De hoeveelheid stikstof die op kwetsbare natuur terechtkomt, daalt al jaren. Toch moet er nog veel gebeuren voordat de stikstofneerslag zich op een acceptabel niveau bevindt. Tot grote frustratie van boeren, die maatregelen vrezen.
Het kwam dinsdag tijdens de rechtszaak over de natuurvergunning van Schiphol maar weer eens naar voren: de stikstofdepositie (wat er op kwetsbare natuur terechtkomt) is al jaren aan het dalen.
Het werd er door de advocaat van Schiphol niet bij gezegd, maar hij had er zuchtend aan toe kunnen voegen: doen we niet al genoeg? Maar kijkend naar de staat van de natuur, is het korte antwoord: nee.
Inderdaad, er is de afgelopen jaren heel veel gebeurd waardoor er minder stikstof op de natuur terechtkomt. Uit de grafiek hieronder blijkt dat de hoeveelheid stikstof die op kwetsbare natuur is neergedaald na de Tweede Wereldoorlog enorm is toegenomen. Het hoogtepunt was begin jaren negentig.
Vanaf dat moment (jaren negentig dus) gaan de lijnen flink naar beneden. De lichtblauwe lijn staat voor stikstofoxiden die worden uitgestoten door de industrie en wegverkeer. De donkerblauwe lijn staat voor ammoniak. Dat komt uit de mest van dieren. We zitten nu zo'n beetje op het niveau van begin jaren zestig.
De oorzaak dat de lijnen dalen? Auto's zijn schoner geworden en de industrie heeft maatregelen genomen. Ook boeren droegen hun steentje bij: mest moest op een andere manier op het land gebracht worden en vanuit stallen ontsnapte minder stikstof.
Maar waar de lichtblauwe lijn (stikstofoxiden) blijft dalen, daar blijft de donkerblauwe vanaf 2005 wat hangen. "Doordat we minder fossiele brandstoffen gebruiken daalt de depositie van stikstofoxiden met ongeveer 3 procent per jaar", vertelt Wim van der Maas, beleidsadviseur over stikstof bij het RIVM.
"De depositie van ammoniak daalt veel minder snel; de laatste tien jaar zo'n 0,8 procent per jaar. Sinds 2005 daalt de hoeveelheid rundvee bijvoorbeeld bijna niet meer."
De stikstof die wordt uitgestoten komt op een gegeven moment ook weer op de grond. Regelmatig is dat in beschermde natuurgebieden. Sommige natuur kan daar prima tegen, maar dat geldt lang niet voor alle typen natuur. De Veluwe is bijvoorbeeld erg gevoelig voor stikstof. Daarover straks meer.
De stikstof van de afgelopen tientallen jaren stapelt zich op in de bodem. Dus ook al zouden we nu direct stoppen met de uitstoot van alle stikstof, dan zijn we nog niet direct van het probleem af. Dan blijft een grote hoeveelheid stikstof in de grond zitten. "Zolang die niet weg is, kan de situatie niet echt beter worden", schrijft ecoloog Wieger Wamelink in zijn boek Het Stikstofweb.
"Planten nemen de stikstof via hun wortels weer op, bladeren gaan dood en vallen af. Die worden weer afgebroken door bacteriën, waardoor de stikstof weer vrijkomt."
En ook al daalt de hoeveelheid stikstof die in kwetsbare natuur komt al jaren, het is nog altijd te veel. Vergelijk het met een emmer water. Als die vol is en er komt water bij, dan overstroomt die. Ook al zijn het maar een paar druppeltjes die erbij komen.
Om ervoor te zorgen dat de stikstofdepositie acceptabel wordt, is onder meer de kritische depositiewaarde (kdw) in het leven geroepen. Daarin staat hoeveel stikstof een gebied aankan zonder te verslechteren.
In de wet is vastgelegd dat in 2035 74 procent van de natuurgebieden de stikstofneerslag onder de kdw moet komen. Op dit moment lijkt dat bij lange na niet te lukken.
Volgens Van der Maas moet de jaarlijkse stikstofdepositie daarvoor dalen naar zo'n 850 mol (de rekeneenheid voor stikstof) per hectare. De hierboven genoemde kaart gaat tot 2022. Recentere cijfers zijn er niet. Daarin was de totale depositie iets minder dan 1.400 mol per hectare per jaar.
Van der Maas legt uit dat er in de tussentijd wel aanvullende maatregelen zijn genomen, vooral in de landbouw. En mede door beleid dat al in gang is gezet, koersen we nu af op zo'n 1.100 mol per hectare per jaar in 2035, schat hij.
Een flinke vermindering, maar nog altijd ver verwijderd van de benodigde 850 mol. "Daarvoor zou ongeveer de helft van de depositie moeten worden weggenomen, door innovatie of door minder dieren", berekent hij.
Twee derde van de hectares aan overbelaste natuur zit op de Veluwe. Op de kaart hieronder is dat ook te zien aan de grote paarse vlek.
De grootste winst is dus op de Veluwe te behalen. "Als je in een brede strook om de Veluwe de uitstoot reduceert, ben je al een heel eind", zegt Van der Maas.
Maar tegelijkertijd is dat een "enorme klus". "Je komt dan in verplichtende maatregelen. En dat is voor de politiek en boeren verschrikkelijk", zegt de RIVM-beleidsadviseur.
Tot nu toe wil het kabinet nog niet aan die verplichtende maatregelen. Landbouwminister Femke Wiersma heeft aangekondigd met nieuwe plannen te komen. Maar zolang die er niet zijn, blijft het vaag hoe het kabinet de stikstofdoelen wil halen.
Source: Nu.nl algemeen