Van dickpics tot vogelweetjes, van cartoons tot de levenswijsheden van Özcan Akyol: de scheurkalendermarkt barst uit z’n voegen, met voor 2025 meer dan 250 verschillende kalenders. Een typisch Nederlands fenomeen, dat dagelijkse scheuren. De Volkskrant duikt in de kalenderwereld, en tipt zes keer toilet-entertainment.
is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over media en muziek.
Overstelpt met piemelfoto’s maakten de Limburgse vriendinnen Lana, Laura en Sharona in 2022 van de nood een deugd. Met toestemming van de inzenders bracht het trio uit Maastricht voor 2023 een scheurkalender uit met ‘365 dickpics in kleur afgedrukt’, de Dickalender. Een jaar later verscheen een vrouwelijk equivalent, de Vagilender.
Beide hebben 2025 niet gehaald. Andere scheurkalenders hebben hun plaats ingenomen. Nieuwkomers stellen de Elfstedentocht centraal (‘de Elfstedentocht Scheurkalender zorgt ervoor dat het elke dag een beetje Elfstedendag is’), plukken uit het Guinness World Records-boek, strooien met erotische fragmenten uit de Nederlandse literatuur (Schrijvers & Piemels) of delen elke dag iets uit de koker van de onvermoeibare schrijver en tv-maker Özcan ‘Eus’ Akyol.
Onder meer Maarten van Rossem en Freek Vonk gingen Akyol voor. Ook stand-upcomedian en influencer Tisjeboy Jay, oftewel Jay Francis, bracht een egodocument uit, ‘met 320 quotes om keihard te lachen, te inspireren of je reet mee af te vegen.’ De verwijzing naar de plek waar scheurkalenders in veel huishoudens terechtkomen, zal niemand ontgaan.
Dit jaar verschijnen meer scheurkalenders dan ooit tevoren. Precieze cijfers zijn niet bekend, door de versnippering op de markt, maar alles wijst erop dat het aantal de 250 overstijgt. Boekhandels en kiosken liggen er in de laatste maanden van het jaar vol mee, voor vrijwel elke hobby is er inmiddels een scheurkalender beschikbaar.
In de bijna driehonderd vestigingen van Bruna worden ruim tweehonderd titels aangeboden. Audax, het moederbedrijf, verwacht op grond van de verkoopcijfers tot nu toe opnieuw een omzetstijging. Het wordt onderschreven door de twee grootste uitgevers op deze markt, Interstat en Comello.
De handel is lucratief. Zonder titels te noemen, zegt directeur Dennis Pak van Comello dat de oplage van scheurkalenders schommelt tussen de drieduizend en dertigduizend. ‘En de grote jongens halen wel veertigduizend stuks.’ De trend volgens hem: ‘Korte teksten, uitspraken en quotes. Mensen moeten de teksten op een blaadje snel kunnen lezen.’
De prijs, gemiddeld 17 euro, draagt fors bij aan de populariteit. Ook iemand die alles al heeft, kan met Sinterklaas en Kerstmis aan zijn gerief komen. Voor natuurliefhebbers is er een vogelkalender beschikbaar en een breed arsenaal aan andere dieren, plus Freek Vonk. Sport (voetbal, formule 1, golf, wielrennen, Feyenoord) is populair, strips (Garfield, Fokke & Sukke, Evert Kwok, Donald Duck) ook.
Voor 2025 kan een keuze worden gemaakt uit een stuk of tien moppenkalenders, er is ook een versie voor kinderen. In het schap cultuur liggen onder meer kalenders over The Beatles, het Eurovisiesongfestival (Twelve points, douze points), Bruce Springsteen, films (regisseur Ate de Jong en journalist René Mioch verzamelden voor de derde keer beroemde filmquotes), Nederlandse liedteksten, Harry Potter en Toon Hermans. Historie is eveneens ruim vertegenwoordigd, onder meer dankzij Historisch Nieuwsblad.
Ook andere tijdschriften (Kijk, National Geographic, New Scientist, Quest en Flow) staan op de scheurkalendermarkt. Happinez komt met de aanbeveling ‘Ontdek de betekenis in elke dag’ op de proppen en is onderdeel van een snel groeiende categorie. De stapel met scheurkalenders die zich in het schemergebied van mindfulness en aanverwante zaken begeven is groot, met titels over ‘omdenken’, ‘positieve spreuken’, ‘positiviteit’, ‘feel good’ en ‘inspiratiebronnen’.
Iedereen zijn eigen scheurkalender, het begint er zowaar op te lijken. Voorzichtig gesteld: niet alle makers halen alles uit de kast, tussen het koren bevindt zich veel kaf. Tien jaar geleden al sprak Kees van Kooten in deze krant zijn afkeuring uit over het gros van het aanbod.
Een uitzondering maakte hij slechts voor twee titels, de Zeurkalender met tekeningen en teksten van Peter van Straaten (een klassieker die dit jaar veertig jaar bestaat) en de jaarlijkse kalender van Onze Taal. ‘De rest vind ik een liefdeloos in elkaar geplempte bedoening.’ Van Kooten miste vooral satirische grappen over sociale fenomenen in het kalenderschap. ‘Elke dag een mop, dat kan een goeie of een slechte zijn. Maar verrassen doet het omslaan van een pagina nooit.’
De (wellicht te) strenge keurmeester stond samen met Wim de Bie in 1972 aan de wieg van het fenomeen. Bescheurkalender, heette hun scheurkalender – een mooie vondst. De prijs was een tientje, in guldens. ‘Voor nog geen drie cent per dag, een heel jaar een lach’, was de toezegging van de heren. Het startschot was gegeven door uitgever Jaco Groot van De Harmonie. Snel kwam het succes niet. Een deel van de eerste oplage, tienduizend, verdween in de papierversnipperaar, maar de aanhouder won.
Gestaag groeide de oplage tot bijna 200 duizend, in vooruitstrevende culturele kringen was de Bescheurkalender de nieuwe bijbel geworden. Tv-criticus en schrijver Nico Scheepmaker was een van de liefhebbers, bleek uit een column, de befaamde Trijfel, die hij in 1976 dagelijks schreef voor regionale dagbladen.
Een trouwe verbruiker, noemde Scheepmaker zichzelf. Voor de onwetenden legde hij het ‘principe van de kalender uit’. Hij was streng, pas aan het einde van de dag mocht er worden gescheurd. ‘Voor alle zekerheid wordt het afgescheurde blaadje in het fonteintje gelegd, voor het geval de ander het nog niet heeft gelezen.’ Hij verwoordde ook het dilemma waar de eigenaars van de betere scheurkalender mee kampen: scheuren of niet scheuren.
Met vooruitziende blik, en een halve eeuw later goed herkenbaar: ‘Het grote nadeel van de Bescheurkalender is natuurlijk, dat je een jaar lang bezig bent hem weg te gooien, terwijl je hem eigenlijk best zou willen bewaren, al was het maar voor later: het jeugdsentiment, de nostalgie naar de jaren zeventig!’ In 1986 was het afgelopen. Voor scheurders met spijt stelden Van Kooten en De Bie een jaar later Het Groot Bescheurboek samen, een bloemlezing van hun eigen werk.
Nico Scheepmaker schreef ook over de oorsprong van het genre, ‘de aloude christelijke scheurkalender met spreuken en Bijbelteksten, alsook de aloude moppenkalender’. In het online krantenarchief Delpher wordt er in december 1865 voor de eerste keer melding van gemaakt, in een advertentie.
De scheurkalender van W.H. Kirberger voor ‘het christelijk gezin’ bevatte 365 blaadjes, waarop ‘de dag en datum van de maanden des jaars, de getijden der maan, de christelijke feestdagen en de verjaardagen van het Koninklijk huis zijn vermeld, en voorts een met groote letters gedrukte dagtekst.’
De gebruiksaanwijzing: ‘Het doel dezer nouveauté is om te worden opgehangen in de huiskamer en van de 365 aan elkander gehechte blaadjes wordt iederen dag een afgescheurd.’ Van Kooten had zich ruim een eeuw later door een andersoortige kalender laten inspireren. Op de wc van zijn oma hing Boon’s Humoristische Kalender, ‘met lieve, brave mopjes over kruideniers die te weinig suiker afwogen.’
De huidige hausse aan scheurkalenders kan niet los worden gezien van de vondst van Van Kooten en De Bie. Al in de jaren tachtig kregen ze navolgers, elk jaar meer. Waarschijnlijk daardoor is het fenomeen ook typisch Nederlands; andere landen maakten geen oerknal mee en kennen de traditie niet. Alleen Vlaanderen doet mee.
Sinds jaar en dag is de door Van Kooten geprezen Zeurkalender van Peter van Straaten een van de best verkochte scheurkalenders van het land. Niet voor de eerste keer is een ‘gouden editie’ samengesteld, een ‘best of’ van de tekenaar die in 2016 overleed.
Volgens een opgave van Audax is de top vijf in de Bruna-winkels al ‘jaren consistent’. Opvallend is dat drie van de vijf bestsellers al in de vorige eeuw voor het eerst op de markt kwamen: naast de Zeurkalender (1994) Loesje (1992) en Fokke & Sukke (1993). De andere twee zijn van recenter datum, Omdenken (2017) en Elke dag positieve energie! van ‘positiviteitsexpert’ Mark Verhees (2015).
Kopers van scheurkalenders zijn gewoontedieren, zegt salesmanager Jacques Janssen van Interstat. ‘Ze zijn honkvast en kopen elk jaar dezelfde kalender, of ze vragen erom met Sinterklaas en Kerstmis. Daar kun je op inspelen. Daardoor is dit een relatief veilige handel.’
Met 32 titels is de uitgeverij uit Veghel de grootste speler op de markt. Goede tweede is Comello uit Gouda, met 26 titels. Deels worden de kalenders door de uitgevers zelf geproduceerd, deels alleen gedistribueerd. Volgens Janssen is het aanbod op de markt steeds meer versnipperd en neemt het aantal particuliere initiatieven met een kleine oplage toe – en de vraag ook. ‘Het is vechten om een plekje.’
Om de concurrentie een stap voor te blijven kiest Interstat voor een ‘stukje upgrading’; luxere uitgaven in kleur en niet op het gebruikelijke krantenpapier, bijvoorbeeld de kalenders van Freek Vonk, de Guinness-records en het filmduo Ate de Jong en René Mioch. In het streven naar vernieuwing past ook de samenwerking met Özcan Akyol, volgens Janssen ‘misschien wel de belangrijkste nieuwkomer’.
Concurrent Comello, van oudsher een uitgever van geïllustreerde agenda’s en klassieke kalenders, legt zich steeds meer toe op de productie en distributie van scheurkalenders. Het kantelpunt was het succes van Darum, de kalender die dit jaar voor de aanprijzing ‘boordevol quotes die zoveel leuker zijn dan de achterkant van de handzeep of luchtverfrisser’ koos. In 2018 verscheen de eerste.
Hoewel verguisd in de publieke opinie (en eerder dit jaar failliet verklaard) is ook de kalender van Rumag – het collectief dat in lollige wijsheden elk woord voorzag van een punt – nog steeds een van de kroonjuwelen van Comello. Hoge verwachtingen, deels gebaseerd op de verkoopcijfers tot nu toe, heeft directeur Pak ook van de Straattaal-scheurkalender, een idee dat de directeur kreeg toen hij zijn eigen kinderen hoorde praten.
Nog een noviteit: het formaat van de scheurkalenders wordt geleidelijk aangepast. Door de toenemende onlineverkoop moest een list worden verzonnen – met het oude formaat (een dikte van 3,6 centimeter) pasten de kalenders niet door de brievenbus. De mogelijkheid van dunner papier werd door Comello verworpen. Door de zaterdag en de zondag samen te voegen op één blaadje kregen de kalenders de gewenste dikte van 3,2 centimeter. Pak: ‘De consument vraagt erom, wij passen ons aan.’
Elk jaar weer verbaast de uitgever zich over het uitdijende aanbod scheurkalenders, niet alleen zichtbaar in Bruna-winkels. ‘Ook bij grote, gerenommeerde boekhandels als Donner in Rotterdam of Scheltema in Amsterdam kijk je je ogen uit. De put lijkt bodemloos. Hoeveel scheurkalenders je er ook ingooit, de put raakt nooit vol. De mensen blijven ze kopen.’
Pas in 2026 zal er overigens weer een Dickalender verschijnen. De maaksters uit Limburg namen dit jaar even een pauze. Twee van hen kregen onlangs een baby.
Verplichte kost voor Eus-liefhebbers, met ‘elke dag een originele ode, een uitstekende tip en een verhelderend antwoord’ plus een groot scala aan anekdotes uit het leven van columnist en tv-maker Özcan Akyol. Vader en echtgenoot is hij ook. Zijn gezin komt vaak ter sprake, in de rubriekjes ‘Alledag van Eus’ en ‘Beste Eus’ onder meer.
Hij schrijft over de mooiste steden die hij ooit bezocht (op 1: Gaziantep in Turkije), doet een greep uit oude posts op X en Instagram, noemt zijn favoriete plekken in zijn woonplaats Deventer en brengt in ‘beste aankopen ooit’ een ode aan de airfryer. ‘Wat een ontdekking!’
Of het maken van een scheurkalender hoog op zijn bucketlist stond, vraagt Eus op 14 juli aan Eus. Hij antwoordt dat hij er nooit aan had gedacht, maar veel lol heeft gehad bij het maken. ‘Over twintig jaar lach ik mezelf vermoedelijk uit als ik de teksten lees.’
20 november 2025: Eus schrijft over wereldtoiletdag. ‘Wat echt zwaar onderschat is, zijn de toiletten met een kraantje in de pot.’
‘Toon’ is Toon Hermans, de grootmeester uit Limburg, komend jaar een kwarteeuw geleden overleden. Voor de tiende editie (met QR-codes die leiden naar zijn werk) heeft de Belgische journalist Karel Michiels een keuze gemaakt uit de duizenden lieve versjes, overpeinzingen en tekeningen van Hermans. Op 25 april, de geboortedag van Johan Cruijff: ‘En Vincent zag het koren / En Einstein het getal / En Zeppelin de Zeppelin / En Johan zag de bal.’
Klassieke scheurkalender met op de voorkant van elk blaadje alleen maar de aanduiding van de dag, datum en maand. Soms is er een geheugensteuntje, ‘Koningsdag’ bijvoorbeeld of, met het oog op Belgische scheurders, ‘Wapenstilstand’ (11 november).
20 november 2025: het gedicht Moe, een milde afrekening met bemoeizucht; met mensen die denken te weten wat goed is voor zijn lever, toekomst, hart en haar. De laatste zin: ‘Ik ben zo moe van wat gelogen is of waar.’
In eigen beheer uitgegeven kalender met kleurenfoto’s van wat de samensteller zelf ‘de parel der Waddeneilanden’ noemt. Haarlemmer Frans Mantel maakte een scheurkalender, toeristische gids, natuurgids en historisch werk ineen, met veel tekst en gelardeerd met anekdotes over eilandbewoners zoals kapster Cocky Penha.
Op 15 maart, haar verjaardag, neemt Penha op een foto een bekende Texelaar onder handen: Jan Wolkers. Ook een andere Texel-adept, Jochem Myjer, wordt genoemd. Zijn vakantiehuis nabij De Slufter heet Tralala. Sympathiek: de opbrengst van de kalender gaat naar drie goede doelen op Texel.
20 november 2025: Een lofzang op bruine kroeg Onder de Pomp in De Koog, een ‘oud-Hollands gezellig huiskamercafé’ met een begerenswaardige bittergarnituur.
Kalender met een missie van een Amsterdams designbureau. De vraag hoe duurzaam de aanschaf van het blok papier is, wordt handig beantwoord. Wie de kalender niet koopt, bespaart indirect op de grondstof en energie die nodig is voor de productie ervan. Wie wel overstag gaat, compenseert dankzij de duurzame adviezen de schade.
Door een slimmigheid (alleen de data worden vermeld, niet de dagen van de week) is de stevige kalender tot in de eeuwigheid bruikbaar. Het strenge moraliserende vingertje ontbreekt. Met 365 tips, puzzels, recepten en dilemma’s, fraai geïllustreerd, wordt de ontvanger aangespoord om milieuvriendelijker te leven.
Op 28 februari bijvoorbeeld gaat het over de schaduwzijde van de hedendaagse avocado-obsessie. Voor een kilo avocado is 2.000 liter water nodig. Hectares aan bos worden opgeofferd en pesticiden en kunstmest worden massaal ingezet. ‘Maar lekker zijn we wel…’
20 november 2025: Alles over de ecologische voetafdruk. Die is groot, maar: ‘het grootste deel van de vervuiling en de uitputting van grondstoffen wordt veroorzaakt door grote bedrijven en industrieën’.
Potentiële hit. Twee jaar lang strooide Jacques Koch in de Volkskrant met erotische citaten uit de Nederlandse literatuur die in de eerste plaats aantoonden hoe moeilijk het is, schrijven over seks – en hoe onbedoeld grappig het vaak uitpakt. De beheerder van het literaire platform Schrijvers & Piemels zet met een scheurkalender een volgende stap ‘voor je dagelijkse dosis literaire lust.’
Elk citaat wordt uitgebreid toegelicht op de achterzijde van het blaadje. Op 1 december maakt Paulien Cornelisse zich bijzonder druk over het woord vingeren. ‘Sommige woorden zijn zelfs tijdens seks onacceptabel (...). Vingeren! Dat mag toch gewoon niet gezegd worden?’
20 november 2025: Een lange zin (78 woorden) uit De klant is koning (2009) van Christophe Vekeman. Het begin: ‘Haar kont was koel, zelfs op het koude af.’
Platenkast op klein formaat. Voor het achtste jaar presenteert de Duitse uitgeverij Seltmann onder het vrolijke motto ‘A vinyl a day!’ een kleurrijk keur aan elpeecovers, in veel gevallen 20ste-eeuwse artistieke hoogstandjes – een kunstvorm. Hier wordt iedere boomer en (jongere) platenliefhebber blij van, en een tikje weemoedig waarschijnlijk ook.
Cultuurgoed, noemen de makers de hoezen. Van elke hoes wordt de platenmaatschappij, de fotograaf en de ontwerper genoemd. De kalender opent met The Lonesome Sound of Hank Williams en eindigt met Disco Queen van Donna Summer. De Nederlandse inbreng is gering. Alleen schrijver Dick Laan, de man van Pinkeltje, is present, met een luisterelpee uit 1976: Pinkelchen im Zoo.
20 november 2025: de hoes van Lost in the Stars, een plaat uit 1985 waarop onder meer Lou Reed en Sting liederen van Kurt Weill zingen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant