Het UWV keerde jarenlang verkeerde bedragen uit aan arbeidsongeschikten en moet nu 25- tot 50 duizend uitkeringen herzien. Wat betekent die hersteloperatie voor de toch al wankele uitvoeringsorganisatie? ‘We lopen het risico dat we nieuwe fouten gaan maken.’
Personeelstekorten, IT-problemen, maandenlange wachtlijsten voor medische keuringen en regelgeving die zo ingewikkeld is dat UWV-medewerkers het zélf niet eens meer begrijpen: het kon bijna niet anders dan misgaan met de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
En toch dringt de omvang van de problemen nu pas door tot de tiende verdieping van het UWV-kantoor in het Amsterdamse stadsdeel Nieuw-West, waar bestuurder Maarten Camps zetelt. Vrijdag maakte hij bekend dat tussen de 25- en 50 duizend arbeidsongeschikten jarenlang een verkeerde uitkering hebben ontvangen en dat een enorme hersteloperatie nodig is.
Hoe kan het dat signalen over problemen met de uitkeringen zijn genegeerd en pas naar buiten kwamen toen AD en Een Vandaag erover berichtten?
‘Er waren signalen, maar we hebben de omvang en de impact niet goed overzien. We dachten dat het ging om kleine administratieve fouten, maar in de zomer (na vragen van journalisten, red.) beseften we: hier zijn echt mensen die te veel of te weinig uitkering hebben gehad.
‘Dat varieert van één tot honderden euro’s. Dus er zijn financiële gevolgen voor cliënten. Sommigen zijn in de schulden geraakt. Dat gaan wij nu natuurlijk oplossen.’
Wat is er precies misgegaan bij het berekenen van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen?
‘Om de hoogte van een uitkering te berekenen, hebben we het zogenaamde dagloon nodig – het laatstverdiende loon. Dat lijkt makkelijk, maar de informatie daarover is niet altijd volledig. Sommige mensen hebben meer dan één baan en veel bedrijven hebben nu keuzebudgetten, zoals een fiets van de zaak. Dat heeft allemaal invloed op de berekening.
‘Onze medewerkers moeten dat handmatig doen, en de kans dat daar fouten in worden gemaakt is groot. Bij andere uitkeringen doen we daarom risicogerichte steekproeven, maar de steekproeven hebben bij de WIA onvoldoende aandacht gekregen.’
Hoe kan het dat u werkt aan het menselijker maken van uw organisatie maar toch pas in actie komt als er media gewag maken van fouten?
‘Wij gaan juist heel actief op zoek naar fouten. Maar we hebben hier wel een blinde vlek gehad omdat we heel erg bezig waren met het inlopen van achterstanden bij de medische beoordeling van de WIA. Wat dat betreft is het goed dat anderen ons scherp houden. Maar het is echt niet zo dat wij dit hebben willen achterhouden, we wisten het gewoon niet.’
Het herstel begint op z’n vroegst in april. Dat betekent voor mensen die in de financiële problemen zijn gekomen dat ze nog minstens een half jaar in onduidelijkheid zitten. Wat zegt u tegen hen?
‘Als mensen echt in de financiële problemen zitten, zou mijn advies zijn: neem contact met ons op. Wij willen niets liever dan beginnen met herstellen waar de problemen het grootst zijn. Maar we moeten ook oppassen dat we niet te snel gaan. Want het grote gevaar is dat je dan weer nieuwe fouten maakt.’
Uit de hersteloperatie van de toeslagenaffaire weten we dat het slecht is voor het vertrouwen in de overheid om lang te wachten met herstel.
‘Ja, maar het is ook slecht voor het vertrouwen om steeds van koers te veranderen. Het klinkt bijvoorbeeld heel fijn als zij de terugbetaling in één keer krijgen, maar in veel gevallen kom je dan ook weer in de problemen met terugbetalingen aan de Belastingdienst. Dus we proberen ook afspraken te maken hoe we dat kunnen voorkomen.’
Er zijn ook mensen die een te hoge uitkering hebben ontvangen. Terugvorderingen zijn niet geheel uitgesloten. Wie kunnen dat verwachten?
‘Het moge duidelijk zijn dat wij liever niet onze tijd in terugvorderingen zouden steken. Want dat kost heel veel capaciteit: we moeten onderzoeken wie had kunnen weten dat de uitkering te hoog is en dan volgt een lange juridische weg. Dat zouden we liever overslaan, ook omdat mensen niet de dupe moeten worden van een fout die wij hebben gemaakt. Maar uiteindelijk is dat een besluit dat alleen de minister kan nemen.’
Het klinkt alsof deze hersteloperatie een grote wissel gaat trekken op uw organisatie. En dat terwijl er nog altijd ruim 13 duizend arbeidsongeschikten op de wachtlijst staan voor een medische beoordeling.
‘Daar maken wij ons inderdaad grote zorgen over. We moeten 25- tot 50 duizend uitkeringen opnieuw tegen het licht houden. Om dat te kunnen doen hebben we mensen nodig uit de organisatie die snappen hoe je die berekeningen maakt: onze beste mensen. Tegelijkertijd zal het aantal nieuwe WIA-aanvragen komend jaar alleen maar toenemen. Door die combinatie kan het aantal wachtenden zelfs verdubbelen.
‘Wij zijn natuurlijk heel erg bezorgd dat we door de impact van deze hersteloperatie weer opnieuw fouten maken. Dan komen we in een neerwaartse spiraal. Om dat te voorkomen hebben we ook hulp van de minister nodig. Op korte termijn hebben we meer ruimte nodig, zoals soepelere regels. Daarnaast pleiten we al jaren voor een radicale vereenvoudiging van het arbeidsongeschiktheidsstelsel, want daar zit het fundamentele probleem.’
Het nieuwe kabinet heeft daarvoor ook geen geld vrijgemaakt. Dat moet toch frustrerend zijn. Moet u niet harder met uw vuist op tafel slaan?
‘Nou, wij waren daar behoorlijk verbaasd over. Dat mag je frustratie noemen, ja. Ik zit nu vier jaar bij het UWV en we praten al vier jaar over vereenvoudigingen, en het resultaat daarvan is beperkt.’
Uw organisatie kampt met personeelstekorten, it-problemen, hersteloperaties, wachtlijsten. Dan bekruipt ons toch het gevoel dat het UWV een uitvoeringsorganisatie in crisis is. Hoe kijkt u daar zelf naar?
‘Bij sommige delen van de organisatie loopt het echt over de schoenen. Maar dat geldt niet voor alles wat we doen. We voorzien maandelijks 1,2 miljoen mensen van inkomen, en het is niet zo dat al die uitkeringen misgaan. Er gaat maar een klein stukje mis, maar een klein stukje op zo’n groot aantal gaat al gauw over heel veel mensen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant