De film Kneecap gaat over het hiphoptrio uit Belfast, dat rapt in het Gaelic. Ze zijn opgegroeid ná de Troubles, maar hun leven werd er alsnog door getekend. ‘Op papier was er vrede, maar overal etterden de trauma’s door.’
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek en jazz.
Aanvankelijk reageerde hiphoptrio Kneecap niet toen een regisseur ze in 2019 een mailtje stuurde dat hij graag eens kennis wilde maken. ‘Rich Peppiatt? Nooit van gehoord’, zegt Móglaí Bap. ‘We krijgen zo veel mailtjes van idioten en we dachten: dat is er weer zo een’, vult Mo Chara aan. ‘Maar hij bleef ons maar bestoken. Hij had ons zien optreden en wilde echt eens met ons praten. Oké, kom maar eens langs dan, zeiden we.’ En, zo zegt JJ Ó Dochartaigh, alias DJ Próvaí: ‘Het werd een hartstikke leuk gesprek en Rich betaalde de Guinness.’
Het leuke gesprek in 2019 zou resulteren in de film Kneecap, die hier deze week in première gaat. Het is een komische, cartooneske biopic over Kneecap zelf. Een hiphoptrio uit Belfast dat sinds 2017 bestaat en in het Gaelic, oftewel het Iers, rapt. ‘Een bij ons lang verboden taal, in Noord-Ierland moesten we Engels spreken. Pas in 2022 werd het Iers weer officieel erkend’, zegt Móglaí Bap. ‘Maar toen we met Kneecap begonnen, stond het voor ons al meteen vast dat dit de taal was waarin we ons wilden uiten, ook al wisten we dat bijna niemand ons kon verstaan; hier bij ons spreekt nog geen 10 procent van de inwoners Iers.’
Behalve het Iers is ook de rauwe sound met stuiterende beats opvallend aan de muziek van Kneecap. Zelf noemen ze het een kruising tussen The Prodigy en The Rubberbandits, een Iers duo dat comedy met rap vermengt. ‘Niemand buiten Ierland kent ze, maar wij vonden ze juist zo inspirerend vanwege hun humor. Dat zie je niet bij veel rappers’, aldus Móglaí Bap.
Hiphop en humor in het Iers: Peppiatt vond het allemaal bijzonder genoeg om zich dieper in het trio te verdiepen. Rappers Móglaí Bap (echte naam Naoise Ó Cairealláin), Mo Chara (Liam Óg Ó Hannaidh) en DJ Próvaí (JJ Ó Dochartaigh) spelen zichzelf in de film en vertellen via Zoom hun verhaal, dat deels ook de plot is van de film.
Als een Kwik, Kwek en Kwak kwebbelen ze gedrieën, naast elkaar gezeten achter in de tourbus die ze deze weken door het Verenigd Koninkrijk rijdt. De bus heeft ze van Londen naar Brighton gebracht, waar een volle zaal hen opwacht. Alle optredens zijn uitverkocht sinds Kneecap deze zomer debuutalbum Fine Art uitbracht en de film in het Verenigd Koninkrijk en Ierland ging draaien.
‘We speelden in juli ook bij jullie, op een festival (Down The Rabbit Hole) en in Amsterdam (Bitterzoet). Twee keer ging het dak eraf en niemand had de film nog gezien’, zegt Mo Chara. ‘Ik denk dat ook niemand ons kon verstaan’, vult DJ Próvaí aan. Hiphop, zo wil hij maar zeggen, is een universele taal. Iedereen herkent de onvrede en woede, maar zeker ook de humor in de teksten, ook zonder die woordelijk te begrijpen.
‘Dat ons verhaal op precies de goede toon wordt verteld, vind ik misschien wel het mooist aan de film’, zegt Mo Chara. ‘We hadden alle drie eigenlijk onze twijfels over Peppiatt, want hij is een Engelsman en wat weten Engelsen nou werkelijk van ons Ieren, en van wat zich thuis in Belfast heeft afgespeeld? Maar we hadden het niet beter kunnen treffen. Juist omdat hij onze sores niet kende, bleek hij extra nieuwsgierig en stelde hij precies de juiste vragen.’
De drie Kneecap-leden behoren tot wat ze de ‘staakt-het-vurengeneratie’ noemen. De generatie die toen in 1998 het Goedevrijdagakkoord tussen de nationalisten (katholieken) en de unionisten (protestanten) werd gesloten nog niet geboren was, of in elk geval te jong was om de Troubles in Noord-Ierland bewust te hebben meegemaakt. Mo Chara: ‘Op papier was er vrede, maar overal etterden de trauma’s door. Ik ben ook opgegroeid met haatgevoelens richting Engelsen die ons land bezet hadden gehouden, waar we tot voor kort zelfs onze taal niet mochten spreken. Rich, de regisseur, wist niet wat hij hóórde. Heel veel van wat je in de film ziet is ons echt overkomen, of anders onze vrienden wel.’
Het trio geeft een paar voorbeelden. De politiehelikopter die in 1994 dreigend boven een bos hangt waar op dat moment Móglaí Bap wordt gedoopt: waar. Het politieverhoor met een jongen die alleen in het Iers wil antwoorden omdat hij weigert Engels te spreken: waar. JJ Ó Dochartaigh die tijdens een concert zijn blote billen met daarop de woorden ‘Brits’ en ‘Out’ aan het publiek laat zien, ondanks zijn bivakmuts werd herkend en vervolgens werd ontslagen als leraar op een middelbare school: allemaal echt gebeurd.
‘Oké, ik heb geen voortvluchtige vader die bij de IRA heeft gestreden’, zegt Móglaí Bap. In Kneecap heeft hij die wel, gespeeld door Michael Fassbender. ‘Wow man, toen ik hoorde dat hij ging meespelen, werd ik echt een beetje duizelig. We hadden veel met Rich over de film gepraat en ook allemaal eigen tekstbijdragen geleverd, gewoon om sommige scènes net wat grappiger te maken of echter te doen lijken. We dachten dat Kneecap gewoon een kleine film zou worden over tuig zoals wij. En dan doet ineens een van de beste acteurs mee die ik ken. Ik mocht ook naast hem in de auto zitten.’
Voor het zover was, moesten ze alle drie nog wel wat acteerlessen nemen, want daarmee hadden ze totaal geen ervaring. ‘Best een risico om ons onszelf te laten spelen, maar Rich wilde juist onze authenticiteit inzetten’, zegt Ó Dochartaigh. ‘Met drie maanden lang wekelijks een dag lessen volgen, zouden we het volgens hem wel redden.’
‘Daar zaten we dan met de regisseur en een soort acteerinstructeur. Heel maf. Van die lessen dat we elkaar vijf minuten lang in de ogen moesten kijken. Maar ja, eigenlijk is op een podium ons ding doen ook een soort van acteren.’
Was de aanwezigheid van medespelers die wel echt konden acteren, zoals Michael Fassbender, niet intimiderend?
Móglaí Bap: ‘Nou, ik kneep ’m wel even toen ik naast ’m in de auto zat. Maar hij stelde me meteen gerust. Zelf had hij ook goed leren spelen juist door goede acteurs naast hem. Daar steek je het meest van op, zei hij. En inderdaad, de scènes die het vaakst over moesten waren die waarin ik alleen met jullie zat, jongens.’
Mo Chara, die de andere bandleden vooral het woord laat doen en een beetje katerig in zijn stoel hangt, veert op. ‘Ik doe in de film de voice-overteksten, die eigenlijk het verhaal vertellen. Dat vond ik lastiger dan de seks-scènes of andere acties. Rappen, oké, dat kan in mijn eigen flow. Maar dit was toch een soort van voorlezen dat moest lijken op vertellen. Toen ik de film terugzag, dacht ik even: ben ik dat? Ik vond het best goed eigenlijk.’
Het resultaat was voor de drie een aangename verrassing. Niet alleen vielen hun acteerprestaties mee, vonden ze, ze zijn vooral blij dat er veel humor in Kneecap zit. Mo Chara: ‘Het had ook een grimmige film kunnen worden, want de ellende bij ons in het Noorden is nog altijd overal voelbaar. Maar we hebben juist altijd geleerd onze angsten en andere vervelende gevoelens met humor te bezweren. Dat heeft de regisseur goed begrepen.’
Het grootste compliment dat Kneecap over ‘hun’ film hoorde, die in januari een publieksprijs won op het Amerikaanse Sundance Film Festival, is dat deze op gelijke hoogte werd gesteld met de door hun bewonderde film Trainspotting. Móglaí Bap: ‘Natuurlijk gaan alle films die zich afspelen onder jongeren die opgroeien in grote steden in het noorden over seks, drugs en muziek. Trainspotting ging over Edinburgh en heroïne, in Kneecap is het vooral Belfast en pillen, zo’n vergelijking is dan snel gemaakt. Maar schrijver Irvine Welsh vertelde zijn verhaal ook nog eens met heel veel humor; dat die ook bij ons wordt begrepen is de grote winst.’
En hebben ze rappen in het Iers ook populairder gemaakt? Móglaí Bap: ‘Ierse popmuziek doet het de laatste tijd erg goed, kijk naar bands als Lankum en Fontaines D.C. die allebei ook op ons album meedoen. Maar Ierland en hiphop is nooit een goed huwelijk geweest. Bij ons in Belfast spreken ze al van een ‘scene’ als er vijf rappers zijn. Veel meer is het niet. Maar waar we drie jaar geleden alleen voor vrienden en familie optraden, zien we nu dat er echt een breed publiek komt om uit hun dak te gaan bij een stel schoffies dat ze niet eens kunnen verstaan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant