De wereld is dol op plastic. Wegwerptasjes, synthetische kleren of kinderspeelgoed – waar is het niet handig voor? De wereldwijde productie van plastic explodeerde afgelopen decennia.
Maar met al die extra productie, kwam ook de vervuiling. Het milieu zucht onder plastic. Plastic veroorzaakt CO2-uitstoot, vervuilt de natuur en verstoort het zeeleven. Microplastics zitten in de lucht, in ons eten, in ons bloed en organen en richten mogelijk schade aan in ons lichaam.
Deze week onderhandelen tientallen landen bij een VN-top in Zuid-Korea over een plasticverdrag, om de vervuiling om en misschien zelfs de productie een halt toe te roepen. In dit artikel onderzoeken we aan de hand van data hoe groot het plasticprobleem is – en of recycling als oplossing de uitweg, of eerder een mythe is.
Plastic bestaat al lang, maar de hoeveelheid plastic die we nu zien is wel nieuw. In deze grafiek is duidelijk te zien dat de plasticproductie vooral de laatste decennia enorm is toegenomen.
De productie en het gebruik van kunststoffen bedroegen in 2020 435 miljoen ton, vergeleken met 234 miljoen ton in 2000. Sinds 2000 is de de productie en het gebruik van plastic dus ongeveer verdubbeld.
En kijkend naar de toekomst, is de huidige plasticproductie pas een schijntje. De productie lijkt in de toekomst alleen maar te gaan toenemen. Tot waarschijnlijk 1.200 miljoen ton in 2060.
De productie van plastic wordt in de toekomst alleen maar meer. Volgens de milieuorganisatie van de VN dreigt de wereldwijde productie en het gebruik van plastic naar verwachting 736 miljoen ton bereiken in 2040, een stijging van 70% ten opzichte van 440 miljoen ton in 2020. In 2060 zal dat gestegen zijn naar 1.200 miljoen ton per jaar. Dat zijn duizelingwekkende cijfers.
Wie gebruikt al dat plastic? China is de grootste gebruiker van plastic. Maar ook India, de EU, Noord-Amerika zijn grootverbruikers van plastic.
‚Plastic’ is eigenlijk een verzamelterm voor allerlei verschillende kunststoffen. Met moeilijke, scheikundige namen, vandaar dat vaak afkortingen worden gebruikt zoals PE, PP of PET (bekend van het petflesje).
Op vrijwel alle producten van plastic staat het algemene recyclingsymbool: een driehoek in de vorm van drie doorlopende pijlen. Het cijfer in de driehoek geeft aan om welke soort plastic het gaat. Sommige productgroepen zijn goed te recyclen, andere juist niet.
Niet alle soorten plastic zijn dus goed te recyclen. In de praktijk blijkt bovendien dat de productgroepen die goed te recyclen zijn, toch vaak worden verbrand of gestort.
Bij milieuvervuiling is het natuurlijk niet zozeer van belang hoeveel afval we produceren, maar hoe we het verwerken en waar het terechtkomt. Bij plastic geven de cijfers geen rooskleurig beeld.
Wereldwijd komt meer dan de helft van het plastic terecht op een vuilstort. Ongeveer 10 procent wordt verbrand.
Slechts 6 procent van het geproduceerde plastic is gerecycled. Omdat een deel van het plastic nog in gebruik is, is het correcter om te zeggen dat 9 procent van het plastic afval gerecycled wordt.
In Nederland wordt minder dan de helft van het plastic uit ons afval gerecycled. Dat was in 2021 nog meer dan de helft, maar het cijfer loopt terug. Plasticrecyclers worstelen met de concurrentie met nieuw, fossiel plastic.
In Nederland gingen in 2024 maar liefst vijf plasticrecyclingbedrijven failliet. Ook in de rest van Europa loopt de plasticrecycling terug.
Waar gebruiken we eigenlijk zoveel plastic voor? Het meeste plasticafval is afkomstig van verpakkingen. Het grootste deel wordt maar één keer gebruikt. Dat zal in de toekomst niet veranderen en zelfs met een factor 3 zijn toegenomen in 2060, verwachten onderzoekers.
De hoeveelheid plastic die we gebruiken, blijkt in de praktijk een cultureel verschijnsel. De berg plasticafval per persoon verschilt namelijk sterk per land.
Bijna de helft van al het plasticafval wordt gegenereerd in westerse landen. Het plasticafval dat jaarlijks per persoon wordt gegenereerd, varieert van 221 kg in de Verenigde Staten en 114 kg in Europese OESO-landen tot gemiddeld 69 kg voor Japan en Korea.
Amerikanen zijn grootverbruikers van plastic. In Japan en Korea is de plastic afvalberg per persoon drie keer zo klein.
Eerder in dit artikel hebben we gezien dat de productie van plastic alleen maar zal toenemen. Met de toename van de productie neemt het afval ook toe.
Wereldwijd bezien is de gemiddelde afvalberg per persoon kleiner, maar dreigt de hoeveelheid afval toch te stijgen naar 100 kilo per persoon per jaar.
De Europese Unie, Australië en verschillende Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse landen pleiten in aanloop naar de VN-top deze week in Zuid-Korea voor een productiebeperking van plastic.
Maar landen als China en Saoedi-Arabië zien dat niet zitten en ook de Verenigde Staten namen op het laatste moment toch nog afstand van zo’n productiebeperking. Dit soort landen wijzen liever op recycling als oplossing.
Maar zonder productiebeperking is de vervuiling door plastic nooit onder controle te krijgen, vinden veel landen. Ook wetenschappers waarschuwen daarvoor.
Hoewel er voor het milieu gelukkig wel hoopvolle ontwikkelingen zijn zoals bioplastics, zal het grootste deel van het plastic in 2060 nog steeds gemaakt zijn uit fossiele grondstoffen.
Het grootste deel van het plastic dat we gebruiken wordt gemaakt van aardolie, ook in de toekomst. En hoe meer plastic er geproduceerd wordt, hoe meer afval er ontstaat. Ongeveer 350 miljoen ton plasticafval wereldwijd.
Een groot deel daarvan komt op de vuilstort terecht en daarmee in het milieu. In de zee, in ons (drink)water, in de bodem, in de lucht en in ons voedsel. Als we op deze schaal doorgaan met het produceren van plastic, zal dat grote effecten hebben op het milieu en onze gezondheid.
Infographics: Stella SmienkTekst: Stella Smienk en Liza van LonkhuyzenBronnen: OECD, Economist, Ourworldindata, CBS
Source: NRC