Het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties stelt dat ‘het belang van het kind’ altijd voorop moet staan. Maar de Nederlandse jeugdzorg ziet kinderen en jongeren vooral als kwetsbaar in plaats van als rechthebbenden.
Het is december 2023 als de rechtbank het ouderlijk gezag van de moeder beëindigt, luisterend naar de Raad voor de Kinderbescherming: ‘De pleegouders zijn liefdevol en zorgzaam’. In diezelfde maand meldt het tienjarig meisje uit Vlaardingen herhaaldelijk in haar omgeving dat ze door haar pleegouders wordt mishandeld. Maar naar haar wordt door de verschillende betrokken instanties niet geluisterd.
Jeugdzorg betreft kinderen en jongeren. Echter, juist zij worden structureel onvoldoende of niet gehoord. We gaan niet uit van de stem van kinderen en jongeren. Integendeel, we gaan uit van ons eigen idee van wat een ‘kwetsbaar’ kind of jongere nodig heeft. Al dient dat vaak andere belangen dan die van de kinderen en jongeren zelf.
Over de auteur
Katja Poelwijk is fotograaf en cultureel antropoloog en deed het afgelopen jaar visueel etnografisch onderzoek naar de stem van jongeren in de Nederlandse jeugdzorg. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Woensdag 20 november is het de Internationale Dag van de Rechten van het Kind en bestaat het Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind van de Verenigde Naties, oftewel het Kinderrechtenverdrag, vijfendertig jaar. Dit verdrag is ook door Nederland geratificeerd, maar serieus nemen we het nog altijd niet.
In beschaafd en welvarend Nederland hebben we de mond vol van ‘het belang van het kind’. Tegelijkertijd, zoals bestuurswetenschapper Sharon Stellaard in haar proefschrift Boemerangbeleid beschrijft, hervormen we al meer dan een halve eeuw, zonder verbetering, een schadelijk en inmiddels failliet verklaard jeugdzorgsysteem.
In plaats van op kinderen ligt de focus van het publieke debat over jeugdzorg op doelmatigheid en doeltreffendheid. Hierdoor hebben we de neiging een misschien nog bedreigender aspect voor het welzijn van kinderen onder de oppervlakte van jeugdzorg over het hoofd te zien: ontkenning.
Kinderen en jongeren zijn ook voor dit nieuwe kabinet geen prioriteit terwijl alarmbellen toch oorverdovend blijven afgaan: het mentale welzijn van jongeren is zorgelijk, wachtlijsten groeien, kinderrechten worden geschonden en het een na het andere schandaal komt aan het licht.
Hoewel jeugdzorgprofessionals zich met hart en ziel inzetten, getuigen het lot van het Vlaardingse meisje en rapporten als die van de commissie-De Winter en Jason Bhugwandass van de vele misstanden in de jeugdzorg. Over de hele breedte van jeugdzorg ervaren jongeren psychische verwaarlozing, misbruik, angst, trauma’s en verlies door het ingrijpen, of juist niet ingrijpen, van de staat.
Hoe gaan we daarmee om? De 80 pagina’s tellende Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 refereert alleen in een voetnoot aan kinderrechten, de Jeugdautoriteit rapporteerde 8 oktober een verslechtering van de jeugdzorg in het afgelopen jaar – met een focus op verbetering van efficiëntie en effectiviteit. En Den Haag? Dat doet niks. Dit weerspiegelt de regelrechte ontkenning – niet eens wegkijken – van verantwoordelijkheden, namelijk die van de Rijksoverheid voor het naleven van kinderrechten in Nederland.
Het Kinderrechtenverdrag stelt dat ‘het belang van het kind’ altijd de eerste overweging moet vormen. Om dit belang te kunnen beoordelen is onder meer in artikel 12 bepaald dat álle kinderen de kans moeten krijgen gehoord te worden en zinvol deel te nemen aan elke beslissing die hen aangaat. Echter, kinderen blijven aangeven onvoldoende te worden gehoord, zoals de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman 6 november ook weer rapporteerden. Zelfs in onze rechtspraak worden standaard alleen jongeren vanaf 12 jaar, enkel per brief, uitgenodigd voor een kort gesprek – waarbij ze geen ondersteuning krijgen.
KidsRights rapporteerde in 2023 een terugval van Nederland op de kinderrechtenranglijst van plaats 4 naar 20, grotendeels toegeschreven aan het disfunctionele jeugdzorgsysteem en het naar rato zeer laag beschikbaar gestelde overheidsbudget, waarbij Nederland het laagst mogelijke scoorde op de indicator ‘belang van het kind’. Op onder meer ‘respect voor de mening van het kind’ en ‘wetgeving’ verbetert Nederland sinds 2015 niet meer, ondanks waarschuwingen van de Verenigde Naties. Schrijnend is wat achter deze cijfers schuilgaat: het leed dat veel kinderen en families ervaren.
Ons huidige jeugdzorgsysteem is niet bedacht. Het is een voortbrengsel van eeuwenoude historische ontwikkelingen. We hebben een groot, log overheidsapparaat laten ontstaan dat jongeren institutionaliseert omdat we maatschappelijke issues niet oplossen. En waar bovendien paternalistische waarden en ideeën van toen ten grondslag liggen aan het handelen van nu. Dit houden we in stand. Door onze ogen te blijven sluiten voor de rechten van kinderen, wordt ‘het belang van het kind’ gevangengehouden door een kapot systeem en het belang van de staat: een idee van sociale orde. Met reële consequenties voor de samenleving.
Het meisje uit Vlaardingen kan vooralsnog niet meer praten, staan, lopen of zitten. Hoeveel beschadigde of verwoeste levens is genoeg? Wij roepen staatssecretarissen Vincent Karremans (Jeugd, Preventie en Sport) en Teun Struycken (Rechtsbescherming) en de overheid op ten minste te stoppen met wegkijken. Corrigeer de extreme machtsongelijkheid waar kinderen en jongeren in de jeugdzorg mee te maken hebben door hun rechtspositie centraal te stellen, te ondersteunen en beschermen. Geef ze te allen tijde een stem.
Pas als we de mening en ervaringen van kinderen en jongeren zelf serieus nemen, pakken we het probleem van jeugdzorg aan en kunnen we – waar nodig – humane zorg en bescherming bieden. Reken af met het schenden van kinderrechten.
Deze bijdrage wordt ondersteund door Save the Children, Kinderrechten NU, Nederlands Genootschap van Kinderburgemeesters, Stichting Kinderrechten en Menselijke Ontwikkeling.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nlKlik hier om een nieuwe pa
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant