In de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe is de jaarlijkse klimaatconferentie COP29 ten einde. Tegen de verwachting in is er toch een akkoord gesloten.
Rijke landen die op de klimaattop in Bakoe onderhandelden over steun aan ontwikkelingslanden zijn bereid vanaf 2035 jaarlijks 300 miljard dollar aan klimaathulp te betalen.
Arme landen zoals India en Malawi zijn teleurgesteld in de uitkomst.
Lees hier alles over de top en de stand van het mondiale klimaat.
Natuur- en milieuorganisaties zijn zwaar teleurgesteld over het nieuwe bedrag voor klimaatsteun van 300 miljard dollar, afgesproken op de klimaattop in Bakoe. Ontwikkelingslanden en klimaatexperts wilden dat dat bedrag fors hoger zou zijn en Greenpeace noemt het daarom 'een absoluut minimaal akkoord'.
'Dit is hopeloos ontoereikend', zegt Maarten de Zeeuw van Greenpeace. 'Met dit doel voor klimaatfinanciering laten rijke landen als Nederland de mensen in de kou staan die het meest kwetsbaar zijn in de klimaatcrisis. Het staat mijlenver van wat zij nodig hebben. Rijke landen kunnen echt meer doen dan dit, als ze de fossiele industrie belasten en laten opdraaien voor de schade van de klimaatcrisis. Toch geeft het een sprankje hoop dat op het allerlaatst toch een akkoord is gesloten, ondanks alle tegenwind.'
Het Wereld Natuur Fonds (WWF) noemt het een zwakke financiële deal. 'Het gebrek aan urgentie dat de wereldleiders in Bakoe laten zien, is frustrerend. Klimaatverandering is geen bedreiging die ver weg is; het gebeurt al, en mensen over de hele wereld lijden er nu al onder. Het beschermen van burgers tegen de verslechterende gevolgen zal aanzienlijk meer geld kosten, maar toch blijven de EU-leiders en andere grote historische vervuilers nog steeds aarzelen en weigeren hun verantwoordelijkheid te nemen en hun portemonnee te openen.'
ANP
VN-baas António Guterres had gehoopt op een ambitieuzere uitkomst van de klimaattop in Bakoe, met name op het gebied van financiering en verduurzaming.
Hoewel arme landen en klimaatexperts een fors hoger bedrag wilden, geeft deze overeenkomst 'een basis waarop we kunnen bouwen', aldus Guterres. Het opgehoogde bedrag moet per 2035 betaald worden en Guterres gaat ervan uit dat landen zich aan die afspraak houden. Hij ziet ook graag dat de toezeggingen zo snel mogelijk worden omgezet in daadwerkelijke betalingen.
ANP
Eurocommissaris Wopke Hoekstra denkt dat de klimaattop in Bakoe herinnerd zal worden als 'een nieuw begin voor klimaatfinanciering'. De klimaatcommissaris noemt het 'echt uitzonderlijk' dat landen na moeilijke onderhandelingen hier alsnog een akkoord over hebben gesloten.
'We hebben hard gewerkt met u allen om ervoor te zorgen dat er veel meer geld op tafel komt', zei Hoekstra. Hij noemde het afgesproken bedrag van 300 miljard dollar in 2035 zowel ambitieus als realistisch. Ook het goedkeuren van de spelregels voor CO2-handel zijn volgens hem heel positief. Een 'VN-stempel' zal er volgens Hoekstra zeker voor gaan zorgen dat meer privaat geld wordt geïnvesteerd.
Op het gebied van mitigatie, het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, is de EU minder tevreden. Hoekstra vindt het positief dat de afspraken van vorig jaar zijn blijven staan. 'Het is minder dan we hadden gewild, maar meer dan we vreesden', zei hij. De eurocommissaris pleit voor meer ambitie in aanloop naar de volgende VN-klimaattop, de COP30 in Brazilië.
ANP
Direct nadat het akkoord zaterdag op de klimaattop in Bakoe met een hamerslag werd aangenomen en met lauw applaus werd verwelkomd, sprak een aantal ontwikkelingslanden in extreem felle bewoordingen hun frustratie uit.
Het pijnlijkst was de reactie van India, die het voorzitterschap frontaal aanviel. De vertegenwoordiger van India zei dat ze voor de aanname van het akkoord het woord had willen voeren, maar dat ze daarvoor geen kans kreeg.
Diplomate Leela Nandan noemde het 'zeer ongelukkig' dat daaraan geen gehoor was geven en zei dat ze daar 'extreem door was geraakt'. Daarna liet zij weten dat India het bedrag van 300 miljard euro 'niet accepteert'. Ze kreeg luid applaus uit de zaal nadat ze haar bezwaren had geuit. Nigeria en Bolivia spraken vervolgens hun steun uit voor het verklaring van India.
Aangezien de beslissing al was genomen, heeft het bezwaar verder geen praktische gevolgen. Voorzitter Babayev liet onverstoord weten dat hij de bezwaren in het statement zou opnemen.
Ook de groep van armste landen is niet te spreken over de uitkomst. 'Dit doel is niet wat we hadden verwacht na jaren van discussie. Het is niet ambitieus', zei de vertegenwoordiger van Malawi, mede namens de andere landen met de laagste inkomens.
Tjerk Gualthérie van Weezel
Onverwacht hebben ontwikkelingslanden zondagochtend vroeg in Bakoe toch ingestemd met een akkoord over klimaatfinanciering. Met grote tegenzin stemden zij in met een bedrag van 300 miljard euro. Datzelfde bedrag was eerder op de dag nog aanleiding voor de groep van minst ontwikkelde landen en kleine eilandstaten om weg te lopen uit de onderhandelingen.
Wat er de afgelopen uren nog precies aan het voorstel is veranderd, is op dit moment nog niet helemaal duidelijk. De tekst waarover de partijen akkoord zijn, was vooraf niet beschikbaar voor de pers. Wel circuleerden er versies.
Helder is in elk geval voor welk dilemma de ontwikkelingslanden zich geplaatst zagen. Tijdens de hele klimaattop hebben zij ingezet op een bedrag van 1.300 miljard euro in giften. Pas vrijdagochtend werd duidelijk dat dit bedrag door de rijke landen bij lange na niet opgebracht zou worden. Die kwamen met een bedrag van 250 miljard euro, dat deels uit giften maar ook uit private investeringen zou kunnen bestaan.
Onacceptabel, volgens de ontwikkelingslanden. Maar tegelijkertijd was het laten klappen van de onderhandelingen ook een groot risico. In het nieuwe jaar zal Donald Trump in het Witte Huis zitten. Dat brengt een ambitieus, hoger bedrag nog verder uit beeld.
Vrijdagmiddag verhoogden de 23 rijke landen hun bod dus nog naar 300 miljard euro. De minst ontwikkelde landen en eilandstaten verlieten daarop de onderhandelingen. Die landen hebben, anders dan zij vooraf zeiden, uiteindelijk toch besloten dat een slechte deal voor hen beter was dan geen deal.
Details over het akkoord volgen.
Tjerk Gualthérie van Weezel
Terwijl onderhandelaars achter de schermen nog alles doen om een akkoord te bereiken over klimaatfinanciering, klinkt in de plenaire zaal applaus. Alle landen zijn daar bijeen om beslissingen af te hameren die tijdens deze COP wel zijn genomen. Een belangrijk besluit gaat over nieuwe regels voor de handel in koolstofkredieten. Dit onderwerp sleept al jaren en is een diepe wens van veel ontwikkelingslanden.
Consumenten kunnen bijvoorbeeld de klimaatimpact van hun vliegreis of gasverbruik compenseren door elders bomen te laten planten. De vrijwillige handel in koolstofkredieten die achter dit soort constructies schuilgaat, is vaak ondoorzichtig en de beloofde broeikasgasreductie wordt zelden waargemaakt.
Voor veel ontwikkelingslanden is de koolstofhandel een potentiële inkomstenbron. Deze landen proberen al jaren op klimaattoppen om deze emissiehandel van een cowboymarkt met duidelijke regels om te vormen tot een volwaardige markt.
Vorig jaar blokkeerde Europa nog een akkoord over uitbreiding van ‘Artikel 6’, waarin de handel wordt geregeld. Dit jaar heeft de EU wel vertrouwen in de tekst die de landen samen hebben weten op te stellen.
In de regels die in Bakoe zijn vastgelegd, wordt koolstofhandel op twee punten veel gedetailleerder geregeld. Ten eerste voor landen onderling. In een 19 pagina’s tellend document wordt de VN-klimaatoranisatie gevraagd een centraal register bij te houden van emissierechten die landen uitgeven en willen verkopen aan andere landen. In het document wordt uitgewerkt welke informatie moeten aanleveren, hoe erop wordt gecontroleerd dat de aangeleverde informatie klopt en wat gebeurt wanneer er ‘inconsistenties’ worden gevonden.
Daarnaast is in Bakoe besloten een soort VN-winkel op te richten voor emissiehandel. In die winkel kunnen niet alleen landen maar ook bedrijven aandelen kopen in de uitstootbesparing van klimaatprojecten. Zo zou er dus een betrouwbaar alternatief onstaan voor de de wildgroei van bedrijven en stichtingen die nu bijvoorbeeld ondoorzichtelijke boomplant-projecten aanbieden.
Tjerk Gualthérie van Weezel
De klimaatonderhandelingen in Bakoe zijn zaterdagmiddag ontaard in totale chaos. Het lijkt inmiddels nagenoeg uitgesloten dat de 29ste Conference of the Parties in Azerbeidzjan een akkoord zal opleveren over klimaatfinanciering, het belangrijkste onderwerp op de agenda.
Tjerk Gualthérie van Weezel
Vertegenwoordigers van een aantal eilandstaten en ontwikkelingslanden zijn weggelopen bij de onderhandelingen van de klimaattop in Azerbeidzjan. Delegatieleden van de Europese Unie verwachten wel dat de gesprekken op COP29 nog verder gaan.
De kleine en arme landen zijn ontevreden over het financieringsvoorstel dat op tafel ligt voor de klimaatsteun aan ontwikkelingslanden. Rijke landen zoals de Verenigde Staten en de Europese Unie willen vanaf 2035 jaarlijks 300 miljard bijdragen aan die steun, maar dat is voor veel ontwikkelingslanden onacceptabel. Voorafgaand aan de top in Bakoe hadden zij de wens uitgesproken dat dat bedrag zou worden verhoogd naar 1000 miljard.
‘We zijn net weggelopen’, zei Toeolesulusulu Cedric Schuster, de voorzitter van de Alliantie van Kleine Eilandstaten en minister van Milieu van Samoa, tegen journalisten. ‘We kwamen naar deze COP voor een eerlijke deal. We hebben het gevoel dat we niet gehoord worden.’
De klimaattop zou vrijdag ten einde komen, maar is uitgelopen omdat er nog geen akkoord ligt. Eurocommissaris Wopke Hoekstra zei dat het ‘twijfelachtig’ is of dat akkoord er überhaupt nog komt. (ANP)
Lees ook: Armere landen voelen zich ‘in het gezicht gespuugd’ door voorstel klimaatbijdrage rijke landen
Eurocommissaris Wopke Hoekstra zegt dat ‘twijfelachtig’ is of de klimaattop in Azerbeidzjan een succesvolle afloop zal krijgen. COP29 liep eigenlijk tot vrijdag, maar ook zaterdag proberen de onderhandelaars nog om een akkoord te bereiken over financiering van klimaatsteun aan ontwikkelingslanden.
‘We doen alles wat we kunnen om de verschillen te overbruggen en om hier een succes van te maken’, zei Hoekstra tegen journalisten in Bakoe. ‘Maar het is twijfelachtig of dat gaat lukken.’ Hoekstra is Eurocommissaris voor Klimaatactie en is namens de Europese Unie betrokken bij de onderhandelingen.
Onderhandelaars zeiden tegen internationale media dat de EU bereid is om het bedrag dat rijke landen vanaf 2035 jaarlijks aan ontwikkelingslanden betalen voor klimaatsteun te verhogen naar 300 miljard. Ook andere landen, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, zouden akkoord zijn, maar het is de vraag of dat genoeg is voor de ontwikkelingslanden.
ANP
Rijke landen die op de klimaattop in Bakoe onderhandelen over steun aan ontwikkelingslanden zijn bereid vanaf 2035 jaarlijks 300 miljard dollar aan klimaathulp te betalen. Dat zeggen bronnen tegen persbureau Reuters. In een eerder voorstel ging het nog over 250 miljard per jaar, een bedrag dat volgens arme landen veel te laag was.
Ontwikkelingslanden eisten aanvankelijk 1.000 miljard per jaar, maar dat is volgens rijke landen niet haalbaar. De klimaattop zou eigenlijk vrijdag zijn afgelopen, maar omdat er nog geen akkoord is, wordt ook zaterdag nog onderhandeld.
De Europese Unie en de Verenigde Staten zijn nu akkoord met het bedrag van 300 miljard, melden de bronnen. Ook Australië en het Verenigd Koninkrijk zouden hebben ingestemd. Volgens de Britse krant The Guardian liggen Zwitserland, Japan en Nieuw-Zeeland nog dwars. Het is nog niet duidelijk of ontwikkelingslanden akkoord zullen gaan met het nieuwe bedrag.
Bovendien is het de vraag wat de toezegging van de Verenigde Staten waard is. In januari wordt de huidige Democratische regering vervangen door de Republikeinen van Donald Trump. Hij heeft tijdens zijn eerste ambtstermijn het land teruggetrokken uit het klimaatakkoord van Parijs, waar werd afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad. Veel landen houden er rekening mee dat hij dat opnieuw gaat doen en dat de VS onder Trump niet willen meebetalen aan de klimaatsteun voor ontwikkelingslanden.
ANP
Het regent in Bakoe negatieve reacties op het openingsbod van rijke landen over klimaatfinanciering. De 250 miljard dollar die 23 rijke landen in 2035 bereid zijn te geven, wordt door ontwikkelingslanden unaniem ervaren als een belediging. Het bedrag is niet alleen een fractie van de 1.300 miljard dollar die zij eisen, maar bestaat ook uit leningen en private investeringen – terwijl zij zeggen dat er giften nodig zijn. De uitgesproken Panamese klimaatgezant Juan Carlos Gómez zei daarover dat hij zich ‘in het gezicht gespuugd’ voelt.
Zelfs de Azerbeidzjaanse hoofdonderhandelaar Yalchin Rafiyev toonde zich in een reactie negatief over het bedrag. Dit is niet ‘het heldere en eerlijke doel dat wij voor ogen hebben’, aldus Rafiyev. Hij zei dat het voorzitterschap verder blijft praten met de partijen over waar het bedrag zal uitkomen. Hoe hoog wilde hij niet zeggen. ‘Maar we hopen daar progressie in te maken.’
Opvallend expliciete kritiek op het bod van de rijke landen kwam ook van het Expert Panel on Climate Finance van de Verenigde Naties. Dit panel heeft een gezaghebbende studie gemaakt over wat er nodig is om de klimaatrekening van ontwikkelingslanden te betalen. Zij komen in hun rapport op een bedrag van 2.400 miljard, waarvan ontwikkelingslanden ook zelf een aanzienlijk deel kunnen financieren.
De experts melden dat het conceptakkoord terecht schrijft dat de behoefte van alle publieke en private geldstromen vanuit rijke landen rond de 1.300 miljard in 2035 ligt. Maar een bijdrage van ontwikkelende landen van 250 miljard dollar is volgens de onderzoekers ‘te laag en niet consistent met het Akkoord van Parijs’ Volgens de onderzoekers is er vanuit de rijke landen op zijn minst 300 miljard per jaar nodig in 2030 en 390 miljard in 2035. ‘Wij denken dat deze doelen haalbaar zijn met meer directe financiering door overheden, geld van de ontwikkelingsbanken en door private investeringen die mede door overheden worden mogelijk gemaakt.’
Klimaatminister Sophie Hermans (VVD) stelde in Bakoe dat ook zij vindt ‘dat er nog werk te doen is.’ Maar zij verwees daarbij vooral naar het standpunt dat de EU ook al de gehele conferentie inneemt: ‘Het moet de kwetsbare delen van de wereld helpen én het moet ook daadwerkelijk op te halen zijn om de afspraken waar te maken. Meer welvarende landen moeten gaan bijdragen. We gaan door met de gesprekken.’
Na bijna twee weken onderhandelen hebben rijke landen op de klimaattop in Bakoe eindelijk het bedrag op tafel gelegd dat zij willen bijdragen klimaatrekening voor ontwikkelingslanden. Dat bedrag kan wat de donerende landen betreft de komende jaren groeien naar 250 miljard dollar per jaar in 2035.
Dat blijkt althans uit de nieuwe concepttekst die het Azerbeidzjaanse voorzitterschap van de Conference of the Parties vrijdagmiddag rondstuurde naar de 197 landen die in Bakoe onderhandelen. Het is een bescheiden verhoging ten opzichte van de 100 miljard die sinds 2020 het doel is, zeker wanneer daarbij 15 jaar inflatie wordt meegerekend. Bovendien is het een fractie van de 1.300 miljard die ontwikkelingslanden al twee weken lang eisen in Bakoe.
Dit gapende gat is in werkelijkheid nog groter dan het op het eerste gezicht lijkt. De ontvangende landen willen namelijk dat die 1.300 miljard dollar geheel uit giften bestaat. Veel landen kampen al met hoge schuldenlasten. (Gunstige) leningen kunnen misschien nog wel een oplossing zijn om zonnepanelen en windmolens mee te financieren, maar niet om de aanpassingen te betalen die zij door klimaatverandering moeten doen. Zoals het aanleggen van dijken of het bouwen van waterbergingen en kanalen.
Maar over de 250 miljard dollar staat in de concepttekst dat het naast giften ook gaat om leningen en investeringen. Bronnen in landen die dit bedrag moeten opbrengen –vooral West-Europese landen, de VS, Australië en Japan – stellen dat ze hiermee hun mogelijkheden al behoorlijk oprekken. Zij vrezen dat ze een hoger bedrag niet verkocht krijgen in hun parlementen.
De eerste reacties kwamen in Bakoe van non-gouvernementele organisaties. Zij reageerden zeer geschokt. ‘Dit is een beschamend voorbeeld van falend leiderschap door het presidentschap van de COP’, zegt Oxfam. ‘Geen deal zou beter zijn dan een slechte deal. Maar er is uiteindelijk slechts één optie voor de mensen die de zwaarste impact van klimaatverandering ervaren: geen miljarden, maar biljoenen.’
Vrijdagavond komen de onderhandelende landen weer bijeen in de grote plenaire zaal om te kijken of de tekst nog zicht geeft op een akkoord.
Tjerk Gualthérie van Weezel
De kans dat er voor het officiële einde van de klimaattop in Bakoe een akkoord wordt bereikt, is zo goed als verkeken. In het Olympisch Stadion waar de 29ste Conference of the Parties wordt gehouden, wachten de tienduizenden aanwezigen al de hele dag op nieuwe conceptteksten. Hoewel er op de COP tientallen onderwerpen op de agenda staan, spitst alles zich nu toe op twee onderwerpen: het nieuwe collectieve doel voor klimaatfinanciering, en de tekst over ‘mitigatie’, het terugbrengen CO2-uitstoot.
De onderhandelaars gingen er aanvankelijk van uit dat het Azerbeidzjaanse voorzitterschap die teksten rond het middaguur lokale tijd af zou hebben. Inmiddels is die verwachting bijgesteld naar 17.00 uur, één uur voordat de top officieel ten einde zou zijn. Het is in Bakoe drie uur later dan in Nederland. Gezien de grote verdeeldheid tussen de deelnemende landen de afgelopen dagen, lijkt het weinig aannemelijk dat die teksten direct op steun kunnen rekenen van alle 197 landen.
Het zou niet voor het eerst zijn dat een klimaatconferentie uitloopt. Dat is eerder regel dan uitzondering. Twee jaar geleden in Egypte duurde het uiteindelijk tot zondagochtend 3.00 uur voordat werd ingestemd met een eindtekst.
Toch is het uitstelgedrag op de huidige conferentie van de buitencategorie. Pas donderdagochtend publiceerde de voorzitter conceptteksten over zes belangrijke onderwerpen – met als belangrijkste het nieuwe bedrag dat rijke landen moeten meebetalen aan de klimaatrekening van armere landen. Tijdens een lange plenaire vergadering wezen bijna alle landen die teksten resoluut van de hand.
Sindsdien wordt er gewerkt aan nieuwe concepten. Het voorzitterschap moet die produceren en samen met medewerkers van de VN-klimaatorganisatie op papier zetten. Daarbij proberen de penvoerders steeds bij verschillende landen af te tasten en te masseren om steun te krijgen voor bepaalde formuleringen en bedragen. Verschillende landen overleggen intussen ook met elkaar over woorden en bedragen waarover zij het eens kunnen worden. Ook António Guterres, de secretaris-generaal van de VN, bemoeit zich volgens ingewijden intensief met dat proces.
Tjerk Gualthérie van Weezel
De klimaattop in Bakoe gaat vrijdag de laatste officiële dag in, maar landen liggen in de onderhandelingen nog ver uit elkaar. Tot nu toe lijken vrijwel alle partijen ontevreden met de voorstellen in de eindteksten, opgesteld door gastland en voorzitter Azerbeidzjan.
Hoewel het nog niet officieel is aangekondigd, zal de klimaattop waarschijnlijk pas in het weekend eindigen. De diensten van de shuttlebussen naar het terrein van de COP29 zijn al verlengd tot zaterdag.
Donderdagochtend verscheen een eerste concept voor de slotteksten. Daarin stonden twee opties over financiering die sterk verschilden en beide geen bedragen bevatten. Dat terwijl het geld voor klimaathulp aan armere landen juist het heikele punt is waar de klimaattop dit jaar vooral om draait. Maatschappelijke organisaties uitten kritiek, net als kleine eilandstaten en China. Ook de EU en de VS vonden de tekst onvoldoende.
Eurocommissaris Wopke Hoekstra viel onder meer over de passage over fossiele brandstoffen. Vorig jaar werden alle landen nog opgeroepen tot een 'transitie weg van fossiele brandstoffen'. In het concept zijn daar nu mitsen en maren aan toegevoegd, wat de EU ziet als afzwakking. Saoedi-Arabië heeft zelfs gedreigd dat Arabische landen ditmaal geen enkele tekst tegen 'specifieke sectoren, inclusief fossiele brandstoffen' zullen steunen.
Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) vindt afzwakking problematisch. 'Als je het ene jaar een mijlpaal bereikt en het volgende jaar daarop terug kunt komen, dan is dat heel gevaarlijk.' Chahim verwacht echter dat er nog een afspraak komt waar iedereen zich in kan vinden.
ANP
Op de klimaattop in Bakoe heeft het Azerbeidzjaanse voorzitterschap donderdag een nieuwe concepttekst gepresenteerd over het bedrag dat rijke landen moeten betalen aan armere landen. Dit ‘nieuwe collectieve doel’ voor klimaatfinanciering is dit jaar het hoofdonderwerp op de Conference of the Parties en de onderhandelingen verlopen tot nu toe zeer stroef.
De nieuwe tekst met 10 pagina’s is aanmerkelijk korter dan het het dik 30 kantjes tellende document waarover onderhandelaars tot nu toe soebatten. Toch geeft het nieuwe plan nog altijd weinig richting. Nadat in de tekst is vastgesteld dat er vele honderden miljarden euro's nodig zijn om de klimaatrekening van ontwikkelingslanden te kunnen betalen, worden er twee tekstopties uitgewerkt over wie die rekening moet betalen. Die twee opties liggen mijlenver uiteen. In de eerste optie blijft de constructie min of meer zoals die altijd was: een selecte groep van 23 welvarende landen draait op voor de rekening. Andere welvarende landen, hier wordt met name China bedoeld, kunnen vrijwillig bijdragen. In de tweede optie gaat het hele systeem van donoren en ontvangers, en wat als klimaatfinanciering mag tellen, ingrijpend op de schop.
In beide teksten staat op één belangrijke plek consequent een ‘X’, dat is de plek waar het exacte bedrag moet komen te staan dat de gevende landen zullen moeten opbrengen.
Op basis van de nieuwe tekst heeft voorzitter Azerbeidzjan woensdagmiddag enkele sleutellanden uitgenodigd voor een ‘Kurultai’, in vergaderzaal 3 in het Olympisch Stadion van Bakoe. Een Kurultai is een traditioneel krijgsraad zoals die eeuwen geleden voorafgaand aan grote veldslagen werd belegd door Turkse en Mongools stamleiders. Vorig jaar deed voorzitter Sultan Al-Jaber iets vergelijkbaars toen hij in Dubai een ‘Majlis’ organiseerde. Daar werd uiteindelijk een akkoord bereikt.
In de wandelgangen van Bakoe reageren westerse onderhandelaars vooralsnog met grote scepsis op het voorstel. Maar Pieter Pauw, kenner van klimaatfinanciering van de Technische Universiteit Eindhoven, vanuit Nederland een stuk positiever. ‘Ik zie vooral hoe ver we binnen vijftien jaar zijn gekomen. Toen stond er één paragraaf in het Akkoord van Kopenhagen over klimaatfinanciering. Dat vonden we destijds uniek. Nu gaat het over meerdere pagina's met heel veel opmerkingen die ook laten zien dat het over veel meer gaat dan de grootte van de zak met geld: de schulden van ontwikkelingslanden.’ Pauw doelt daarbij op passages die benadrukken dat het noodzakelijk is om lenen voor ontwikkelingslanden goedkoper te maken. Ook staan er opmerkingen over het afschaffen van fossiele subsidies, de rol van banken en kredietbeoordelaars en exportkredietverzekering. Bovendien noemt hij het positief dat in de tekst een aantal keer wordt verwezen naar de noodzaak om minder fossiele brandstoffen te gebruiken.
De landen hebben officieel nog anderhalve dag om tot een akkoord te komen, al houden velen er in Bakoe rekening mee dat er zeker tot in het weekend onderhandeld zal worden.
Tjerk Gualthérie van Weezel
Drie nieuwe landen zijn toegetreden tot een door Nederland geleide coalitie voor de afbouw van fossiele subsidies. Dat maakte minister Sophie Hermans, van Klimaat en Groene Groei, dinsdag bekend op de klimaattop in Bakoe. Nu Nieuw-Zeeland, Colombia en Engeland zich bij de vorig jaar toenmalig minister Rob Jetten opgezette coalitie hebben gevoegd, bestaat die inmiddels uit zestien landen.
‘De familie groeit’, stelde Eurocommissaris Wopke Hoekstra tijdens de persconferentie tevreden vast. Maar zijn enthousiasme kon niet verhullen dat het met de coalitie heel matig opschiet. Naast de zeer bescheiden groei, blijkt ook dat de landen binnen de groep nog lang niet allemaal de belofte van vorig jaar zijn nagekomen. Zo hebben nog maar vier landen zelf een overzicht gemaakt van de fossiele subsidies in hun eigen land.
In Nederland kwamen fossiele subsidies afgelopen jaren vol in de schijnwerpers dankzij demonstraties van Extinction Rebellion. Die ageerden tegen een bedrag van 17 tot 28 miljard euro die naar de ‘de fossiele industrie’ zou gaan. Jetten beloofde daarop om iets te doen tegen ‘inefficiënte’ fossiele subsidies, maar daarvan is nog niet veel terecht gekomen.
Gevraagd naar voorbeelden kwam Hermans dinsdag niet verder dan de regelingen die de regering had opgetuigd om Nederlanders financieel te ondersteunen tijdens de gascrisis. ‘Maar het is moeilijk en gevoelig dus het vergt tijd’, voegde zij eraan toe. Daar komt bij dat haar regering juist de belasting op gas voor huishoudens weer wat verlaagde en dat ook de accijns op benzine niet terug werd verhoogd.
De meeste andere landen uit de coalitie zijn intussen dus nog niet eens zo ver dat zij hun fossiele subsidies in beeld hebben. ‘Maar ze zijn daar wel hard mee bezig’, stelde Hermans.
Fossiele subsidies zijn al jaren geleden op klimaattoppen onderkend als zeer ondermijnend voor het klimaat. Sindsdien is er eigenlijk nooit op grote schaal actie ondernomen. Mede omdat er verschillende definities van het concept bestaan, die allemaal zo hun nadelen hebben. Zo kan het dat Nederland volgens een bepaalde berekening tientallen miljarden aan subsidies ontvangt en volgens andere definities aanzienlijk minder.
Hoe dat zit, beschreven wij eerder in dit stuk. Volgens de definitie van het Internationaal Monetair Fonds zijn Venezuela en Algerije de landen met de hoogste fiscale subsidies en IJsland heeft de minste. Een ding is volgens het IMF zeker: de prijs van fossiele brandstoffen is overal ter wereld te laag.
Tjerk Gúaltherie van Weezel
Voorzitter Mukhtar Babayev van de klimaattop in Bakoe zal geen poging ondernemen de COP29 af te sluiten met een zogeheten cover decision. Als er al een slotakkoord komt, zal dat vooral een droge opsomming van afspraken zijn. Dat heeft het voorzitterschap aan de deelnemende landen laten weten.
De cover decision – vrij vertaald: hoofdbesluit – is de overkoepelende slotverklaring die vaak de aandacht trekt: dit is onze belangrijkste oproep aan de wereld, vaak gekoppeld aan de naam van de stad waar de top plaatsvond. Zo kwam het in Egypte twee jaar geleden tot het ‘Sharm El Sheikh Implementatieplan’, en eindigde het jaar daarvoor met het ‘Glasgow Klimaatpact’.
Van een ‘pact’ of ‘plan van Bakoe’ zal het dit jaar niet komen. Diverse cruciale financiële besluiten zijn al uitgesteld tot de zomer, en zeer de vraag is of de deelnemers aan de COP29 tot nieuwe grote afspraken kunnen komen.
Toch vindt het echte smeerwerk wel degelijk plaats in de haarvaatjes van de top, op de kleinere deelsessies ‘in de paviljoenen-scene’, zegt klimaatwetenschapper Heleen de Coninck (TU Eindhoven), die drie dagen in Bakoe was. In die paviljoenen leggen afzonderlijke landen, bedrijven en ngo’s uit wat ze al doen en nog van plan zijn te doen tegen de uitstoot van broeikasgassen.
‘Wat me opviel: ik heb niemand gehoord over de herverkiezing van Trump. Iedereen gaat gewoon door met wat hij al doet’, zegt De Coninck desgevraagd. 'De trein van verduurzaming rijdt al.'
Aanjager zijn onder meer de ‘wetenschappelijke klimaatraden’, die landen adviseren hoe te verduurzamen, vertelt De Coninck, zelfs in Bakoe namens de Nederlandse klimaatraad. ‘Er is onderhand een netwerk ontstaan van klimaatraden, die de brede IPCC-context vertalen naar de landelijke situatie.’
Maarten Keulemans
Terwijl de klimaattop in Bakoe wordt geplaagd door onenigheid en diplomatieke relletjes, komt een belangrijke opsteker van de andere kant van de planeet, uit Rio de Janeiro. Daar bevestigt de G20 van rijke landen in zijn slotverklaring de klimaatafspraken van vorig jaar nog steeds ‘volledig te onderschrijven’.
Dat ligt subtiel. Vorig jaar sprak de internationale gemeenschap in Dubai af om een ‘transitie weg van fossiele brandstoffen’ na te streven. Overgangstaal, die geldt als een belangrijke stap, en die olielanden in Bakoe achter de schermen weer proberen terug te draaien. De G20 noemt de formulering niet, maar geeft met de woorden ‘volledig onderschrijven’ aan er wel degelijk achter te staan.
Ook geeft de G20 in zijn slotverklaring aan dat het doel nog steeds is de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden, gemeten ten opzichte van de pre-industriële tijd. ‘Positief’ zeggen de twintig landen te staan tegenover ‘ambitieuze, economie-brede emissiereductiedoelstellingen, die alle broeikasgassen, sectoren en categorieën bestrijken en zijn afgestemd op het beperken van de opwarming van de aarde tot 1,5 °C’, om precies te zijn.
Maarten Keulemans
Ook PVV-staatssecretaris Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) gaat niet naar de klimaattop in Azerbeidzjan. De PVV’er, bij het brede publiek vooral bekend omdat hij zich aanvankelijk niet wilde distantiëren van de ‘minder Marokkanen’-uitspraak van Geert Wilders, zegt het te druk te hebben met andere dingen.
Premier Dick Schoof liet de klimaattop in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe ook al aan zich voorbijgaan. Hij was te druk met de nasleep van de onrust in Amsterdam. Het kabinet wordt nu vertegenwoordigd door minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei en staatssecretaris Vincent Karremans (Jeugd, Preventie en Sport), beiden VVD. Jansen laat zich vervangen door een ambtenaar.
Jansen zou dinsdag naar de COP29 afreizen, maar was vorige week ziek en heeft nu werk in te halen, aldus zijn departement. De PVV-staatssecretaris had een moeizame start op zijn departement. Zo beklaagden ambtenaren zich erover dat Jansen verklaarde achter de uitlatingen over ‘minder Marokkanen’ te staan waarvoor Wilders is veroordeeld. Hij nam daarvan pas in derde instantie afstand.
Maarten Keulemans, ANP
In 2035 is er 1,3 biljoen dollar (1.300 miljard) per jaar nodig om armere landen te helpen bij het verduurzamen, het aanpassen aan klimaatverandering en als compensatie voor schade die deze landen nu al lijden. Die astronomische geldvraag heeft de expertgroep klimaatfinanciering van de COP29 donderdag op tafel gelegd.
Al in 2030 moet er zo’n 1 biljoen beschikbaar zijn, schrijft de groep in een rapport. ‘Een tekort aan investeringen vóór 2030 zal extra druk leggen op de jaren die volgen, waardoor een steiler en potentieel kostbaarder pad naar klimaatstabiliteit ontstaat. Hoe minder de wereld nu bereikt, hoe meer we later zullen moeten investeren.’
Nu de afspraak om in 2025 jaarlijks 100 miljard bijeen te brengen afloopt, moet er een vervolg komen voor de klimaatfinanciering, ooit in het leven geroepen om armere landen binnenboord te krijgen. Maar achter de schermen is er vooral diepe verdeeldheid: de westerse landen eisen dat ook opkomende economieën zoals China meebetalen. Die opkomende economieën vinden juist dat ze westers geld moeten kijgen.
Een groep van tien van de grootste ‘oude’ westerse economieën heeft inmiddels aangekondigd dat men vanaf 2030 jaarlijks 120 miljard dollar bijeen denkt te kunnen brengen, in de vorm van onder meer leningen en private investeringen. Nog 880 miljard dollar te gaan.
Hier leest u ons uitgebreide, interactieve overzichtsverhaal over wat er op de ‘financiële top’ op het spel staat.
Maarten Keulemans, Reuters
De Franse klimaatminister Agnès Pannier-Runacher heeft haar geplande bezoek aan de klimaattop in Bakoe afgezegd. Frankrijk voelt zich geschoffeerd door president Ilham Alijev van dat land, die tijdens een sessie met de kleine eilandstaten Frankrijk heeft beschuldigd van ‘misdaden’ en ‘neokolonialisme’ in onder meer Frans-Polynesië en het Franse territorium Nieuw-Caledonië.
Ook Nederland, dat van Alijev eveneens een veeg uit de pan kreeg wegens vermeende verwaarlozing van het milieu in het Caraïbische gebied, heeft van zich laten horen, zij het via een omweg. Het presidentschap draagt ‘verantwoordelijkheid’ voor een open en vrije sfeer op de COP, liet EU-klimaatcommissaris Wopke Hoekstra weten.
Intussen is de delegatie van Argentinië opgestapt, zonder opgave van reden. De huidige leider van het land Javier Milei heeft in het verleden geregeld aangegeven dat hij klimaatverandering maar een verzinsel vindt.
Maarten Keulemans, Reuters
Lees hier onze analyse over de afwezigheid van veel EU-leiders op de COP29.
Twitter bericht wordt geladen...
Opvallend tijdens de COP29: het ontbreken van Europese leiders, van Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen (vaste bezoeker sinds 2019) tot de Franse president Emmanuel Macron (van het land waar het klimaatakkoord van Parijs werd gesloten).
Dat komt door politieke ruzies met gastland Azerbeidzjan, maar zegt mogelijk ook iets over de afnemende passie van Europa voor het klimaatonderwerp. ‘De Green Deal staat niet meer boven aan de agenda.’
Frankrijk en Nederland hebben boter op hun hoofd: de overzeese gebieden van beide landen horen ‘tot de zwaarst getroffen’ eilanden door klimaatverandering. Terwijl Nederland en Frankrijk er zelf het milieu hebben helpen verpesten, aldus de autocratische president van Azerbeidzjan.
Met die opmerkingen heeft Ilham Alijev opnieuw voor internationale ophef gezorgd op de klimaattop in Bakoe. ‘Neokoloniaal’, noemde hij de omgang met de overzeese gebieden, die hij overigens aanduidde als ‘kolonies’. Zo noemde hij als voorbeeld de beruchte kernproeven in Frans-Polynesië.
Frankrijk kreeg ook de schuld van de rellen eerder dit jaar in Nieuw-Caledonië, een overzees gebiedsdeel in de Stille Oceaan. Daar braken in mei gewelddadige protesten uit van inwoners die onafhankelijkheid eisen. Frankrijk beschuldigde Azerbeidzjan ervan de boel op te stoken: een van de opstandige groepen wordt openlijk gesteund door dat land.
Alijev haalde ook hard uit naar Europa. Het Europees Parlement en de Raad van Europa zijn volgens hem ‘symbolen van politieke corruptie’ zijn, en ‘medeverantwoordelijk voor de moord op onschuldige mensen’. Alijev deed zijn uitspraken op een bijeenkomst voor eilandstaten. Zijn kritiek werd ontvangen met applaus.
Bij zijn openingsspeech zorgde de president van Azerbeidzjan dinsdag ook al voor ophef. Hij gebruikte zijn spreektijd toen om westerse landen aan te vallen voor hun ‘hypocrisie’ om gas uit Azerbeidzjan te kopen. Ook verdedigde hij zijn eerdere uitspraak dat gas en olie wat hem betreft ‘een gift van de goden’ zijn, al voegde hij eraan toe dat dat voor alle natuurlijke bronnen geldt.
Maarten Keulemans
Op de klimaattop moeten de deelnemende landen een ‘nieuw collectief doel’ voor klimaatfinanciering vaststellen. Lees: een nieuw bedrag dat rijke landen beschikbaar moeten stellen zodat arme landen klimaatverandering en de gevolgen ervan kunnen bestrijden. Volgens experts van de Verenigde Naties zou er op het bonnetje een bedrag van 2,4 biljoen dollar moeten staan.
Is dat bedrag realistisch? Waar is al dat geld voor nodig? En wie moeten dat betalen? In onze podcast Elke Dag vertellen economieredacteur Tjerk Gúaltherie van Weezel en wetenschapsredacteur Maarten Keulemans over de prangende vragen die op deze top beantwoord moeten worden.
VN-secretaris-generaal António Guterres heeft op de de tweede dag van de klimaattop een donderpreek gehouden. Hij noemde afgelopen jaar ‘masterclass klimaatvernietiging’. ‘Families die rennen voor hun leven voordat de volgende orkaan toeslaat; arbeiders en pelgrims die bezwijken onder de ondraaglijke hitte; overstromingen die door gemeenschappen heen scheuren en infrastructuur vernietigen; kinderen die hongerig naar bed gaan terwijl droogtes de oogsten verwoesten. Al deze rampen, en meer, worden versterkt door de door de mens veroorzaakte klimaatverandering.’
De VN-baas herinnerde eraan dat de deelnemende landen vorig jaar afspraken ‘weg te veranderen van fossiele brandstoffen’, een formulering die geldt als een doorbraak in het taalgebruik. ‘Nu is het tijd om te leveren. De mensheid staat achter u’, hield hij de ‘zitting voor wereldleiders’ op de klimaattop voor.
Toch is het rondkrijgen van geldstromen van rijke naar arme landen de hoofdopgave van de klimaattop in Bakoe. ‘Ontwikkelingslanden die graag actie willen ondernemen, worden geconfronteerd met veel obstakels: schaarse overheidsfinanciën; enorme kapitaalkosten; verpletterende klimaatrampen; en schuldenaflossing die geld opslokt,’ somde Guterres op. ‘Ontwikkelingslanden mogen Bakoe niet met lege handen verlaten. Een deal is een must.’
Maarten Keulemans
De gezant van aftredend Democratisch president Joe Biden heeft op de VN-klimaattop in Bakoe geprobeerd de wereld ervan te overtuigen dat de Verenigde Staten de strijd tegen klimaatverandering niet zullen opgeven, ondanks de aanstaande inauguratie van klimaatscepticus Donald Trump.
'Zelfs als de federale regering van de VS onder Donald Trump de klimaatmaatregelen op pauze zet, zal het werk om de klimaatverandering in te dammen in de Verenigde Staten doorgaan met inzet, passie en geloof', zei John Podesta op een persconferentie.
De Democratische regering vertegenwoordigt de VS in de onderhandelingen op COP29. Trump treedt pas op 20 januari aan. De VS onderhandelen dus mee, al is hun deelname verzwakt door de aanstaande machtswissel.
'In januari krijgen we een president voor wie klimaatverandering bestaat uit de woorden hoax en fossiele brandstoffen. Hij heeft beloofd onze milieubescherming ongedaan te maken en de VS weer uit het klimaatakkoord van Parijs te halen', erkende Podesta. Maar veel klimaatactie kan door de afzonderlijke staten worden genomen, bijvoorbeeld met normen voor voertuigen, zoals Californië heeft gedaan, aldus Podesta.
Mocht Trump inderdaad zijn voornemen waarmaken om de klimaatwetten van Biden terug te draaien, zal dat onder zijn presidentschap al snel zo'n 4 miljard ton aan broeikasgassen extra kosten, bleek uit een eerdere analyse. Dat is ongeveer één jaar aan uitstoot door Europa en Japan samen.
Maarten Keulemans, Belga
Olieland of niet, ook Azerbeidzjan is ‘vastberaden om op te staan en te leiden bij voorbeeld’ tegen klimaatverandering. Ook Azerbeidzjan zelf heeft immers ‘belangrijke uitdagingen’ op klimaatgebied: ‘De Kaspische Zee krimpt, en we hebben terugtrekkende gletsjers en watertekort in de Kaukasus.’
Dat heeft COP-voorzitter Mukhtar Babayev maandag gezegd bij de opening van de 29ste voortgangsconferentie over het klimaat. Babayev weersprak impliciet kritiek dat zijn land ongeschikt zou zijn als gastheer van de conferentie.
‘Mensen hebben ons in twijfel getrokken. Laten we hun ongelijk bewijzen’, hield Babajev de conferentie voor. Daarbij leek hij te doelen op alle aanwezigen, maar nadrukkelijk ook op Azerbeidzjan zelf, het enige land dat hij de zin ervoor nog bij naam noemde.
De Azerbeidzjaanse minister van 'ecologie en natuurlijke grondstoffen' trakteerde de aanwezigen op de gebruikelijke, gloedvolle klimaatretoriek. Dat het hoofddoel is om liefst 2.400 miljard dollar bij elkaar te brengen, is ‘niet een last, maar een kans’, aldus Babayev. ‘We moeten vandaag investeren om morgen te redden. Het is de laatste kans om de wereld op koers te krijgen.’
Babayev herinnerde eraan dat de wereld afkoerst op 3 graden opwarming, dubbel zoveel als het klimaatdoel dat de internationale gemeenschap zichzelf negen jaar geleden in Parijs oplegde. ‘We zijn op weg naar vernieling’, aldus de voorzitter. ‘De COP29 is een moment van de waarheid voor het akkoord van Parijs.’
Maarten Keulemans
Lees ook ons profiel over 'oliemannetje' Mukhtar Babayev.
Van 11 tot en met 22 november vindt in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe de 29ste klimaattop plaats. Wat valt er, in het jaar waarin het klimaatdoel van 1,5 graad opwarming voor het eerst wordt overschreden, nog van zo’n conferentie te verwachten?
In deze longread van wetenschapsredacteuren Maarten Keulemans en Bard van de Weijer kun je alles lezen over wat er in Bakoe op het spel staat, wat de stand van het klimaat is en welke maatregelen te nemen zijn.
Toekomstig president Donald Trump wil dat de VS zo snel mogelijk uit het klimaatakkoord van Parijs stappen. Wat betekent dit voor de jaarlijkse VN-klimaattop die vandaag begint in Azerbeidzjan? En voor de jaren daarna?
Lees hier de analyse van economieredacteur Tjerk Gualthérie van Weezel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant