Roemenië gaat drie zondagen achtereen naar de stembus om een nieuwe president en een nieuw parlement te kiezen. Ook hier zijn radicaal-rechtse politici in zwang. Zoals George Simion, die eerder actief was in de ultra-nationalistische hooliganbeweging.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Op de bruiloft van George Simion (38) waren ‘alle Roemenen’ welkom, viel op de uitnodiging te lezen. Zo’n vierduizend kwamen opdagen voor de trouwpartij in 2022. Het was live te volgen op Facebook en had meer weg van een politieke pr-stunt dan de voltrekking van een huwelijk. Voor de goede verstaander had het feest met traditionele kleding, Roemeense gerechten en volksmuziek een sinistere ondertoon. Simion kopieerde namelijk opzichtig de openluchtbruiloft uit 1925 van Corneliu Zalea Codreanu, leider van de militante fascistische legionairsbeweging De IJzeren Garde.
Nu is Simion presidentskandidaat en hoopt hij op meer zetels dan ooit voor zijn partij AUR (Alliantie voor de Unie van Roemenen, ‘aur’ betekent ook goud in het Roemeens). Kiezers krijgen een smorgasbord van ‘traditionele waarden’, nationale trots en economische vooruitgang voorgeschoteld, samen met kritiek op de EU, nadruk op het orthodoxe geloof en onverdraagzaamheid richting lhbti’ers. Ook willen ze Moldavië met Roemenië herenigen tot ‘Groot Roemenië’.
In een land met stagnerend bestuur en politieke versplintering vindt zijn radicale politiek weerklank. In de peilingen is AUR de tweede partij van het land, met 21 procent van de stemmen. Simion maakt daarnaast kans op de tweede plek bij de presidentsverkiezingen zondag. Dan zou hij het over twee weken opnemen tegen Marcel Ciolacu van de socialistisch-populistische PSD, die vermoedelijk de eerste ronde zal winnen.
Het presidentschap of regeringsdeelname zijn nog ver weg, desondanks zijn Simion en AUR niet meer weg te denken uit de Roemeense politiek. Er is onvrede over gevestigde partijen zoals PSD en de liberale PNL, die afgelopen jaren een ‘grote coalitie’ vormden, schrijft politicoloog Costin Ciobanu van de universiteit van Aarhus desgevraagd in een mail. Ondertussen kampen kiezers met ‘groeiende economische onzekerheid en gestegen kosten’, aldus Ciobanu. ‘De pandemie en de oorlog hebben het al bestaande wantrouwen in instituties en gevestigde partijen vergroot.’ AUR is spekkoper met zijn nationalistische retoriek, waarmee de partij inspeelt op wat Ciobanu ‘culturele onzekerheid’ noemt.
Simion werd in 1986 geboren in Focsani en studeerde onder meer geschiedenis in Boekarest. Voordat hij de politiek in ging, was hij actief in de ultranationalistische hooliganbeweging, onder meer bij de groep Honor et Patria. ‘Ik heb meer geleerd op het grasveld dan op alle scholen waar ik op heb gezeten’, zei Simion daarover in het tijdschrift Ultras. ‘De principes van de ultra (hooligan, red.) zijn gezond en kunnen in het dagelijks leven worden toegepast.’
Tijdens de pandemie brak AUR door; ze uitte felle kritiek op de coronabeperkingen van de Roemeense overheid en verspreidde daarbij complottheorieën over het virus en vaccins. In 2020 kwam de partij voor het eerst in het parlement, met 9 procent van de stemmen. Sindsdien is AUR aan een gestage opmars bezig. Bij de Europese verkiezingen haalde ze 15 procent.
Voor de Europese verkiezingen ging AUR de boer op met posters van Trump en de slogan ‘Make Romania Great Again’ en zei te strijden tegen ‘globalisten en satanisten’. Ook Vlad de Spietser, de beruchte 15de eeuwse vorst op wie Bram Stoker zeer losjes Dracula baseerde, komt terug op posters. Partijleden uitten afgelopen jaren hun rooskleurige blik op fascistische en antisemitische bewegingen als die van Codreanu’s legionairs, en bagatelliseerden de grote rol die Roemenië in de Holocaust speelde. Deze nationalistische kijk op de geschiedenis kan op kritiek rekenen. Volgens de partij zelf zijn de vier pilaren van AUR ‘familie, natie, het christelijk geloof en vrijheid’.
Meer recent vindt er een proces van ‘normalisering’ plaats, volgens politicoloog Ciobanu. Gematigde retoriek moet een breder electoraat aanspreken. ‘Het is de vraag hoe oprecht dit is.’ Simion richt zich op economie: goedkope koopwoningen voor alle Roemenen, hogere lonen en pensioenen alsook lagere belastingen. Ondertussen is toewijding aan de pro-westerse koers van Roemenië een vraagteken bij Simion, die sceptisch is over de EU (‘eurorealistisch’ in zijn eigen woorden). Wel is hij voorstander van de Navo, maar hij loopt niet warm voor steun aan Oekraïne. Hij pleit voor ‘vrede’ en kijkt daarbij verwachtingsvol naar Trump.
AUR probeert zich te profileren als partij die echt iets voor de Roemenen doet. Afgelopen jaar trok een ‘medische caravaan’ van AUR over het Roemeense platteland om gratis gezondheidszorg te verlenen, populair in dorpen die doorgaans arts noch politicus zien. Ook is AUR meer dan andere partijen actief op TikTok, waar ze vooral jongeren aanspreken. Bij Roemenen onder de 35 jaar komt de partij met 27 procent als grootste uit de bus. Jongeren zijn pessimistisch over de politiek in hun land. Slechts 23 procent heeft vertrouwen in de democratie, bleek uit een andere peiling.
Aanhangers verspreiden memes van Simion, waarop hij met een Uncle Sam-achtige pose grote beloftes doet. Tegenstanders steken hier de draak mee, met teksten als: ‘Ik schaf de zwaartekracht af, zodat alle Roemenen kunnen vliegen.’ Maar negatieve publiciteit is ook publiciteit.
Het is onwaarschijnlijk dat AUR met zijn economische luchtfietserij antwoorden heeft op de belangrijke vragen in de Roemeense samenleving: wat te doen tegen de grootschalige corruptie, armoede en emigratie uit het land? In plaats daarvan maken ze cultureel-identaire politiek steeds dominanter. En daarvoor krijgt Simion alle ruimte. Soms heel letterlijk: bij het laatste televisiedebat kwamen zijn twee belangrijkste tegenkandidaten van de PSD en PNL niet opdagen – zij hadden andere dingen te doen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant