Dat het kabinet diep snijdt in het budget voor ontwikkelingshulp, is voor de hulporganisaties niet alleen een nadeel, denkt minister Reinette Klever. ‘Het is belangrijk dat ze veel draagvlak in de samenleving hebben in plaats van staatssteun.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Na een gloedvol inleidend betoog over handelsbevordering – ‘zet je handel op één, dan zet je Nederland op één’ – volgt een klein, zakelijk zinnetje waarmee minister Reinette Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (PVV) woensdag de ideologische inzet van haar partij heeft verstopt: ‘Van verdienen kom ik bij uitgeven, het tweede deel van mijn portefeuille.’
En dat gaat over ontwikkelingssamenwerking, waar dit kabinet de komende jaren diep in wil snijden. Klevers partijgenoot, Kamerlid Dennis Ram, had eerder gezegd dat hij ‘een gelukkige PVV’er’ is die ‘het licht aan het eind van de tunnel ziet’ en ‘trots’ is op de volgens hem in totaal 4 miljard euro aan bezuinigingen op het ontwikkelingsbudget.
Maar met dat bijltje hakt Klever als minister niet, al toont ze ook geen enkel begrip voor de storm van protest die onder maatschappelijke organisaties is opgestoken sinds ze tien dagen geleden grote bezuinigingen op hun financiering aankondigde. Ze geeft veel van de resterende financiering liever rechtstreeks aan ngo’s in ontwikkelingslanden, luidde de boodschap daarbij. ‘De verkiezingsuitslag laat zien dat we ons meer op Nederland moeten richten, en dus ook minder op ontwikkelingshulp’, aldus Klever.
Verwijzend naar internationale rapporten en een recente evaluatie van het IOB, de onderzoekseenheid van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zegt ze dat de huidige structuur ‘met vele tientallen ngo’s en projecten in meer dan 75 landen te complex en niet efficiënt’ is. Het leidt tot ‘veel bureaucratie en vertraging in de uitvoering, onze inzet is te versnipperd met onnodig veel tussenlagen.’
Dat maatschappelijke organisaties 50 procent van hun financiering zelfstandig moeten binnenhalen (dit was 25 procent) om in aanmerking te komen voor overheidssubsidies, zegt ze, is omdat veel ngo’s nu ‘te afhankelijk’ van subsidies zijn. ‘Dat vind ik onwenselijk. Ik ben voor een sterk maatschappelijk middenveld en juist daarom vind ik het belangrijk dat ze veel draagvlak in de samenleving hebben in plaats van staatssteun.’ En lobbyen in Nederland mag, ‘maar niet met ontwikkelingsgeld’.
Het zijn de antwoorden op de storm van protest die vorige week ook vanuit de oppositie opstak over de voorgenomen bezuinigingen. Daarbij kan Klever woensdag veel kritiek ontwijken door erop te wijzen dat de bezuinigingen in de begroting voor 2025 bescheiden zijn en – vanwege tijdgebrek – met de kaasschaaf zijn gemaakt, met respect voor lopende afspraken. De echte pijn komt pas in de jaren daarna, en over de keuzen die dan worden gemaakt, komt de minister komend jaar met een beleidsnotitie.
Om die reden richt de oppositie vooral haar pijlen op het onlangs gepubliceerde voornemen om vanaf 2026 de Nederlandse organisaties te korten, en op de ‘extra bezuiniging’ die niet in het hoofdlijnenakkoord was afgesproken: de loskoppeling van de ODA-uitgaven (de ontwikkelingshulp die valt binnen de internationaal afgesproken definitie) van de ontwikkeling van het bruto nationaal inkomen (bni).
Volgens Mpanzu Bamenga (D66) hanteert Klever ‘niet de kaasschaaf, maar de kettingzaag’, zoals hij enkele malen in het debat stelt. Derk Boswijk (CDA) maakt zich grote zorgen over het kabinet dat ‘naar binnen kijkt, alsof de mondiale problemen aan ons voorbijgaan’. De ‘voorgestelde kaalslag’ noemt hij onverantwoord: ‘Als we ons afkeren van Afrika hebben we straks dezelfde dreiging aan de zuidflank van Europa als nu aan de oostflank.’
Daniëlle Hirsch (GL-PvdA) wijst op de grote maatschappelijke steun voor ontwikkelingssamenwerking, betoogt dat het bedrijfsleven ook tegen de bezuinigingen is en waarschuwt voor de nadelige gevolgen voor het korten op gespecialiseerde Nederlandse organisaties: ‘Met Trump en ons dreigt de wereld de twee grootste donoren inzake vrouwenrechten te verliezen.’
In haar antwoord houdt Klever het bij een belofte van ‘maatwerk’, ook richting de VVD, die zorgen heeft over de kennisinstanties. Verder zegt ze dat het kabinet nu eenmaal heeft gekozen voor lastenverlichting voor de Nederlandse burger, die deels wordt betaald uit bezuinigingen op ontwikkelingshulp.
Bij het begin van het begrotingsdebat vorige week kwam de inmiddels teruggetreden Femke Zeedijk zwaar onder vuur te liggen omdat haar partij NSC had ingestemd met het loslaten van de bni-koppeling. Dit keer mag Isa Kahraman de kastanjes uit het vuur halen. Hij zegt dat zijn partij ervan uitgaat dat de koppeling in het voorjaarsoverleg van het kabinet wordt hersteld. Minister Klever maakt echter duidelijk dat het balletje beide kanten kan oprollen.
Of zijn partij een motie voor herstel van de koppeling kan steunen, weet Kahraman nog niet. Wel betoogt hij dat de bezuinigingen niet zo draconisch uitpakken als de oppositie voorstelt: vanaf 2027 wordt immers ook een maximum gesteld van 10 procent van de ODA-gelden die aan de opvang van asielzoekers in Nederland kunnen worden besteed. Dat betekent volgens hem dat de totale bezuiniging uitkomt op tussen de 500- en 800 miljoen per jaar, waarbij er nog altijd ruim 5 miljard aan ODA-geld aan ontwikkelingssamenwerking wordt uitgegeven.
Ondertussen ontvouwt zich een ander dramatisch subplot onder Klevers verantwoordelijkheid: het eeuwige gesteggel over nieuwe handelsakkoorden, een onderwerp dat in de Kamer links en rechts verenigt tegen partijen als VVD en D66, die wijzen op de voordelen. De PVV is er ook altijd wars van geweest. Klever zegt dat ze Mercosur, een handelsakkoord tussen de EU en Latijns-Amerikaanse landen waarover al vele jaren wordt onderhandeld, ‘zoals het er nu ligt niet kan steunen’. Als het akkoord is afgerond, zal het op zijn merites worden beoordeeld.
Klever bezweert dat de belangen van Nederlandse boeren hierbij zwaar zullen wegen, maar daar is Caroline van der Plas (BBB) helemaal niet gerust op. ‘De poorten van Europa worden opengezet voor kippenvlees dat niet voldoet aan onze eisen.’ Zo blijkt woensdag dat niet zozeer hulpgelden, maar aankomende handelsverdragen een splijtzwam kunnen worden binnen de coalitie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant