De ultranationalistische politicus Calin Georgescu heeft tot ieders verrassing de eerste ronde van de Roemeense presidentsverkiezingen gewonnen, met 22,8 procent van de stemmen.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Op 8 december volgt een tweede ronde, tegen de liberale Elena Valerica-Lasconi, die 19,2 procent van de stemmen kreeg. De uitslag is in alle opzichten verrassend. Marcel Ciolacu, de kandidaat van de populistisch-socialistische partij PSD, leek lang de gedoodverfde winnaar. Hij kreeg net iets minder stemmen dan Lasconi en staat na deze uitslag buitenspel. De opkomst was met 51,2 procent net iets hoger dan bij de vorige presidentsverkiezingen in 2019.
De winst van Georgescu, die als onafhankelijke kandidaat meedeed, komt uit het niets. Voorafgaand aan de verkiezingen peilde hij onder de 10 procent van de stemmen, in oktober zelfs nog 0,4 procent. De aandacht ging veelal uit naar de radicale kandidaat George Simion, leider van de extreemrechtse partij AUR. Hij eindigde op de vierde plek met 14 procent, wat betekent dat gezamenlijk 37 procent van de Roemenen voor een uiterst rechtse kandidaat stemde.
De schok is groot, temeer omdat een meerderheid van de kiezers een nog radicalere kandidaat dan Simion heeft gekozen. Georgescu is een ultranationalistische politicus, die afgelopen jaren het Roemeense fascisme uit de tussenoorlogse periode verheerlijkte. Zijn buitenlandbeleid is uitgesproken anti-Westers, hij hekelt de Navo waar Roemenië sinds 2004 deel van uitmaakt en doet pro-Russische uitspraken.
De verkiezingen deze weken – behalve een president kiezen Roemenen volgend week een nieuw parlement – staan in het teken van grote onvrede over de gevestigde partijen. Dat zijn de PSD en de liberale PNL, die afgelopen jaren een ‘grote coalitie’ vormden.
‘Bijna 40 procent van de Roemenen die gingen stemmen, stuurde een pure en hardvochtige boodschap: jullie politieke aanbod is zo slecht dat we bereid zijn op een Poetinistische en anti-Europese onbekende te stemmen, maar met wie we wel meer gemeenschappelijk hebben dan met jullie’, schreef Adrian Mihaltianu, hoofdredacteur van nieuwssite PressOne, in een opiniestuk over de uitslag.
De winst van de betrekkelijk onbekende Georgescu, een landbouwkundige met een lange carrière in de politieke luwte, zet Roemenië ook in geopolitiek opzicht op scherp. De president, die voor vijf jaar wordt gekozen, heeft invloed op defensie, nationale veiligheid en buitenlandpolitiek. Vertrekkend president Klaus Iohannis is pro-Westers – hij hengelde nog naar de baan van Navo-baas, die uiteindelijk naar Mark Rutte ging.
Georgescu werd in 1962 geboren in Boekarest. In het communistische Roemenië werkte hij als landbouwingenieur. Sinds de revolutie van 1989 vervulde hij functies bij ministeries, ngo’s en de Verenigde Naties, op het gebied van landbouw, ecologie en duurzaamheid. Op dit moment is hij hoogleraar.
Sinds 2012 is hij vijfmaal naar voren geschoven als kandidaat voor het premierschap, éénmaal door een organisatie die de Russische annexatie van de Krim bejubelde, tweemaal door de extreemrechtse AUR. In Roemenië is het niet ongebruikelijk om een onbekend figuur als premier voor te stellen als bemiddeling tussen de eeuwig kiftende politieke partijen.
Na een reeks schandalen vervreemdde hij van de AUR. In 2022 werd Georgescu vervolgd wegens uitspraken over het Roemeense verleden. Hij noemde Corneliu Zalea Codreanu en Ion Antonescu ‘helden’, wat bij wet verboden is: Codreanu was de oprichter van de IJzeren Garde, een militante fascistische beweging uit de jaren twintig en dertig, ook wel legionairs genoemd.
Antonescu was de leider van Roemenië tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen het land een bondgenootschap had met nazi-Duitsland. Hij speelde een sleutelrol in het Roemeense aandeel aan de Holocaust.
In de aanloop naar de verkiezingen onderscheidde Georgescu zich met zijn pro-Russische uitspraken en kritiek op de Navo. De aanwezigheid van een Navo-raketafweerbasis in de Roemeense plaats Deveselu noemt hij ‘een diplomatieke schande’.
Ook zei hij dat de Navo Roemenië niet zal verdedigen bij een aanval. In het land, dat grenst aan Oekraïne, ontstond afgelopen jaren onrust over Russische drones en raketten die bij bombardementen over de grens belandden.
Roemenië’s beste kansen liggen bij ‘Russische wijsheid’, zei Georgescu eens, zonder dat verder toe te lichten. Duidelijke steun voor Poetin sprak hij niet uit, ook toen hier recent bij een televisiedebat op werd aangedrongen. Wel is hij tegen militaire en politieke steun aan Oekraïne. De politieke mainstream in Roemenië is juist overwegend pro-Westers en koestert het militaire bondgenootschap – zelfs AUR-leider George Simion steunt de Navo.
De Roemeense nieuwssite G4Media analyseerde de campagne van Georgescu, waarin sterk de nadruk lag op TikTok. Het medium noemt zijn retoriek ‘sterk antisemitisch, legionair (naar de gelijknamige fascistische beweging, red.), messianistisch, pro-Russisch en anti-Westers.’
In een podcast zei Georgescu dat hij ‘niet een kandidaat’ is voor de presidentsverkiezingen, maar ‘een roeping’ heeft, ‘een roeping voor ons allemaal en ons allemaal met God.’ De kandidaat legt een grote nadruk op het Roemeens-orthodoxe geloof in zijn filmpjes – ook is hij te zien als fervent judoka.
In een poging de verrassende winst van Georgescu te verklaren, kijken analisten nu onder meer naar diens grootschalige TikTok-campagne. Zo stelde het bovengenoemde G4Media vast dat afgelopen weken veel nepaccounts Georgescu promootten op het platform. Tegelijk klinken verdenkingen over Russische inmenging. ‘Op de avond van 24 november begon de invasie van Roemenië door Rusland’, schreef invloedrijke publicist en journalist Cristian Tudor Popescu op zijn Facebookpagina.
‘Op basis van Georgescu’s positie richting Oekraïne en het verschil tussen de peilingen en de uitslag, kunnen we dit niet uitsluiten’, zei politicoloog Sergio Miscoiu tegen persbureau Reuters over Russische inmenging.
Wat vaststaat is dat Roemeense kiezers zich hebben uitgesproken tegen de gevestigde politiek. Over twee weken neemt Georgescu het op tegen de liberale en pro-Europese kandidaat Lasconi. Zij zit weliswaar in de oppositie, maar is voor de vrij conservatieve Roemeense bevolking soms een tikkeltje te progressief.
De tweede ronde belooft spannend te worden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant