Minister Reinette Klever verdedigt vandaag in de Kamer haar draconische bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Aan aandacht voor deze historische bezuinigingen geen gebrek. Nu is het tijd om de balans op te maken en koers te bepalen, betogen Ellen Mangnus en Marc Broere.
Opiniemakers schreven over het belang van ontwikkelingssamenwerking voor de gemarginaliseerden in het zuiden, de bezuinigingen zouden hen het hardste treffen. Sommigen wezen op de positie en invloed van Nederland op het wereldtoneel, die zou door de koerswijziging verzwakken. Weer anderen trokken het boetekleed aan en riepen op tot introspectie, de sector moest toch erkennen dat hij te ver afgedreven was van zijn draagvlak, er misschien zelf wel boven was gaan staan?
Wat ontbrak in de discussies was een breed historisch perspectief. Hoe heeft de relatie tussen overheid en ontwikkelingssector zich in de tijd ontwikkeld en hoe moeten we de aangekondigde breuk vanuit dat perspectief interpreteren?
Over de auteurs
Ellen Mangnus werkt als onderzoeker Internationale handel en ontwikkelingssamenwerking aan de universiteit van Wageningen. Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa, een journalistiek platform voor mondiale vraagstukken. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ontwikkelingsorganisaties maken deel uit van het maatschappelijk middenveld, het geheel van organisaties tussen de overheid en de burger, zoals de vakbeweging, de onderwijsorganisaties en de landbouworganisaties. Het maatschappelijk middenveld heeft twee hoofdtaken, het komt bij de overheid op voor de belangen van zijn achterban én het kan een tegenwicht bieden aan de beslissingen van de overheid.
Dat is niet altijd zo geweest. De eerste organisatie die opkwam voor de belangen van armen in de toen nog ‘Derde Wereld’ was de in 1956 opgerichte Nederlandse Organisatie voor Internationale Bijstand (NOVIB). Alle politieke partijen en maatschappelijke organisaties werden lid van deze koepel. Het werd als een morele verplichting gezien om de allerarmsten in de wereld te helpen – niet in de laatste plaats omdat Nederland zelf met ontwikkelingshulp van de Amerikanen (het Marshallplan) is opgekrabbeld na de Tweede Wereldoorlog.
De organisaties die in de jaren daarna opgezet werden, richtten zich op de uitvoering van projecten in ontwikkelingslanden en werden vaak mede gefinancierd door de Nederlandse overheid. In feite waren ze een soort onderaannemers van het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking.
In de afgelopen twintig jaar zijn ontwikkelingsorganisaties steeds meer gaan optreden als belangenbehartigers voor het mondiale Zuiden en als waakhonden van het Nederlandse buitenlandbeleid. De overheid erkende dat Nederlands beleid invloed had op andere landen en stimuleerde organisaties om de belangen van de armste landen uit het mondiale Zuiden te verdedigen.
Daarnaast werden ontwikkelingsorganisaties uitgedaagd om vanuit de kennis van de situatie in armere landen tegenwicht te bieden aan het beleid hier. Bijvoorbeeld op het gebied van handelsbeleid, mensenrechten of klimaat
Opeenvolgende ministers financierden organisaties om als waakhond op te treden. ‘Overheden en markt hebben tegenkracht en kritische meedenkers nodig’, zo stelde minister Lilianne Ploumen. Ze zette het programma Samenspraak en Tegenspraak op dat gericht was op het versterken van maatschappelijke organisaties in lage- en middeninkomenslanden op het gebied van lobby en beleidsbeïnvloeding. Onder minister Sigrid Kaag werd dit beleid voortgezet met het beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld waarin organisaties hier in partnerschappen met organisaties in het Zuiden werken aan het versterken van het maatschappelijk middenveld wereldwijd. Hun politieke rol staat daarin centraal.
Minister Klever breekt nu met deze unieke Nederlandse aanpak. In plaats van 1,4 miljard euro, zoals nu, zal er een bedrag van tussen de 390- en 565 miljoen euro beschikbaar zijn voor maatschappelijke organisaties. In het nieuwe beleid mogen maatschappelijke organisaties geen geld meer uitgeven aan lobbyen voor de belangen van het mondiale Zuiden in Nederland en de Europese Unie. Bijvoorbeeld op het vlak van eerlijke handelsvoorwaarden en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bovendien bepaalt de minister zelf de thema’s waar organisaties zich mee bezig moeten houden.
De bezuinigingen treffen hiermee de twee kerntaken van ontwikkelingsorganisaties: ngo’s kunnen de overheid niet langer ter verantwoording roepen, bijvoorbeeld op het gebied van handelsbeleid, mensenrechten of klimaat, én ze kunnen de belangen van hun achterban niet behartigen. Daarmee raken de bezuinigingen niet enkel mensen in het Zuiden of de strategische positie van Nederland, maar ook onze eigen democratie.
Het voorgestelde beleid past binnen de bredere radicaal-rechtse revanchepolitiek. Eerder dit jaar riepen politici al op tot het inperken van het demonstratierecht. Ze poogden de toegang tot de rechter te beperken voor maatschappelijke organisaties, zoals Urgenda dat de overheid dwong zich aan klimaatbeloftes te houden, en ze maakten stappen om te regelen dat bedrijven giften aan maatschappelijke organisaties niet meer mogen aftrekken van de belasting.
Met een overheid die de tegenspraak de mond probeert te snoeren en het maatschappelijk middenveld probeert te verzwakken is er maar één conclusie mogelijk: deze overheid moet scherp in de gaten gehouden worden. Keer daarom terug naar de basis, ontwikkelingsorganisaties. Vorm een brede tegenmacht en blijf een kritische luis in de pels. En doe meer dan alleen luisteren naar de burger: neem hem mee in de strijd.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant