Na eerdere nucleaire dreigementen, heeft president Poetin nu een ‘experimentele raket’ ingezet tegen Oekraïne die normaliter uitgerust wordt met kernkoppen. Een nieuwe vorm van intimidatie, bedoeld om westerse landen terug in hun hok te krijgen. De Navo en Oekraïne beraden zich komende week op stappen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De afgelopen week heeft Oekraïne voor het eerst Amerikaanse en Britse raketten afgevuurd op militaire doelen in Rusland, waarschijnlijk een munitiedepot in Brijansk en een commandopost in Koersk. Dat werd mogelijk nadat de Amerikaanse president Joe Biden, in antwoord op de Russische inzet van duizenden Noord-Koreaanse militairen, zijn verbod op het gebruik van deze wapens op Russisch grondgebied (deels) opgaf.
Rusland had vooraf gewaarschuwd dat niet te doen en antwoordde donderdag met de lancering van wat Rusland een middellangeafstandsraket noemt, op een wapenfabriek in Dnipro. Waarschijnlijk ging het om een aangepaste RS26-raket, met een bereik van misschien wel meer dan 6.000 kilometer.
President Poetin zei in een televisierede dat de ‘test’ – de ‘Oresjnik-raket’ was niet bewapend met kernkoppen en waarschijnlijk evenmin met conventionele wapens – een antwoord was op de westerse escalatie, en waarschuwde dat Rusland zich ook het recht voorbehoudt militaire doelen aan te vallen ‘van landen die toestaan dat hun wapens tegen onze faciliteiten worden ingezet’.
Wat betekent deze Russische aanval? En wat te denken van de nieuwe Russische nucleaire doctrine, die ook deze week door Poetin werd goedgekeurd? Daarin werd de drempel voor de inzet van ‘tactische’ nucleaire wapens verlaagd.
Rusland heeft tijdens deze oorlog al talloze raketten op Oekraïne afgevuurd die ook met kernkoppen kunnen worden uitgerust. Maar de Oresjnik is van een andere orde – die past qua bereik en uitvoering in de strategsiche arsenalen kernwapens waarmee de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten elkaar in een ‘nucleair evenwicht’ hielden tijdens de Koude Oorlog.
Het MIRV-systeem waarmee deze raket is uitgerust bestaat al sinds eind jaren zestig, maar Rusland is nu het eerste land dat een raket dat voorzien is van deze technologie heeft afgevuurd op een ander land. MIRV staat voor ‘multiple independently targetable re-entry vehicle’: een ballistische raket die, voordat hij terugkeert in de atmosfeer, zich afsplitst in meerdere (in dit geval zes) onafhankelijk geleide raketten die elk hun eigen doel raken. Dat is goed te zien op de beelden van de inslag in Dnipro. De verdediging daartegen is zeer moeilijk – en voor Oekraïne onmogelijk.
Daartegenover staat dat het afschieten van dergelijke raketten buitengewoon kostbaar is (schatting: 50 miljoen dollar), dat Rusland er volgens de VS maar ‘beperkte aantallen’ van heeft, en dat het militaire effect van een niet-nucleaire aanval met zo’n raket weinig verschilt van die met een andere goedkopere ballistische raket.
Dus waarom deed Poetin dit? De meeste experts zijn het erover eens dat dit vooral een politiek signaal was, waarmee Poetin opnieuw flirt met een nucleair armageddon. Hij weet dat westerse burgers en politici in samenlevingen wonen die gericht zijn op het uitbannen van elk risico, en dus zeer gevoelig zijn voor zulke dreigingen. Hij hoopt wellicht ook stemmen te versterken die aandringen op een vergelijk met Poetin, ten koste van Oekraïne. ‘Drukken op de knop van Koude Oorlog-paranoia is een effectief instrument’, schrijft politicoloog Aleksandar Djokic. Opvallend is dat Rusland wel de VS kort voor lancering op de hoogte heeft gebracht – conform bestaande afspraken hierover.
Het zou dus een variant zijn op het inmiddels bot geworden middel om simpelweg te dreigen met kernwapens. Tegelijk reageerde Poetin op de westerse schending van zijn ‘rode lijn’ binnen het inmiddels bekende model: dreigen met kernwapens is politiek veel effectiever dan ze echt inzetten. Juist omdat de daadwerkelijke inzet van zelfs een tactisch kernwapen enorme politieke, diplomatieke, economische en mogelijk fatale militaire ‘kosten’ met zich meebrengt (en omdat inzet een rode lijn is voor grote broer China), haalt hij het uiterste politieke voordeel uit de dreiging ermee.
Daarmee profiteert Poetin van een voordeel dat hij sinds het begin van de oorlog heeft gehad: escalatiedominantie. Zo begon hij een oorlog van een omvang die niemand voor mogelijk hield in het moderne Europa. Tegenover zijn voortdurende signalen dat hij altijd bereid is nog veel verder te gaan – al opereert hij zelf ook binnen de marges van zijn binnen- en buitenlandse, economische en militaire spankracht – heeft hij vanaf het begin westerse leiders tegenover zich getroffen die eerst weigerden te geloven dat hij Oekraïne grootscheeps binnen zou vallen en daarna direct verzekerden dat ze er zelf nooit en te nimmer direct bij betrokken zouden raken.
Het is een kwetsbaarheid die Poetin kan blijven uitmelken totdat grote Europese landen gaan geloven wat ze zelf preken, namelijk dat de oorlog hun eigen cruciale veiligheidsbelangen raakt. Of totdat er een leider in het Witte Huis komt bij wie intimidatie en blufpoker een averechts effect sorteren, bijvoorbeeld omdat president Trump die instrumenten liever zelf inzet.
In Kyiv hoopt men dat Trump de bakens kan verzetten en westerse escalatiedominantie kan herstellen in zijn zucht naar een regeling waar hij zelf als winnaar uitkomt. Maar Poetin behoudt daarbij altijd één voordeel: de intensiteit van zijn betrokkenheid. Hij gedraagt zich als iemand die alles of niets speelt en in permanente oorlog is met het Westen – maar de eerste westerse leider die dat durft te erkennen, en de implicaties ervan onder ogen durft te zien, is nog niet opgestaan.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant