Is klimaat echt een links thema? Maatregelen die de lasten eerlijk verdelen, zoals het aanpakken van fossiele subsidies, kunnen rekenen op brede steun. Want klimaatrechtvaardigheid speelt een steeds grotere rol, ook in Nederland.
Afgelopen zaterdag vroeg journalist Maarten Keulemans in zijn column in de Volkskrant waarom slechts een deel van de kiezers zich druk lijkt te maken om het klimaat. Waarom is klimaat een ‘links’ thema?
Goed nieuws voor Keulemans: zorgen over klimaatverandering zijn helemaal niet beperkt tot een bepaalde politieke hoek. Een zeer recent artikel van hoogleraar omgevingspsychologie Linda Steg en anderen, actueler dan het onderzoek waarnaar de journalist verwijst, haalt verschillende studies aan die laten zien dat wereldwijd 80- tot 90 procent van de mensen meer actie tegen klimaatverandering wil.
Maar er is een belangrijk voorbehoud: mensen steunen klimaatactie vooral als die wordt ervaren als rechtvaardig. Maatregelen die de lasten eerlijk verdelen, zoals het aanpakken van fossiele subsidies of het laten bijdragen van grote vervuilende bedrijven, kunnen rekenen op brede steun, zien we in andere onderzoeken.
Hetzelfde geldt voor initiatieven die direct bijdragen aan de kwaliteit van leven, zoals betere isolatie van huizen, gezonder voedsel of beter openbaar vervoer. Rechtvaardigheid speelt dus een steeds grotere rol in het klimaatdebat.
Over de auteur
Suzanne Kröger is Tweede Kamerlid voor GroenLinks-PvdA. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Decennialang hebben groene partijen en maatschappelijke organisaties zich vooral gericht op het agenderen van klimaatverandering. In de afgelopen tien jaar heeft de nadruk van het klimaatbeleid vooral gelegen op technologische oplossingen: windenergie, groene waterstof en elektrische auto’s.
Nu verschuift de focus van het debat eindelijk naar een fundamentele vraag: hoe verdelen we de lusten en lasten van de klimaattransitie? Hoe zorgen we voor klimaatrechtvaardigheid? Dat is logisch, want klimaatbeleid is in essentie een verdelingsvraagstuk.
Klimaatverandering dwingt tot keuzes: hoe verdelen we de beperkte hoeveelheid CO₂-uitstoot die nog mogelijk is, binnen de grenzen van het Klimaatakkoord van Parijs? Wie moet het meeste doen om uitstoot te reduceren? Zijn dat de industriële landen, die historisch gezien het meest hebben bijgedragen aan het probleem?
Wat kan verwacht worden van de opkomende economieën, die nu relatief veel uitstoten, maar ook een inhaalslag maken qua welvaart? En wie betaalt de schade veroorzaakt door klimaatverandering, die juist de kwetsbaarste landen treft? Dit laatste is dan ook het hoofdonderwerp tijdens de klimaattop die op dit moment plaatsvindt in Bakoe.
Ook nationaal zien we deze vraagstukken terug. Zo komt 80 procent van de subsidies voor verduurzaming terecht bij de 20 procent rijkste huishoudens. Tegelijkertijd vloeien jaarlijks tientallen miljarden euro’s aan fossiele subsidies, belastingvoordelen en verduurzamingssubsidies uit de staatskas naar vervuilende bedrijven, die vaak hoge winsten uitkeren aan aandeelhouders.
Ondertussen groeit de groep huishoudens in energiearmoede gestaag, ook al werd die groei tussen 2019 en 2022 even gedempt door de steunmaatregelen. TNO becijferde dat er honderdduizenden mensen in slecht geïsoleerde huizen wonen, waar ze in de winter letterlijk in de kou zitten. Een ander voorbeeld is de recente ophef over warmtenetten. Het aanleggen van stadswarmte is maatschappelijk gezien goedkoop, maar individuele huishoudens – vaak mensen met lage inkomens in sociale huurwoningen – krijgen soms te maken met hoge kosten.
De lasten van de energietransitie worden daarmee disproportioneel afgewenteld op de meest kwetsbare groepen. Dit soort onrechtvaardig beleid ondermijnt het draagvlak. Uit een recente opiniepeiling van EenVandaag blijkt hetzelfde patroon: mensen maken zich zorgen om klimaatverandering, maar zijn terughoudend over extra maatregelen uit angst dat zij zelf de rekening gepresenteerd krijgen.
Klimaatverandering is een natuurkundig fenomeen, geen politiek statement. De aanpak ervan is daarentegen wél politiek. En die kan een linkse of een rechtse signatuur hebben. Kies je voor solidariteit en collectieve oplossingen? Of vertrouw je vooral op de markt en technologische innovaties?
Zoals de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) al eens opmerkte in de Tweede Kamer: klimaat is daarmee een volwassen politiek thema geworden. Het klimaatdebat vraagt niet om ideologische hokjes, maar om keuzes die recht doen aan een eerlijke verdeling van de lasten én de opbrengsten. Alleen dan kunnen we rekenen op de brede steun die nodig is om de klimaatcrisis het hoofd te bieden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant