Binnenkort in dierentuin van Pyongyang: een Afrikaanse leeuw, Russische beren en een zeventigtal andere nieuwe dieren. Met dank aan Vladimir Poetin. De president is liefhebber van het oeroude fenomeen ‘dierendiplomatie’.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Doe er maar zes, moet de Britse premier Winston Churchill gedacht hebben toen hij Australië in februari 1943 per telegram om vogelbekdieren vroeg. Het bezit van een zoogdier met een snavel zou Britse biologen tot voorlopers maken, want geen ander Europees land had zo’n dier.
Over deze rubriek
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Dat uitgerekend tijdens een wereldoorlog de vogelbekdieren van de andere kant van de wereld naar de London Zoo gehaald werden, moest het moreel van de Britse bevolking in het grimmige oorlogsjaar oppeppen. Als dierenverzamelaar vond Churchill zulke buitenissige beesten ook gewoon leuk om te hebben. Maar Australische biologen stuurden er slechts één, uit vrees dat de gevoelige beestjes de reis niet zouden overleven.
Vorige week gingen een Afrikaanse leeuw, twee Russische beren en zeventig andere dieren uit Russische dierentuinen aan boord van een vlucht naar Pyongyang. Een cadeautje aan het Noord-Koreaanse volk, afzender: Vladimir Poetin. De president is een fervent liefhebber van dierendiplomatie, een oeroud fenomeen. Waarom zijn dieren zulke dankbare cadeaus in de wereldpolitiek?
Sinds mensenheugenis geven leiders elkaar dieren. Een giraf van de Egyptische sultan voor Frederik de Tweede in 1215, een olifant voor een paus van Portugal in 1514. Nederland stuurde in de 18de eeuw raspaarden naar een Japanse krijgsheer en Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov verraste Noorwegen in 1964 met vier steuren.
In Chinese annalen van rond 1000 voor Christus worden dierentuinen beschreven vol levende geschenken uit ‘tribuutgebieden’: landen die met China handelden. De heersers van die gebieden toonden hun onderwerping aan de Chinese keizer door hem exotische dieren cadeau te doen. Liefst zeldzame of gevaarlijke dieren, omdat het machtige aura van zo’n gegeven dier af zou stralen op de gever.
Gedomesticeerde dieren als koeien werden in hele kuddes tegelijk weggegeven. In het tijdperk voor de markteconomie fungeerde zo’n gebaar als opstapje naar veehandel. Want een dierencadeau onbeantwoord laten, dat kan niet. Er moet iets van gelijke waarde voor worden teruggegeven. Volgens historici die zich specialiseren in de geschiedenis van het geschenk zet deze verplichting tot wederkerigheid een positieve cyclus in gang van contacten tussen landen, die verder niet veel gemeen hebben.
Dit gegeven heeft Beijing geperfectioneerd met zijn pandadiplomatie. Chinese communisten gaven vanaf 1957 vierentwintig zwart-witte beren aan negen landen. Tijdens de ‘pandamania’ in 1972 gingen er na afloop van het bezoek van de Amerikaanse president Richard Nixon aan China twee reuzenpanda’s naar de Verenigde Staten.
In 1983, toen de panda op uitsterven stond, schakelde Beijing over op verhuur om met de inkomsten de soort in stand te houden. Tegenwoordig kost die ultieme bevestiging van vriendschap met China jaarlijks ruim 1 miljoen dollar aan huur. Dan nog biedt pandadiplomatie talloze mogelijkheden voor contact tussen China en het ontvangende land. Chinese experts adviseren bij de bouw van het verblijf, verzorging en de overdracht van eventuele nakomelingen aan China.
Binnenkort kunnen Noord-Koreaanse dierentuinbezoekers de Russische geschenken in levenden lijve aanschouwen. ‘Een teken van steun, vriendschap en betrokkenheid,’ aldus Alexander Kozlov, de minister van Grondstoffen die Poetins beestenboel kwam afleveren. De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un kreeg eerder dit jaar 24 Russische raspaarden als tegenprestatie voor ruim een miljoen stuks ammunitie. Nu er zo’n tienduizend Noord-Koreaanse soldaten aan Russische zijde vechten, pakt Poetin uit met een extra bedankje.
Opvallend zijn de veertig mandarijneenden, in Azië symbolen van eeuwige verbondenheid. Ze staan vaak op dekbedden en andere huwelijksgeschenken. Met die eenden laat de Russische president zijn Noord-Koreaanse kameraad weten dat de wittebroodsweken van hun militaire samenwerking pas net begonnen zijn.
Hopelijk zijn de eenden een langer leven beschoren dan het vogelbekdier van Winston Churchill. Het dier bezweek in het zicht van de haven van Liverpool, waarschijnlijk aan een hersenschudding veroorzaakt door een schokgolf, afkomstig van een Duitse dieptebom.
‘Wellicht was zijn gezondheid al minder door de kleinere hoeveelheid voedsel’, schreven de Australiërs aan Churchill. Toen het schip onderweg vertraging opliep, werd het vogelbekdier op een dagrantsoen van zeshonderd wormen gezet. Tragisch, want aan wal hadden Britten al wekenlang wormen voor het dier verzameld, in glazen potjes.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant