Het Internationaal Strafhof (ICC) heeft donderdag een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Dit zal invloed hebben op de contacten met Netanyahu, maar het kan ook bredere gevolgen hebben voor een land als Nederland.
Het ICC bracht donderdag niet alleen een arrestatiebevel uit tegen Netanyahu, maar ook tegen oud-defensieminister Yoav Gallant en Hamas-leider Mohammed Deif. Zij worden alle drie verdacht van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
Het arrestatiebevel heeft gevolgen voor alle landen die het internationaal strafhof erkennen, waaronder Nederland. Als een van de mannen hier voet aan de grond zet, dan moet hij worden gearresteerd. Minister Casper Veldkamp van Buitenlandse Zaken heeft al laten weten dat Nederland zich hier aan zal houden. Wat in zo'n geval de vervolgstappen zijn, zie je in deze video:
Het hof zegt met het bevel indirect wat over de acties van het land Israël. Dat kan de relatie van Nederland met Israël op termijn ingewikkelder maken.
"Er is denk ik weinig verschil in de handelingen die Netanyahu worden toegerekend en de staat Israël", zegt Geert-Jan Knoops, hoogleraar Politiek van het Internationaal Recht en advocaat bij het ICC. Netanyahu wordt niet als privépersoon aangesproken, maar als premier van Israël. "Hij is degene die aan het (militaire) stuurwiel staat." Vanwege die koppeling tussen de uitspraak en de staat Israël is het belangrijk om iets dieper in te gaan op wat het hof zegt.
Het valt Larissa van den Herik, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Leiden, op dat het hof ver meegaat in wat de aanklager heeft gevraagd. Het arrestatiebevel tegen Netanyahu en Gallant omvat uithongering van de burgerbevolking als oorlogsmethode, onder andere door het bewust tegenhouden van humanitaire hulp.
Met dit arrestatiebevel is er een tweede internationaal hof dat het aannemelijk acht dat in Gaza ernstige misdrijven plaats vinden. Zo heeft het Internationaal Gerechtshof (ICJ) Israël al opgedragen onmiddellijk te stoppen met de militaire operatie in Rafah in het zuiden van Gaza en geoordeeld dat de nederzettingen in de Palestijnse Gebieden illegaal zijn.
Hoe concreter de hoven worden in hun bewoording, hoe lastiger het wordt om te ontkennen dat Israël mogelijk betrokken is bij mensenrechtenschendingen. "Je kan dan moeilijk blijven volhouden dat de situatie volkomen onduidelijk is of dat dit legitieme zelfverdediging is", zegt Van den Herik. Dat kan ook bredere gevolgen hebben voor landen, waaronder Nederland, omdat ieder land de verplichting heeft om ernstige schendingen van het internationaal recht te voorkomen of ervoor te zorgen dat deze stoppen.
Het zou kunnen dat de uitspraak van het Internationaal Strafhof daarmee ook invloed heeft op het kort geding dat is aangespannen tegen de Nederlandse staat over wapenleveranties aan Israël. Die zaak dient vrijdag. "Dat kan zeker een effect gaan hebben", zegt Knoops.
"Het arrestatiebevel zegt nog niks over de schuldvraag", benadrukt Knoops. Dat biedt ruimte voor Nederland als het gaat om het contact met Netanyahu en Israël. PvdA-politicus Kati Piri stelde op X dat Nederland alle betrekkingen met Netanyahu zou moeten bevriezen. Maar dat is volgens Knoops een politiek besluit. "Er is geen internationaalrechtelijke verplichting voor Nederland om dat te doen."
Beide deskundigen vinden het goed dat Veldkamp direct na de bekendmaking van het hof aangaf dat Nederland zich aan het arrestatiebevel houdt. "Dan zal Netanyahu hier ook niet komen", zegt Van den Herik. Dat voorkomt dat er "een complexe situatie" ontstaat. Bovendien heeft Nederland een speciale status als gastland van het hof.
"Essentiële contacten" met Netanyahu blijven wel mogelijk, stelt Veldkamp. "Dan is de vraag: wat zijn essentiële en wat zijn niet-essentiële contacten", roept de minister zelf de voor de hand liggende vraag op. Hij beantwoordt die vervolgens niet echt.
Het zou kunnen zijn dat hij doelt op contacten die nodig zijn om tot vrede te komen. Maar zeker is dat niet. Tegen de Russische president Vladimir Poetin geldt namelijk ook een arrestatiebevel. En daar heeft de Duitse bondskanselier Olaf Scholz 'gewoon' vorige week mee gebeld om te spreken over mogelijke oplossingen voor de Oekraïneoorlog.