De afgelopen twee maanden voeren negen Russische schepen langs de Nederlandse kust. Het is een opvallende piek in het aantal passages. "Die Russische schepen varen er niet voor niets", zegt defensie-expert Frans Osinga tegen NU.nl. Hij vermoedt spionage.
Het is opmerkelijk dat in twee maanden al negen schepen passeerden. Tot september begeleidde de Koninklijke Marine 'slechts' zeven Russische schepen. Daarmee komt het totale aantal passages dit jaar dus op zestien, blijkt uit cijfers die NU.nl opvroeg bij het ministerie van Defensie. Bovendien begeleidde de marine ook twee Chinese schepen.
Dat is een toename vergeleken met de afgelopen jaren. Heel vorig jaar passeerden elf Russische schepen de Nederlandse kust. En in 2022, het eerste jaar van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, waren dat er negen.
De marine heeft niet gezegd wat de schepen in de Nederlandse wateren deden of waar ze naar op weg waren. Het gaat om verschillende soorten vaartuigen, zoals onderzoeksschepen, vrachtschepen en marineschepen.
Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies bij de Universiteit Leiden, gaat ervan uit dat de Russische schepen zich bezighouden met spionage.
"Als het echte marineschepen zijn of semi-overheidsschepen, zoals onderzoeksschepen, dan varen die daar niet voor niets", zegt Osinga. "Soms zijn ze gewoon ergens naar op weg. Maar het is gebruikelijker dat ze ons observeren en ons proberen af te luisteren."
Rusland is vooral geïnteresseerd in de infrastructuur op de bodem van de Noordzee, onder meer in de Nederlandse exclusieve economische zone (EEZ, zie de afbeelding hieronder). Dat zijn elektriciteits- en internetkabels, windparken en olie- en gasleidingen.
In dat deel van de zee heeft Nederland veel economische rechten en verantwoordelijkheden, maar geldt wel het internationale recht van vrije doorvaart. Het is daarom niet mogelijk om de Russische schepen te weren.
"In de territoriale wateren, tot 12 mijl (22 kilometer) van de kust, kun je ingrijpen als je iets verdachts ziet", zegt Frank Bekkers, expert in maritieme veiligheid bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. "Maar daarbuiten mag je als land de scheepvaart niet belemmeren. Je kunt alleen wat doen als je schepen echt op heterdaad op dingen betrapt."
Daarom begeleidt de Koninklijke Marine schepen voor de Nederlandse kust die niet uit landen van Nederlandse bondgenoten komen. Vaak bestaat die begeleiding uit een marineschip dat de schepen volgt, maar soms gebeurt dat uit een vliegtuig of helikopter.
Dat er afgelopen maanden meer Russische schepen over de Noordzee varen, past in een breder patroon, zegt Bekkers. "Als het westen een rode lijn overschrijdt in Oekraïne, dan reageert Rusland met zogeheten hybride oorlogsvoering." Spionage op zee maakt deel uit van die hybride oorlog.
"Volgens Rusland is zo'n lijn overschreden nu de westerse steun in Oekraïne een volgende fase ingaat", vervolgt Bekkers. Met die volgende fase bedoelt hij de toestemming die Oekraïne van westerse landen kreeg voor het gebruik van langeafstandsraketten.
Dat infrastructuur in zee kwetsbaar is, bleek deze week weer. Een datakabel tussen Duitsland en Finland blijkt te zijn beschadigd. Hoe dat is gebeurd, is nog onduidelijk. Maar volgens de Finse netwerkexploitant gebeuren dit soort onderbrekingen "niet zonder invloed van buitenaf".
Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne waren de zorgen over de veiligheid van die infrastructuur al toegenomen. In september bleek uit onderzoek van onder meer Pointer dat Russische schepen systematisch die infrastructuur bespioneren. En in februari 2023 waarschuwde de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) dat Rusland probeert de Nederlandse energievoorziening in kaart te brengen, waaronder de windparken op de Noordzee.
Om dat te voorkomen, investeert de Nederlandse regering de laatste jaren in de beveiliging van de Noordzee. In juni werd bekend dat het kabinet de komende jaren ruim 41 miljoen euro uittrekt om de infrastructuur in de Noordzee meer te beschermen.
Een van de maatregelen is de aankoop van twee ondersteuningsvaartuigen voor de marine, bleek in september. Die schepen krijgen verschillende functies, waaronder het monitoren van mogelijke dreigingen op de Noordzee. De schepen worden op het moment gebouwd door de Nederlandse scheepsbouwer Damen en moeten in 2026 in de vaart komen.
Tot die tijd zal de marine particuliere bedrijven inhuren om te helpen bij het monitoren van het Nederlandse deel van de Noordzee, meldde Pointer woensdag. Het is nog niet bekend welk bedrijf dat gaat doen, de gesprekken daarover lopen nog.
Die particuliere bemanning zal niet bewapend zijn, zegt een woordvoerder van het Defensieministerie tegen NU.nl. "Het is puur bedoeld om te monitoren en te detecteren." Mocht het bedrijf vaststellen dat er sprake is van een verdachte situatie, dan worden de kustwacht of marine ingeschakeld.
Op de foto bovenaan dit artikel zie je het Russische marineschip Soobrazitelny, onder begeleiding van het Nederlandse schip Zr.MS. Johan de Witt op de achtergrond.
Source: Nu.nl algemeen