vaccins. En er staat niks over de bescherming door vaccins.’
‘Niet wetenschappelijk’, vindt hij dat zelfs. Misschien is het beter als hij zijn naam hier niet aan verbindt, oppert hij. ‘Wat ik mis, is waarom wij hierover schrijven vanuit onze affiliaties.’ En verderop: ‘Wat ik mis, is iets over kinderen, en over kinderkanker. Jij en ik worden daarvoor betaald. (…) Als dat er niet in komt, wil ik geen medeauteur zijn en vind ik dat je dit op persoonlijke titel moet schrijven.’
Ruim een jaar later slaat Kaspers een heel andere toon aan, als de Volkskrant hem benadert. Het stuk is dan, mét Kaspers naam erop als een van de vier auteurs, verschenen in het gerespecteerde Britse artsenblad BMJ Public Health.
Fascinerend hoe het in de wetenschap kan gaan, zegt Kaspers. En hoe je vanuit onderzoek naar kinderkanker in arme landen op een heel ander spoor kunt komen, hij wil er graag over vertellen. Maar even later komt hij erop terug, en vraagt hij om radiostilte. Vanwege de ‘reuring’ die om het stuk is ontstaan, mailt hij.
Het uiteindelijke artikel van Kaspers en zijn coauteurs is inmiddels zo’n duizend woorden langer dan het concept dat Kaspers in zijn mail kreeg. Maar de suggestie dat de coronavaccins voor massasterfte zouden hebben gezorgd, is in de eindversie eerder sterker dan zwakker geworden. De Britse krant The Telegraph, de New York Post, de Berliner Zeitung en diverse andere media schrijven erover. ‘Coronaprikken mogelijk schuldig aan toename in oversterfte’, vernemen lezers van The Telegraph ineens via hun krant.
Op sociaal medium X wordt het BMJ-artikel zo’n dertienduizend keer gedeeld. Op talloze coronadwarse websites, videokanalen en weblogs gaat het rond. Een erkend ziekenhuis dat zoiets beweert in een erkend vakblad: dat is ‘uniek’, schrijft in ons land het covidsceptische Artsen Covid Collectief, dat in 2021 nog de jaarprijs voor kwakzalverij kreeg. ‘Omdat vaccinatie als mogelijke oorzaak van de oversterfte in de toonaangevende medische literatuur tot nu toe onbenoemd bleef.’
Maar onder academici steekt er ook een storm van kritiek op, vanwege de gapende gaten in de studie. ‘We hadden scherper moeten zijn op de totstandkoming en resultaten van deze publicatie’, zo neemt na een week ook het Prinses Máxima Centrum afstand van zijn eigen onderzoek. Vakblad BMJ plaatst er intussen een ‘uitdrukking van zorg’ bij, een rode vlag die aangeeft: oppassen, er lijkt hier iets niet in de haak.
Dat komt aan, ook bij de auteurs. Nog binnen een maand neemt Kaspers’ postdoc, die het stuk schreef, ontslag. Voor vragen van de Volkskrant is ze niet bereikbaar. Voor vragen van de integriteitscommissie die het Máxima Centrum aan het werk zet, trouwens ook niet. Volgens haar echtgenoot is ze ‘niet in staat’ de commissie te woord te staan, krijgen die te horen.
Broddelwerk, dat nooit zo gepubliceerd had mogen worden. Het is het harde oordeel van een vorige week verschenen, vertrouwelijk intern rapport van het Prinses Máxima Centrum, ingezien door de Volkskrant. Genadeloos is de Commissie Wetenschappelijke Integriteit over de onderzoekers: ‘Mogelijk zijn de auteurs geleid door buiten-wetenschappelijk gedachtegoed, mogelijk heeft ondeskundigheid geleid tot de publicatie’.
Van de twintig wetenschappelijke spelregels waaraan het onderzoek had moeten voldoen, hebben de onderzoekers er liefst vijftien geschonden, constateert de commissie. Rekensommen zijn ‘zeer discutabel’ en oncontroleerbaar, bronnen zijn ‘eenzijdig’ gekozen en soms ronduit ‘dubieus’. En de vaccins zijn er aan de haren bij gesleept, omdat de onderzoekers iets compleet anders wilden bestuderen.
Want eigenlijk wilde men weten welke gevolgen de coronamaatregelen hadden in Afrika, en dan speciaal voor kinderen met kanker, blijkt uit de reconstructie. Een van de auteurs, een jonge arts die pas later aanhaakte, had het van dichtbij gezien in Malawi, waar ze destijds werkte: vaccinatieprogramma’s werden gestaakt, kinderen kwamen niet meer naar het ziekenhuis, de honger nam toe doordat scholen waar kinderen maaltijden krijgen sloten. ‘Door de maatregelen zijn zeker meerdere kinderen, met en zonder kanker, overleden’, vat de commissie de overtuiging van de arts samen.
Ook kinderoncoloog Kaspers maakt zich zorgen over de gevolgen van de coronamaatregelen op kinderen met kanker in arme landen, noteert de integriteitscommissie. ‘Dat was zijn motivatie om mee te werken aan dit artikel.’
Alleen: goede cijfers zijn nauwelijks beschikbaar. Dus besluit Kaspers’ senioronderzoeker het uit een ander vaatje te tappen. In plaats van Afrika neemt ze de westerse wereld. En in plaats van de kankersterfte bij kinderen, neemt ze de oversterfte, zo moet het volgens de commissie zijn gegaan. ‘Het bijzondere in deze casus is dat het oorspronkelijke ontwerp geruisloos is vervaagd’, schrijft de commissie.
Waarom precies? Dat blijft in het midden. Onduidelijk blijft of de senioronderzoeker domweg is verdwaald in de mist van geleerd aandoende desinformatie rond het onderwerp, of dat ze bewust de feiten naar haar hand heeft gezet, uit afkeer van de coronamaatregelen. ‘Buiten-wetenschappelijk’ of gewoon ‘ondeskundig’: de commissie kan er niks over zeggen. De postdoc die het stuk samen met haar partner schreef, is immers niet meer werkzaam voor het ziekenhuis.
‘Ernstig nalatig’ vindt de commissie het in elk geval dat Kaspers het rammelende stuk dat volgde, vervolgens liet passeren. Want toen het conceptartikel, na Kaspers’ kritiek, opnieuw in herziene versie in zijn mailbox landde, beging Kaspers een cruciale fout. ‘Hij heeft er niet op toegezien dat [zijn kritiek, red.] was verwerkt’, aldus het rapport. Ook latere versies, met opmerkingen van het vakblad, liet hij lopen. ‘De eindversie heeft hij in het geheel niet gelezen.’
Toch is er van ‘kwade opzet’ of het ‘fabriceren of vervalsen van data of plagiaat’ niets gebleken, oordeelt de commissie, in elk geval niet bij Kaspers en de junioronderzoeker. Kaspers is schuldig aan ‘bedenkelijk gedrag’, maar niet aan ‘schending van de wetenschappelijke integriteit’, oordeelt het rapport. De oncoloog uit Malawi, die slechts zijdelings betrokken was, komt weg met het oordeel ‘lichte tekortkoming’, vooral omdat ze nog jong is en ‘een grote mate van zelfreflectie’ toonde.
Kaspers zelf wil nog niet reageren: het rapport is nog niet definitief, er kan nog bezwaar tegen komen, laat het Máxima Centrum desgevraagd weten. Wel benadrukt de hoogleraar zowel tegen de onderzoekscommissie als in zijn commentaren: geen enkele twijfel dat hij ‘absoluut voorstander is van vaccineren’.
In een persbericht trekt het Máxima Centrum het boetekleed aan. Om herhaling te voorkomen, moet er meer openheid komen over lopende onderzoeken, een betere taakverdeling tussen onderzoekers, en ‘een programma’ om de onderzoeksspelregels bij medewerkers nog eens ‘breder en dieper onder de aandacht te brengen’, zo neemt het ziekenhuis zich voor. Intussen hebben de auteurs vakblad BMJ verzocht om het gewraakte onderzoeksartikel te schrappen.
Of dat geharnaste gelovers in massale vaccinsterfte zal overtuigen, lijkt onwaarschijnlijk. De omstreden Britse cardioloog en activist tegen mRNA-vaccins Asseem Malhotra ziet de zaak vooral als de zoveelste bevestiging dat men andersdenkenden het zwijgen oplegt.
‘In plaats van haar (de eerste auteur, red.) te verdedigen, gooide haar thuisinstelling, het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie, de auteurs onder de bus’, reageerde Malhotra al via X.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant