Armere landen krijgen meer klimaatgeld, maar toch overheerst bij experts klimaatfinanciering Pieter Pauw (TU Eindhoven) en Sander Chan (Radboud Universiteit) teleurstelling over het resultaat van de klimaattop in Bakoe. ‘Normaal zet je bij klimaattoppen een stap vooruit, dit is juist een stap achteruit.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
De onderhandelingen gingen door tot in de nacht van zaterdag op zondag en toen kwam daar eindelijk het resultaat bij de klimaattop in Bakoe, Azerbeidzjan. Rijke landen gaan vanaf het jaar 2035 jaarlijks 300 miljard per jaar klimaatgeld aan armere landen betalen, nu is dat nog 100 miljard dollar per jaar.
Het geld is deels bedoeld als het inlossen van een historische schuld: rijkere landen profiteerden het meeste van fossiele brandstoffen, terwijl armere landen het meest lijden onder de gevolgen van klimaatopwarming, bijvoorbeeld doordat de stijgende zeespiegel kleine eilandstaten dreigt op te slokken. Met het klimaatgeld kunnen armere landen zich wapenen tegen extreem weer en andere klimaatrisico’s. Ook moet het geld armere landen helpen sneller over te stappen op duurzame energie, om zo harder op de rem te trappen bij de mondiale uitstoot van broeikasgassen.
Volgens armere landen is die 300 miljard dollar klimaatgeld per jaar veel te weinig. Hoe kijkt u daar tegenaan?
Chan: ‘Het ís ook veel te weinig. Alleen al de schade door klimaatgedreven overstromingen in Pakistan van 2022 bedroeg 50 miljard. En dat is nog maar één land, met één overstroming. En om die 300 miljard klimaatgeld in perspectief te plaatsen: het IMF becijfert de wereldwijde fossiele subsidies op 7.000 miljard dollar per jaar.’
Pauw: ‘Het is bovendien teleurstellend dat in het nieuwe akkoord alleen wordt gerept over de hoogte van het bedrag. Gaat het om giften of leningen? Dat maakt nogal uit. Waar gaat het geld precies naartoe? Welke rijke landen betalen hoeveel mee? Gaan landen die voorheen als arm golden, maar dat nu niet meer zijn – zoals China en Polen – ook bijdragen? Daar blijft de uitkomst vaag over.’
In het akkoord van Bakoe staan ook afspraken over koolstofhandel, zodat een rijk land bijvoorbeeld zijn klimaatdoelen ook kan halen door in een arm land bossen te planten of daar het vervoer te verduurzamen. Goede ontwikkeling?
Pauw: ‘Dat kan mooi uitpakken, bijvoorbeeld wanneer een investering in een armer land per euro meer CO2-besparing oplevert dan in het eigen land. Maar er zitten ook allerlei risico’s aan. Het kan ook zomaar verzanden in een systeem waar vooral consultants rijk van worden en het klimaat er niks aan heeft.’
Chan: ‘Je moet erg oppassen met jezelf rijk rekenen door bossen aan te planten om CO2-uitstoot te compenseren. Wie houdt in de gaten of dat bos er over tien jaar nog staat, of over een eeuw? Misschien is het dan allang afgebrand. En bij dit soort projecten profiteren vaak de projectontwikkelaars. De inheemse bevolking kan er zelfs de dupe van worden doordat ze van hun land worden gestuurd door dit soort projecten.
‘Ik zie ook risico’s wanneer rijke landen hun CO2-uitstoot willen compenseren met verduurzaming in een ander land. Zo financierde Zwitserland elektrische bussen in Bangkok, om zo hun uitstoot te compenseren. Maar die elektrificatie van vervoer in Azië gaat sowieso al hard, daar is Zwitserland helemaal niet voor nodig. Dus wat bereikt zo’n transactie dan? Vooral dat die bedrijven doorgaan met business as usual omdat ze hun uitstoot wel elders denken te kunnen compenseren. Koolstofhandel kan als het heel goed wordt uitgevoerd een kleine positieve bijdrage leveren, maar laat het vooral niet afleiden van de fundamentele uitdaging: in rap tempo minder CO2 uitstoten.’
Wie betaalt de rekening voor klimaatschade?
De Volkskrant onderzoekt in een reeks verhalen hoe hoog de rekening uitvalt van schade en benodigde aanpassing door klimaatverandering, en wie die rekening zou moeten betalen. Lees hier al onze verhalen over deze ‘klimaatschuld’.
Wat had er in het klimaatakkoord van Bakoe moeten staan om u wél enthousiast te krijgen?
Pauw: ‘Als je meer klimaatfinanciering belooft, maar tegelijkertijd meer blijft investeren in fossiele brandstoffen, blus je een brand die je tegelijkertijd ook opstookt. Bij een goed financieringsdoel horen dus óók afspraken over vermindering van fossiele subsidies en belasting op uitstoot van broeikasgassen. Een oproep aan banken om niet te investeren in olie en gas. Een oproep aan landen en bedrijven om klimaatrisico’s mee te nemen bij beslissingen over investeringen. De belangrijkste beslissingen zijn doorgeschoven naar de klimaattop van volgend jaar in Brazilië. Terwijl: we zitten nu al op de 1,5 graad opwarming, de wereld kan zich helemaal geen vertraging permitteren.’
Chan: ‘De meeste klimaattoppen zijn een stap voorwaarts. Neem de top in Dubai van vorig jaar, waar landen afspraken fossiele brandstoffen te verminderen. Dan verwacht je bij een volgende top dat daar een schepje bovenop komt. Maar in het huidige akkoord wordt wat dit betreft alleen verwezen naar de tekst in het vorige akkoord, dat is een diplomatieke downgrade. Daarmee is deze top dus een stap achteruit.’
Wat ging er mis bij de klimaattop van Bakoe?
Pauw: ‘Het voorzitterschap van Azerbeidzjan was slecht. Het is een land dat sowieso al veel belang heeft om door te gaan met fossiele brandstoffen, dus daar begonnen de problemen al. Bovendien hebben ze amper diplomatieke ervaring op dit terrein: als je twee jaar geleden mensen in de klimaatwereld vroeg om de naam van een klimaatonderhandelaar uit Azerbeidzjan te noemen, volgde er een lange stilte.
‘The Guardian meldt nu dat Azerbeidzjan aan Saoedi-Arabië de mogelijkheid bood om direct wijzigingen aan te brengen in onderhandelingsteksten. Als dat waar is, is het stuitend. Saoedi-Arabië is berucht in de klimaatwereld: vanwege hun fossiele belangen proberen ze overal dwars te liggen bij klimaatonderhandelingen. Als het inhoudelijk dreigt te worden, komen ze met procedurele bezwaren. Als het dan eindelijk procedureel op orde is, komen ze weer met inhoudelijke bezwaren. Wanneer de voorzitter van een klimaattop Saoedi-Arabië dan ook nog extra macht geeft ten opzichte van de andere landen, is zo’n top gedoemd te mislukken.’
Alles van onze wetenschapsredactie leest u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant