Sinds Donald Trump in de VS opnieuw tot president is verkozen, staan (sociale) media bol van berichten over de radicaal-feministische 4B-beweging uit Zuid-Korea. 4B-adepten zweren het heterohuwelijk en alles wat erbij hoort af en scheren hun hoofd kaal. Maar deze ‘beweging’ bestaat eigenlijk vooral in de media.
is verslaggever en columnist van de Volkskrant en schrijft veel over (sociale) media en emancipatie.
‘Ik doe mijn plicht als Amerikaanse vrouw en maakte het gisteravond uit met mijn Republikeinse vriend, ik sluit me officieel aan bij de 4B-beweging’, post de jonge Amerikaanse @rabbitsandtea in een TikTok die 1,8 miljoen hartjes kreeg.
Een andere Amerikaanse (@wtfaleisa, 670 duizend volgers) die ‘geobsedeerd is’ door de beweging, geeft uitleg: ‘Het is een beweging die nu gaande is in Zuid-Korea, waar de misogynie en het seksisme zo erg zijn, dat Zuid-Koreaanse vrouwen helemaal niets meer met mannen te maken willen hebben. Dat is geen grap, geen overdrijving.’
Sinds de herverkiezing van Donald Trump ging onder Amerikaanse tiktokkers en ver daarbuiten de #4bmovement viraal. De 4 B’s (bi betekent ‘niet’ in het Koreaans) staan voor geen huwelijk (bihon), geen bevalling (bichulsan), geen dates (biyeonae) en geen (hetero)seks (bisekseu). En als een politiek celibaat nog niet radicaal feministisch klonk: om mee te doen scheren vrouwen hun hoofd kaal. ‘Fuck alle dingen die het patriarchaat ons wil opdringen’, zegt een Amerikaanse terwijl ze de tondeuse in haar lokken zet. ‘Erken niet dat mannen bestaan, kijk niet naar ze, lach niet om hun grappen’, zegt de volgende.
bringing this back for ✨no particular reason✨
In de weken sinds die verkiezing duikt 4B ook op in talloze internationale en nationale media. ‘4B-beweging in opmars bij vrouwen’, schrijft Linda Meiden. Nu.nl schrijft dat de ‘4B-beweging groeit in de VS’, maar maakt er even later ‘groeiende interesse in’ van. The New York Times en The Cut berichten erover, de Engelse Sunday Times maakt een TikTok over de ‘opkomende sociale trend in Zuid-Korea’. Vaak staan er foto’s bij van colonnes protesterende Zuid-Koreaanse vrouwen. Bij mannenblad FHM wordt alvast de conclusie getrokken dat het lage geboortecijfer van Zuid-Korea aan 4B te wijten is.
Alarmerend. Toch staat nergens in de berichtgeving iets waaruit valt op te maken dat Zuid-Koreaanse vrouwen zich daadwerkelijk in groten getale bij 4B aansloten. En er doken ook al gauw reactievideo’s op van Koreaanse vrouwen die nog nooit van 4B hebben gehoord. Dat roept de vraag op: volgt de trend in de Verenigde Staten op een significante emancipatiebeweging in Zuid-Korea? Of speelt deze trend zich vooralsnog vooral online af?
Ik app een Zuid-Koreaanse vriendin die deels in Seoul woont. ‘Nooit van gehoord’, zegt ze, terwijl ze 4B googelt. ‘Dit is een compleet nieuw begrip voor Koreanen, denk ik. Ik denk dat vrouwen in de VS dat na Trump hebben verzonnen. Misschien is het wel een beetje zoals met de Dubai-chocoladereep: die zie je in Dubai ook alleen op het vliegveld.’
Ze vraagt rond bij jongere bekenden: ook daar doet het geen belletje rinkelen. Op TikTok vertelt @AnnaLeeJy (39 duizend volgers), die in Zuid-Korea woont: ‘4B is een heel kleine fractie van de vrouwen in Korea.’ En op Naver (een Zuid-Koreaans discussieplatform) vragen verschillende vrouwen elkaar: ‘Heb jij weleens gehoord van 4B? Ik sprak een Amerikaan die zei dat het hem ‘enorm speet’ voor de Koreaanse vrouwen.’
‘Ik heb me echt verbaasd over de zwaar overtrokken berichtgeving in de media’, zegt Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden. ‘4B bestaat: er zijn mensen die zich hieraan committeren, maar het is echt marginaal.’ Een gooi naar de omvang van de beweging is lastig, zegt Breuker, er is immers geen 4B-bond, maar hij gokt dat het om een paar duizend vrouwen gaat, op een bevolking van 51,7 miljoen mensen.
In Zuid-Korea werd de #MeToo-beweging aangezwengeld door de Gangnam-Station-moordzaak in 2016, waarin een jongeman een moord op een vrouw goedpraatte bij de rechtbank door te stellen dat hij zijn hele leven door vrouwen was genegeerd. Het begrip 4B kwam voort uit onlinediscussies en is geïnspireerd op de roman Kim Jiyoung, geboren in 1982 (Cho Nam-Joo, 2016), over het seksisme dat een Koreaanse vrouw haar hele leven ervaart. De beweging begon in 2017, samen met de grotere ‘escape the corset’-beweging (‘ontsnap aan je korset’), die vrouwen aanmoedigde conventionele schoonheidsidealen overboord te zetten.
‘4B is een deel van een bredere Zuid-Koreaanse online feministische beweging’, zegt Bonnie Tilland, een Amerikaanse antropoloog in de genderstudies van Zuid-Korea aan de Universiteit Leiden. ‘Die beweging speelt zich op verschillende fora af, waar enkele duizenden tot tienduizenden gebruikers posten.’ Er zijn volgens Tilland niet veel vrouwen die zich echt committeren aan de 4 B’s, maar: ‘De sentimenten achter die B’s zijn wel wijdverbreid onder Zuid-Koreaanse vrouwen. Al in de jaren tien kregen meer vrouwen het idee af te zien van een huwelijk, omdat ze carrière wilden maken. Vrouwen waren net zo goed of beter opgeleid dan mannen, maar er werd aangenomen dat zij hun carrière zouden opofferen. De term 4B bestaat nu ook voor de keuze voor autonomie, en daaruit volgt dat je minder tijd en moeite besteedt aan het onderhandelen met patriarchale mannen.’
Er wringt wel degelijk een heleboel op het vlak van genderverhoudingen in Zuid-Korea, zegt ook Breuker. ‘Drie van de vier B’s, de afwijzing van het huwelijk, daten en kinderen, zijn los van elkaar terug te zien in de cijfers. Alleen die ‘bisekseu’, dus geen seks, zie ik niet terug: het is prima mogelijk om in Zuid-Korea casual seks te hebben. Maar steeds meer Zuid-Koreaanse vrouwen willen niet meer alles opgeven voor een huwelijk. En niet trouwen betekent ook geen kinderen, want kinderen buiten het huwelijk zijn in Zuid-Korea een vorm van sociale zelfmoord.’
De redenen voor al die ontwikkelingen zijn complex en voer voor discussie in Zuid-Korea, zegt Breuker. ‘Neem het extreem lage geboortecijfer: 0,72 kind per vrouw in heel Zuid-Korea, en 0,55 in hoofdstad Seoul (tegenover 1,49 in Nederland, red.). Daarin spelen ook generieke factoren mee, zoals dat men in welvarende maatschappijen überhaupt steeds minder kinderen krijgt.’
Intussen loopt de emancipatie van Zuid-Koreaanse vrouwen enorm achter op andere ontwikkelingen: zo bedraagt de loonkloof tussen mannen en vrouwen er 37 procent. ‘En vrouwen stoten er nauwelijks door naar de top. Een carrière en kinderen zijn in Zuid-Korea bijna niet te combineren, omdat de werkweek 50 tot 60 uur duurt. Dus als je een kind krijgt, moet er eigenlijk wel iemand thuisblijven. Daarnaast kost het duizenden euro’s per maand om je kinderen goed onderwijs te geven.’
Dat draagt allemaal bij aan dat extreem lage geboortecijfer, dat al laag was voor de opkomst van 4B. ‘Daarnaast heeft Zuid-Korea een grote beweging van incels’, zegt Breuker, ‘mannen die vinden dat seks hun geboorterecht is: 4B is een tegenreactie daarop.’
‘Maar de belangstelling ervoor, en het uitvergroten van deze beweging, is echt een Amerikaans fenomeen’, zegt Breuker. ‘Het is exotiseren: de pers wil graag iets raars uit landen als Zuid-Korea zien komen – als het niet gaat over hondenvlees eten, dan zoiets als dit.’ Tilland ziet dat er in de Koreaanse pers tot de Amerikaanse verkiezingen nauwelijks over 4B werd geschreven: nu wel.
Choi Minwoo is een journalist die voor de Zuid-Koreanse krant Kukminilbo over 4B schreef. ‘Het is positief dat de interesse in vrijheid en zelfontplooiing van 4B wereldwijd resoneert’, zegt Minwoo, ‘maar de Amerikaanse 4B-beweging vangt niet de spirit van de oorspronkelijke 4B-beweging.
‘4B in Korea is gericht op het afwijzen van patriarchale normen, en op economische bevrijding van vrouwen uit het huwelijk en ouderschap. De Amerikaanse versie komt voort uit het politieke klimaat en is gericht op individueel verzet, het is politiek commentaar.’
Het lijkt er dus eerder op dat er in Amerika grote behoefte bestaat aan een term die de stemming van een groep jonge progressieve vrouwen na Trumps herverkiezing kan vatten. Soms onthult een uit het buitenland afkomstige trend meer over het land waar die trend aanwaait.
Zo schreef in 2019 de Poolse Olga Mecking, die een tijd in Nederland woonde, in The New York Times over het oer-Hollandse niksen, waarover ze ook een boek schreef, The Dutch art of luieren (2020). Niksen was volgens Mecking meer dan een vertaling van ‘doing nothing’: het was een levensstijl. Voor Nederlanders was dat net zo nieuw als voor Amerikanen.
Ook in 2019 in The New York Times: de Nederlandse ‘zomer-rite’ van de dropping, waarbij ouders hun kinderen in het holst van de nacht in het bos achterlaten. Bij deze ‘losjes op militaire oefening gebaseerde traditie’, schreef de krant, ‘blinddoeken de volwassenen soms de kinderen op weg naar de dropping om het moeilijker te maken.’ De dropping zou typisch zijn voor de hands-off opvoedstijl van de Nederlandse ouders.
En toen stuitte The Washington Post in 2022 op ‘uitwaaien’, ‘the act of undertaking some sort of outdoor physical activity in windy conditions’. Ook de Amerikaanse radiozender NPR maakte er een uitzending over. Er was, volgens de Washington Post, zelfs een ‘oud gezegde’ voor: ‘I’ve gotta get uitwaaien’, dat hadden ze uit een boek van Arie Boomsma.
Maar dat uitwaaien ineens overwaaide in een iets opgepoft jasje had, net als de gretige omarming van de 4B-beweging in de VS, vooral te maken met timing: tijdens de coronacrisis snakten veel mensen naar weldadige buitenactiviteiten, en als ze daarmee deelnamen aan een volksgebruik uit het winderige Nederland, dan gaf dat in de wind staan toch nieuw elan.
En dan was er die keer dat ik zelf de mediacentrifuge een zwier gaf. In 2023 schreef ik in de Volkskrant over de socialemediatrend rond de ‘tradwife’,vrouwen die verlangen naar een oerconservatieve rolverdeling. Ik was niet de eerste journalist in Nederland die erover schreef, maar wel de eerste die een paar Nederlandse ‘tradwives’ sprak.
Ik had er misschien wat duidelijker bij mogen zeggen dat die vrouwen nog niet bepaald volle zalen trokken. Een van de vrouwen uit mijn stuk werd door meerdere media uitgenodigd om over ‘haar’ trad-beweging te discussiëren: ze stond dan bijvoorbeeld tegenover twee feministen, die daadwerkelijk een invloedrijke beweging in Nederland vertegenwoordigden, een klassiek voorbeeld van een valse balans.
‘Trad’ is een karikatuur van een conservatief ideaal dat onder sommige jongeren wel degelijk in opkomst is. Op diezelfde manier vat ook 4B een extreme uitloper van een milder, breder sentiment onder jonge Amerikaanse vrouwen: hoe kun je met een gerust hart daten als je mogelijk geen abortus kunt krijgen? Dat is een reëel probleem, en 4B is het meest radicale antwoord. En 4B-vrouwen die hun hoofd kaalscheren trekken bekijks, net als tradwives die zeggen hun echtgenoot te willen gehoorzamen: maar populair op TikTok is nog niet meteen populair in het echt.
Integendeel. Veel van de aandacht voor 4B op TikTok volgt momenteel juist uit de felle kritiek op sociale media, vanuit de andere kant van het politieke spectrum. ‘We moeten ze belachelijk maken en veroordelen’, zegt de radicaal-rechtse Amerikaanse politieke commentator Candace Owens (3 miljoen TikTokvolgers) over de ‘ultrafeministische’ ‘boze, linkse vrouwen’.
‘Het is een beetje zoals met de cultuurmarxisten’, zegt professor Breuker: ‘Die mensen bestaan ook wel, maar de omvang wordt zwaar overschat door mensen die hun hoop en angst projecteren op een ander smaldeel.’ Zo kan een opgepompte onlinetrend ook echt polariseren.
De vraag blijft hoeveel navolging de 4B-beweging in Amerika daadwerkelijk heeft. Het Reddit-forum dat gewijd is aan het onderwerp heeft zo’n 15 duizend leden. Vrouwen praten er over praktische vraagstukken als: ‘Hoe zweer je mannen voor altijd af?’ En ja, sommige vrouwen komen erachter dat ze eigenlijk al jarenlang ‘4B’ praktiseerden. Zo is het met 4B net zoals met niksen: soms blijk je de hele tijd al deel te nemen aan een trend, zonder er iets voor te doen.
3 P’s
‘De term 4B is een echo van een andere term uit de vroege jaren tien: 3-Po (spreek uit als ‘sampo), wat staat voor ‘drie dingen opgeven’’, vertelt antropoloog Bonnie Tilland. ‘Dat stond voor het huwelijk, kinderen krijgen en een huis bezitten. Die term was niet genderspecifiek, en niet ideologisch. Het werd gebruikt door jonge mensen voor wie bepaalde dingen die voorheen als vanzelfsprekend werden gezien, economisch niet haalbaar waren.’ Inmiddels is onder jonge Zuid-Koreanen de term N-po in omloop, wat staat voor het opgeven van een eindeloos (N) aantal idealen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant