De Franse zangeres Zaho de Sagazan verovert de wereld met haar jonge oeuvre van chansons en synthpop. Hoe ze tot haar debuutalbum kwam en haar angsten weet te bezweren, vertelt ze in haar lijstje favorieten.
is redacteur van de Volkskrant.
Aan een picknicktafel aan het Amsterdamse IJ, onder de luifel van café en concertzaal Tolhuistuin waar ze die avond zal optreden, kan Zaho de Sagazan (24) de vraag bijna niet geloven. Of ze bij het maken van haar eerste album La symphonie des éclairs nooit last had van het gewicht van het Franse erfgoed in de muziek, die immense verzameling klassieke chansons van al haar voorgangers? ‘Ik dacht dat je het had over mijn angsten en sensitiviteit, toen je begon over een gewicht dat op mijn schouders drukt. Maar de Franse muziek zie ik juist als rijkdom, een enorme schatkist waar ik alleen maar dankbaar voor kan zijn!’
Ze begint zachtjes te zingen, met een fluisterversie van de krachtige stem waarmee ze eerst Frankrijk en nu de wereld aan het veroveren is. Het is maar een voorbeeld van al dat moois, zegt ze, een strofe uit Foule sentimentale van Alain Souchon uit 1993.
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
Ze had evengoed een couplet kunnen kiezen van de grote Barbara, de zangeres die je met haar teksten ‘eindelijk je emoties kon doen begrijpen’. Of iets van Jacques Brel, die haar liet zien hoe genereus een enkele zanger een verhaal kan overbrengen aan zijn publiek, in het licht van één enkele lamp. Minimalistisch, maar met een enorme intensiteit.
Inmiddels is De Sagazan zelf in recordtijd uitgegroeid tot een Frans muziekfenomeen. Haar debuutalbum sloeg vorig jaar onmiddellijk aan in haar thuisland. Haar krachtige stem, persoonlijke teksten en de melange van het Franse lied met (vaak) synthesizers met een echo van de jaren tachtig leken het chanson een nieuwe toekomst te geven. Met haar drie vaste begeleiders op muziekcomputers bleek ze ook nog een livesensatie, die moeiteloos wisselt van ‘kleine’ solo’s aan de piano naar stampende rave-electro met de hele band.
Begin dit jaar ging Frankrijk nogmaals door de knieën voor de zangeres die opgroeide in kustplaats Saint-Nazaire, bij de uitreiking van haar vier ‘Franse Grammy’s’. Tijdens festival Victoires de la Musique werd zij gehuldigd voor onder meer het Album van het jaar en als Openbaring van het jaar.
Op sociale media groeide haar emotionele dankwoord uit tot hymne voor de sensitieve ziel. ‘Ik ben geboren als een heel gevoelig persoon, zoals u kunt zien’, sprak zij met de microfoon stevig in haar trillende handen. ‘Ik heb lang gedacht dat gevoeligheid niet goed was, omdat het altijd uitloopt op tranen, schreeuwen, woede en andere onaangename zaken. Op een dag ontdekte ik de muziek en besefte dat huilen aan mijn piano mij enorm goed deed. En het leverde ook nog mooie liedjes op. Mijn gevoeligheid beschouwde ik als mijn grootste tekortkoming. Het bleek uiteindelijk mijn grootste kwaliteit.’
Drie maanden later baarde De Sagazan nogmaals opzien, tijdens de openingsceremonie van het filmfestival van Cannes. Ogenschijnlijk volledig op haar gemak danste ze op kousenvoeten tussen het galapubliek door en zong met een stevig Frans accent Modern Love van David Bowie voor juryvoorzitter Greta Gerwig. (Een verwijzing naar de bekende straatscène met de actrice in haar film Frances Ha.) Haar dansen leek opzettelijk op dat van ‘een tiener in zijn slaapkamer’, net zoals zij haar eigen publiek steevast aanspoort om te dansen zonder zelfkritiek: Ne te regarde pas, lâche-toi (Kijk niet naar jezelf, laat je gaan).
Weer drie maanden later legde De Sagazan haar definitieve examen af voor toetreding tot het Franse muzikale establishment. Tijdens de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen in Parijs nam zij de klassieker Sous le ciel de Paris voor haar rekening. Daarmee waagde ze zich in de voetsporen van grootheden als Juliette Gréco en Édith Piaf, voor meer dan een miljard televisiekijkers. Inmiddels verkoopt zij over de hele wereld in een oogwenk steeds grotere zalen uit, waaronder haar volgende twee concerten in maart in Nederland.
Kort na de presentatie van haar debuutalbum (dat onlangs is uitgegroeid tot een verzameling van 21 nummers) was De Sagazan nog in de greep van een van haar vele angsten. ‘Ik was ontzettend bang voor wat er allemaal op me af aan het komen was. Tegelijkertijd was ik enorm opgewonden. Nu weet ik hoe ik met dat soort gevoelens moet omgaan, zoals door het lezen van de filosoof Michel de Montaigne. Zijn werk heeft mijn leven een stuk lichter gemaakt.’
‘Mijn T-shirts van Kraftwerk zijn een beetje een running gag onder mijn vrienden. In mijn bagage zitten altijd vijf of zes stuks. Twee jaar geleden was ik bij hun concert op Rock en Seine, het festival nabij Parijs. Ik heb sindsdien geen beter concert gezien. Daar heb ik mijn eerste Kraftwerk-shirt gekocht, en ik ben ze blijven kopen. Ik wil niet altijd hetzelfde exemplaar dragen en heb ook niet altijd zin om ze te wassen. Al ben ik er nu doorheen, op deze tour.
Het is ongelofelijk dat hun werk al zo oud is, maar in zijn minimalisme ongekend modern en intelligent blijft. Ze zijn heel selectief, maar kiezen altijd precies de goede geluiden en visuals uit.
In de elektronische muziek behoren ze al bijna tien jaar tot mijn grootste inspiratiebronnen. Als wij er in de studio niet uitkomen, luisteren we naar Kraftwerk. Dat helpt altijd. In dezelfde elektronische hoek zit trouwens ook de Nederlandse groep De Ambassade. Alles wat zij maken is goed.
Zo heb ik altijd intens geluisterd naar veel soorten muziek, van rock tot de klassieke Franse chansons. Om goede wijn te maken, moet je er veel van drinken. Zo is het ook met muziek.’
‘Als het even niet goed met me gaat, bij iedere terugval, dan pak ik dat boek. Een jaar geleden heb ik het voor het eerst gelezen en sindsdien heb ik het altijd bij me. Het is een beknopte, gepopulariseerde en niet te moeilijke versie van het werk van Montaigne (de Franse filosoof Michel de Montaigne (1533-1592), red.).
Als humanistisch filosoof geeft hij je een handleiding hoe je zou kunnen leven. Hoe je kunt omgaan met de dood, bijvoorbeeld, of met vrienden, of met mensen die veel praten zonder iets te zeggen. Hij moedigt je ook aan tot zelfkennis, tot voortgaand zelfonderzoek.
Mijn nummer Ô travers is gebaseerd op dat laatste. We moeten onszelf leren begrijpen. Ontdek en erken je fouten en tekortkomingen. Doe je niet beter of anders voor dan je bent, maar leer om te zijn wie je bent.
Montaigne heeft me echt geholpen met zijn vraagtekens bij je verbeelding. Je imaginaire kracht kan iets buitengewoon moois opleveren, maar kan ook bedreigend zijn. We bedenken allerlei ergs en akeligs dat ons zou kúnnen overkomen. Het is je eigen verbeelding die je de meeste angst aanjaagt.
Zo’n ander perspectief op mijn gevoelens, mijn problemen of het leven is vaak precies wat ik nodig heb. Montaigne heeft me geleerd alles wat lichter te zien. Zo heeft hij mijn leven echt verbeterd.’
‘Zo’n tien jaar geleden, ik was een jaar of 14, luisterde ik elke dag naar Tom Odell. Zijn stem volgde me overal. Het ging toen helemaal niet goed met me. Ik was zeer gevoelig, mijn tranen bleven maar stromen. Er woedde een kleine storm in mij. Mijn wanhoop moest eruit, maar ik wist niet hoe.
Op een dag zag ik een video van een jongen die net zo gevoelig was als ik. Maar hij had een uitweg gevonden voor zijn gevoelens. Die uitweg was de piano. Hij leek de toetsen wel te laten huilen, hij schreeuwde als een gek. Ik dacht: blijven huilen in mijn kussen biedt geen uitzicht op bevrijding. Bovendien waren de mensen om me heen mijn tranen misschien ook wel beu.
Toen heb ik me ook op de piano geworpen, en dat was liefde op het eerste gezicht. Tom Odell heeft mij dus de weg gewezen. Iedereen heeft zo zijn levensgezellen, denk ik, vrienden die met je meelopen zonder dat je ze ooit hebt ontmoet. Voor mij is Montaigne zo iemand, maar Tom dus ook. Ik ben ongelofelijk gelukkig dat ik nu met Old Friend een nummer heb gemaakt voor ons samen, waarin hij antwoordt op mijn verhaal.’
‘Ook Pink Floyd heeft mij verder geholpen in het leven. Daar zijn de kunsten misschien ook wel voor bedoeld, om ons te laten zien dat we er niet alleen voor staan. Dat er hulp is voor iedereen.
Ik weet nog precies hoe en wanneer The Wall dat voor mij deed. Mijn eerste album was bijna klaar. Ik had een week vrij en was al dagen alleen thuis. Ik bleef maar luisteren naar mijn eigen opnamen. Ik at bijna niets meer. Het ene moment dacht ik: dit is helemaal niks. En dan weer: dit is geweldig. Ik werd helemaal gek.
Toen dwong ik mezelf naar buiten te gaan, voor een lange wandeling. Ik weet niet meer waarom, maar ik besloot te luisteren naar The Wall. Dat album kende ik wel van mijn vader, maar ik had nooit begrepen wat Pink Floyd ermee wilde vertellen. Plotseling zag ik: de persoon die een muur opbouwde, dat was ik. En toen ik Tear down the wall hoorde, wist ik het: ik moet die muur om mijn werk weghalen. Ik moet al mijn vrienden, nee, de hele wéreld laten horen wat ik heb gemaakt.
Daarmee bezorgde Pink Floyd mij een van de grootste momenten uit mijn muzikale leven. Het was een moment waarop muziek me echt helemaal wakker schudde, als een gesprek met een goede psychiater.’
‘Achter mijn piano is het leven eenvoudig. Ik kan rustig uren achter elkaar doorgaan. Zonder zorgen, zonder angsten. Ik heb een heel gezonde relatie met dat instrument. Ik kan er rustig drie uur aan één zin besteden.
In de studio is dat anders, met mijn vrienden en bandleden Pierre Cheguillaume en Alexis Delong aan een enorme batterij synthesizers. Wil je drie uur aan één zin besteden, dan zul je dat toch moeten uitleggen. Dat maakt het lastiger.
Enerzijds wil ik graag de volledige controle over mijn muziek hebben. Anderzijds is mijn muziek mede bepaald door Pierre en Alexis en onze gezamenlijke zoektocht naar het juiste geluid. De studio is daarin de plek voor het totale experiment. Mijn werk wordt geboren aan de piano, maar beleeft steeds een wedergeboorte in de studio.
Ik noem de studio ook omdat die is gevestigd in Nantes. Niet in Parijs, waar iedereen al zit. Ik kom wel regelmatig in Parijs, maar ben heel blij met mijn leven in een andere stad, op een plek waar al mijn vrienden wonen. Onze tourbus is een van de weinige in Frankrijk die níét vertrekt vanuit Parijs. Ook dat maakt me heel tevreden.’
‘Over dit lijstje favorieten heb ik eerst zelf nagedacht. Daarna heb ik aan een hoop vrienden gevraagd: wat is nou typisch Zaho? Ze noemden allemaal Kraftwerk en Montaigne, maar ook mijn oude rugzak van Decathlon.
Ik heb hem vijf jaar geleden cadeau gekregen van mijn drie oudere zussen (De Sagazan komt uit een gezin met vijf dochters, zij is de oudste van een tweeling, red.). Sindsdien gaat hij mee op al mijn avonturen. Er zitten inmiddels heel wat gaten in, maar hij heeft dan ook al veel concertzalen gezien.’
Door alle aandacht voor mijn werk kan ik me inmiddels steeds beter kleden. Er worden mij nu kledingstukken aangeboden die werkelijk onmogelijk mooi zijn. Maar ook al loop ik in Louis Vuitton, ik heb nog altijd mijn Quechua om mijn schouders.’
‘Toen ik na het zien van Mommy de bioscoop verliet, kon ik bijna niet meer praten. Het is een film die alles in mij beweegt, nog steeds, van tranen tot een lach. Alles is geweldig aan deze film.
Ik hou enorm van het werk van Xavier Dolan (Canada, 1989), dat begon met zijn film J’ai tué ma mère (2009). Het is wonderbaarlijk hoe goed hij ons anderhalf uur lang kan meenemen in mensen en plaatsen die wij niet kennen, maar toch de onze kunnen maken. Misschien is dat de hoogste plicht van iedere kunstenaar; jezelf en je publiek verplaatsen in de persoon van een ander, voor meer begrip en mededogen.
Dolan kruipt in Mommy heel knap in de hoofden van de moeder en de zoon. Hij raakt daarbij al het menselijke aan, van het meest afschuwelijke tot het meest hoopgevende. Actrice Anne Dorval is geweldig in deze film, net als de muziek. Die scène waarin ze zingen en dansen op On ne change pas van Céline Dion... Ik zie hem zo weer voor me. Maar ik heb de film dan ook al ontelbaar vaak gezien.
Veel mensen spreken mij aan over de tristesse in mijn teksten. Kan het niet wat vrolijker? Maar net als in de films van Dolan zit in mijn werk ook altijd hoop. Zonder hoop is alles verloren.’
‘Op vakantie gaan vind ik een moeilijke zaak. Ik heb snel de neiging om tegen mezelf te zeggen: aan de slag en doorwerken. Ook omdat ik toch de baas ben van mijn onderneming. Bovendien heb ik al het geluk om veel te reizen voor mijn concerten, samen met mensen van wie ik veel houd. Dat lijkt eigenlijk al best op een mooie vakantie.
Maar er is één reis die me daarin ongelijk gaf. Een bergwandeling in de Vercors met een vriendin heeft me totaal losgemaakt van alle drukte. Uren en uren moeten lopen voor een goede plek voor je tent of om je water aan te kunnen vullen. Dat soort dagen putten je lichaam en geest volledig uit. Dat heeft iets reinigends. In die overweldigend mooie natuur raak je zo opeens aan de kern van het leven, misschien zelfs van het universum. Volgend jaar ga ik terug naar de bergen. Dat is zeker, want ik heb het nodig.’
‘Met het drinken van warm water heb ik het idee dat ik mijn lichaam precies geef wat het nodig heeft. Het lijkt soms wel alsof het dan vriendelijk zegt: merci! Af en toe doe ik er een beetje honing in voor een klein wow-effect. Dat lukt me niet met thee, dat staat me tegen.
Warm water is ook goed voor mijn stem. Dat is mijn gevoel althans. Al heb ik wel het geluk dat ik een heel solide stem heb. Die heeft me nog nooit in de steek gelaten. Veel mensen in de muziek vragen me weleens hoe mijn stem het volhoudt, met al die concerten. En dan ook nog eens met mijn sigaretjes.
Voor mijn optredens doe ik vrij weinig aan opwarming. Toch lijkt mijn stem nooit moe te worden. Ik weet eigenlijk niet hoe dat komt. Andere mensen hebben heel goede ogen, ik heb kennelijk supergoede stembanden. Dat zal het zijn.
Misschien voelen mijn stembanden ook wel enige dankbaarheid voor mijn nummer Mon corps. Daarin doe ik de bekentenis aan mijn lichaam dat ik haar vaak vergeet. En dat ik vaak de grenzen opzoek van haar mogelijkheden. Maar ik zeg ook dat ik diep vanbinnen heus wel weet dat ik zonder haar niets ben.’
28 december 1999 Geboren in Saint-Nazaire, Frankrijk.
Na haar eindexamen begon ze aan een managementopleiding en ging werken in een bejaardenhuis, voor ze zich concentreerde op haar muziek.
2023 Debuutalbum La symphonie des éclairs.
2024 Victoires de la Musique, Album van het jaar en Lied van het jaar.
Mei 2024 Zingt Modern Love van David Bowie tijdens de openingsceremonie van het filmfestival van Cannes.
Augustus 2024 Opent sluitingsceremonie Olympische Spelen in Parijs met het lied Sous le ciel de Paris (vooral bekend in de vertolking van Édith Piaf, 1951).
2024 Tournee door dertien landen, waaronder Nederland, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten en Canada.
Zaho de Sagazan woont in Nantes, Frankrijk.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant