De sabotage aan een Duits-Finse datakabel deze week wordt "hybride oorlogsvoering" genoemd. Net als bijvoorbeeld spionageacties op de Noordzee, cyberaanvallen en desinformatie verspreiden. Dit is hybride oorlogsvoering precies - en dit merken we ervan in Nederland.
Niet alleen Duitsland en Finland gebruikten die term. NAVO-chef Mark Rutte nam het woord begin deze maand al in de mond. "Rusland voert een steeds intensievere campagne van hybride aanvallen", zei hij. "De frontlinie (in Oekraïne, red.) verplaatst zich steeds meer over de grenzen heen naar West-Europa en het Hoge Noorden."
Maar wat houdt hybride oorlogsvoering dan in? "Bij oorlog denk je vaak aan tanks, wapens en legers. Dat noemen we een klassieke oorlog", legt inlichtingen- en veiligheidsexpert Willemijn Aerdts uit tegen NU.nl. "Bij hybride oorlog gaat het om andere middelen zoals beïnvloeding, sabotage en het verspreiden van desinformatie."
Rusland vormt op dit vlak de voornaamste dreiging voor westerse landen, zegt inlichtingen- en veiligheidsexpert Koen Aartsma. Maar andere landen doen er ook aan, in verschillende gradaties. "Het is een groot verschil of je bijvoorbeeld sancties (zoals economische, red.) oplegt of dat je aan sabotage, brandstichting en moord doet."
Dat zijn dan ook direct een paar duidelijke voorbeelden als het gaat om hybride oorlogsvoering. "Afgelopen zomer zagen we in Europa verijdelde aanslagen op pijpleidingen", vertelt hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga. "De VS en Duitsland hebben ook een Russische aanslag op de topman van een Duitse wapenfabriek tegengehouden."
Een ander voorbeeld is een bericht dat naar buiten werd gebracht door de Tsjechische veiligheidsdiensten. Meerdere Europese politici, ook Nederlandse, zouden betaald worden door Russen. "Dat is een voorbeeld van een heimelijke beïnvloedingscampagne", zegt Aartsma. Die zijn een stuk minder zichtbaar dan de sabotage van een pijplijn of datakabel.
Ook cyberaanvallen en online inmenging zijn voorbeelden van iets minder zichtbare hybride oorlogsvoering. Zo zet Rusland, maar ook China, bots in om "te stoken" op fora en sociale media. "Ze haken in op splijtzwammen in de samenleving en proberen te bewerkstelligen dat mensen op een positieve manier naar Rusland kijken", zegt Aartsma. "Je kunt als gebruiker moeilijk zien wat echt is en wat nep. Het legt echt een bommetje onder je samenleving."
De gevolgen daarvan leggen direct het doel van deze manier van oorlogsvoering bloot: "Dat de bevolking in Europa en de Verenigde Staten niet meer weet wat een betrouwbare bron is. Het gaat om het ondermijnen van het geloof in onze rechtstaat, belangrijke instituties en de wetenschap", legt Osinga uit. "Dan verdwijnt ook langzaam het geloof in de Europese Unie en de NAVO."
Ook Nederland krijgt te maken met hybride oorlogsvoering vanuit Rusland. "Als NAVO-lidstaat zijn we een interessant doelwit. We staan ook nog eens pal achter Oekraïne. Dat valt op", legt Aartsma uit. "Daarnaast is Nederland een aanvoerroute voor militair materieel vanuit de VS naar Europa."
Naast online beïnvloeding via chatbots en de vermoedelijke omkoping van politici, krijgt Nederland hier ook op andere manieren mee te maken. Zo zijn er Russische schepen gespot in de Noordzee. "Zij ondernemen activiteiten die duiden op spionage. Ze brengen infrastructuur onder de zee in kaart", vertelt Aerdts. Dan gaat het om kabels en pijpleidingen waarvan Nederland afhankelijk is.
"Ze hebben de capaciteit om meer te doen dan alleen spioneren", vult Aartsma aan. "Ze zouden namelijk ook kunnen saboteren. We kunnen nu wel zien waar die schepen varen, maar we kunnen slecht zien wat ze daadwerkelijk uitvoeren."
Hybride oorlogsvoering, of hybride dreiging, zoals Aartsma het liever noemt, maakt het heel lastig om een schuldige aan te wijzen. "Je weet vaak niet goed wie erachter zit, omdat het heimelijk gebeurt. Dat maakt het zo ingewikkeld om het aan te pakken en op een gepaste manier te reageren."
Zo bevindt Nederland zich eigenlijk ook in een grijs gebied, wat reageren nog lastiger maakt. "We zijn niet in oorlog, maar we kunnen ook niet spreken van vrede. Als je juridisch gezien niet in oorlog bent, mag je niet zomaar alles. Daar zit dan ook echt een complicatie."
Rest nog de vraag of we als Nederland verder goed voorbereid en bestand zijn tegen hybride oorlogsvoering, vanuit Rusland of andere landen. "Onze inlichtingendiensten zijn alert, onze cyberorganisaties ook", zegt Osinga. Maar we kunnen nog beter voorbereid zijn, vindt Aartsma. "We moeten aan de voorkant genoeg capaciteit hebben om te zorgen dat we zulke incidenten kunnen voorkomen, maar we moeten ook inzien dat het niet altijd kan."
Dan moet je je als land voorbereiden op een dag waarop zoiets plaatsvindt en weerbaar genoeg zijn, om bijvoorbeeld even geen elektriciteit te hebben. "Vanuit de EU wordt momenteel veel ingezet op de weerbaarheid van de samenleving", zegt Aerdts. "Daar is de Nederlandse regering dan ook mee bezig."
Maar als samenleving hebben we nog wel wat stappen te zetten, vinden de experts. "We zijn een robuuste maatschappij, maar we zijn ook verwend geraakt. We zijn altijd zeker van energie", zegt Osinga. "Het zou nuttig zijn als de politiek de maatschappij daarover informeert. Zorg dat je een voorraad kaarsen hebt en een radio op batterijen bijvoorbeeld."
Source: Nu.nl algemeen