Het is slecht gesteld met het leesniveau van scholieren in de tweede klas van het vmbo-b/k en het praktijkonderwijs, meldde de onderwijsinspectie dinsdag. NU.nl-lezers deelden hun theorieën over de oorzaken hiervan. We legden deze voor aan experts en vroegen naar hun ervaringen.
Belangrijk om te weten is dat het ondermaatse leesniveau van middelbare scholieren wordt veroorzaakt door een lange lijst aan factoren, zegt Yra van Dijk tegen NU.nl. Van Dijk is hoogleraar en onderzoeker literatuur aan de Hogeschool Leiden. Maar de eerste NUjij-bewering die we haar voorleggen, hoort niet thuis in die lijst.
Veel NU.nl-bezoekers lijken overtuigd van het idee dat het problematisch is voor het leesniveau als er bij een kind thuis geen Nederlands wordt gesproken. Dat klopt niet helemaal, zegt Van Dijk. "Uit meerdere onderzoeken blijkt dat kinderen die meertalig zijn sneller een nieuwe taal aanleren. Dat een kind ook vloeiend Arabisch spreekt, hoeft geen invloed te hebben op de Nederlandse leesvaardigheid."
Wel is het noodzakelijk dat ouders zich bewust zijn van hun eigen rol. Een ouder die zelf regelmatig de krant of een boek leest, stimuleert zijn kinderen datzelfde te doen. "In gezinnen met een lage sociaal-economische status of ouders die zelf technisch zijn opgeleid wordt doorgaans minder gelezen. Dan zijn kinderen minder geneigd om zelf een boek erbij te pakken."
Maar de verantwoordelijkheid kan niet alleen bij ouders gelegd worden, zegt Milene Bonte. Zij is hoogleraar cognitieve neuroscience of language and literacy development aan de Universiteit Maastricht. Dat zou voor te veel ongelijkheid zorgen tussen leerlingen. "Sommige ouders houden nu eenmaal niet van lezen, kunnen geen geld investeren in bijles of hebben geen tijd om voor te lezen. Het is echt een samenspel van de ouders, het kind zelf en onderwijs."
Bij dat laatstgenoemde gaat het volgens een grote groep NU.nl-lezers nog regelmatig mis. Zo zou de lat op het gebied van lees- en taalvaardigheid te laag liggen. Dat ziet hoogleraar Van Dijk ook in de praktijk. "Door het enorme lerarentekort zijn de docenten overbelast." Het leidt ertoe dat ze niet genoeg tijd hebben om lessen voor te bereiden en zich houden aan kant-en-klare lesmethoden. "Maar met veel plaatjes en schrale teksten ligt de lat daarin veel te laag."
Verder is er naast een kwantitatief ook een kwalitatief lerarentekort, zegt Van Dijk. "Zo wordt op de lerarenopleidingen te weinig aandacht besteed aan leesvaardigheid. Daardoor slaan lang niet alle leraren zelf graag een boek open." Doordat op veel scholen een duidelijk leesbeleid ontbreekt, komt het neer op de docent om daar invulling aan te geven.
Het is daarom niet alleen leraren, maar ook aan schoolleidingen en de overheid om meer in te zetten op een centraal taalbeleid en na- en bijscholing van leraren, vindt ze.
Het rapport van de onderwijsinspectie is niet het eerste onderzoek dat aantoont dat het slecht gesteld is met het leesniveau van Nederlandse leerlingen. Zo bleek vorig jaar dat Nederland in vergelijking met veertien andere Europese landen alleen beter scoorde dan Griekenland op het gebied van leesvaardigheid.
Dat komt volgens Mirjam Snel, hoofddocent taal en lezen aan de Hogeschool Utrecht en voorzitter bij Kennistafel Effectief Leesonderwijs, doordat begrijpend lezen nog als een opzichzelfstaand vak wordt gegeven. "Daarbij wordt niet altijd gewerkt met rijke en aantrekkelijke teksten", zegt ze. "Dat stimuleert niet."
Ze ziet op sommige scholen en in andere Europese landen dat begrijpend lezen is geïntegreerd bij andere vakken als geschiedenis en aardrijkskunde. "In plaats van dat je leert over de hoofdgedachte van een vrij willekeurige tekst, kun je dat direct toepassen bij het leren."
Ook zijn landen als Frankrijk en Engeland trotser op hun eigen schrijvers, merkt Snel op. "Het hoort bij het overdragen van de cultuur om samen teksten te lezen en doorgronden. Engelse en Franse leerlingen krijgen daardoor meer les over literatuur en lezen meer boeken. Vervolgens praten ze samen over bijvoorbeeld het thema van het boek of gebruikte beeldspraak. Dat stimuleert ook het leesbegrip."
Op veel verschillende gebieden, zoals het onderwijs, de overheid en ouders, valt dus terrein te winnen. En het is belangrijk dat dat snel gebeurt, vindt hoogleraar Van Dijk. "We lopen nu het risico dat leerlingen uitstromen omdat ze hun examens niet halen. Ook is lezen essentieel om succesvol te zijn op de arbeidsmarkt en voor allerlei andere maatschappelijke functies, zoals een energierekening of contract begrijpen. Daarom moeten we aandacht aan dit probleem blijven schenken."
Source: Nu.nl algemeen