Rich Peppiatt, regisseur, Mo Chara en DJ Próvaí, rappers ‘Kneecap’ gaat over de opkomst van de gelijknamige Noord-Ierse rapgroep. Op een golf van controverses bereiken ze een miljoenenpubliek. Én brengen ze de Ierse taal weer tot leven. „De helft van mijn Ierse klas was daar door Kneecap.”
‘In het Iers zijn er dertig woorden voor grasveld”, zegt Rich Peppiatt, regisseur van Kneecap, in een hotelkamer in Gent. „Maar niet één voor recreatieve drugs. Want dat was nog geen fucking ding toen mensen die taal spraken.”
In andere woorden: het Iers was een stervende taal, met naar schatting veertig- tot tachtigduizend vooral oudere sprekers in Ierland, en nóg minder in Noord-Ierland. „Maar toen was ik bij een optreden van [rapgroep] Kneecap”, vervolgt Peppiatt. „En 900 jongeren rapten alles mee in het Iers – zelfs het nieuwe Ierse woord voor ketamine.” Peppiatt had het onderwerp voor zijn nieuwe film gevonden.
Kneecap volgt de opkomst van de gelijknamige rapgroep in het Noord-Ierse Belfast. Mo Chara, Móglaí Bap en DJ Próvaí spelen uitvergrote versies van zichzelf: baldadige jongens met de ‘Troubles’ – de onlusten in Ierland tussen 1968 en 1998 – vers in het geheugen, samengebracht door hun liefde voor drugs, rap en haat jegens de Britse ‘overheerser’.
De film, „bedoeld als een klein Iers succes” in de woorden van Peppiatt, won dit jaar een publieksprijs op het Sundance Film Festival en is de Ierse inzending voor de Oscars dit jaar. Of zoals Chara zegt: „We hebben een Oscar gewonnen.”
Op het filmfestival in Gent zijn de jongens van Kneecap het tegenbeeld van de in drugs gemarineerde chaos van hun film en muziek. Ze hebben soms iets van missionarissen die het Woord van de Ierse taal verspreiden. Korte schaterlachen over ketamine of pornocategorieën daargelaten.
Chara: „We willen in onze muziek en met de film het verhaal van de Ierse taal vertellen, van de natie, en van Belfast. Het irriteert ons dat elke film over Belfast begint met explosies. Dat willen we niet meer. Onze oorlog is nu niet gewelddadig, maar cultureel. We willen nog steeds een verenigd Ierland, maar wat is het nut daarvan als we onze cultuur niet behouden?”
Zoals in de film gezegd: „Elk gesproken woord Iers is een kogel voor de vrijheid.” Sinds de eerste single ‘C.E.A.R.T.A.’ (Iers voor rechten) in 2017, was het het doel om de Ierse taal te doen herleven door te rappen over wat jongeren interesseert: rebellie, anarchisme, drugs. Nummers als ‘Get your Brits Out’ en ‘Fenian Cunts’ (in de tekst een mix vna Engels en Iers) volgden, met daarna de albums 3cag (‘drie medeklinkers en een klinker’ ofwel MDMA) en dit jaar Fine Art – de zin „Yer a mad cunt, Mo Chara!”, zit miljoenen luisteraars in het hoofd.
Kneecap werd naar de top geholpen door een indrukwekkende lijst controverses. Liedjes werden geweigerd op de radio wegens drugsverwijzingen. DJ Próvaí verloor zijn baan als leraar Iers om dezelfde reden. En omdat hij bij een optreden zijn blote billen toonde, met daarop geschreven: „Brits Out.” Ondanks het feit dat hij zijn gezicht verstopte in een bivakmuts in de Ierse driekleur.
Momenteel klaagt Kneecap de Britse overheid aan. Voormalig minister van Economische Zaken Kemi Badenoch weigerde de groep een beurs te geven. Een woordvoerder noemde het „niet echt verbazend” dat een groep die ‘tegen het Verenigd Koninkrijk is’ geen belastinggeld krijgt. Volgens Kneecap is het discriminatie.
„Waar wij vandaan komen is controverse iets goeds”, zegt Mo Chara. „Ons bestaan is controversieel. Wij komen uit een land dat nog steeds overheerst wordt door de Britten. We spreken een taal die ooit verboden is door de Britten in ons land. Ons bestaan en ons woordenboek zouden niet politiek moeten zijn, maar dat is nu eenmaal zo.”
„En als niemand ooit beledigd was”, voegt DJ Próvaí toe, „dan liepen we allemaal rond met dezelfde fucking avocado lattes. Controverse is goed voor ons. Het houdt ons op de voorpagina’s.”
Het werkt. Toen regisseur Peppiatt Ierse les nam, was „de helft van mijn klas” er vanwege Kneecap. „En dat was vijf jaar geleden. Dát is echte culturele invloed. In de Britse taal komen er maar zo’n vijf nieuwe woorden per jaar bij. Kneecap verzint er drie op een avond boven een pint Guinness.”
Het was geen vanzelfsprekendheid dat de film Kneecap er kwam. Vanaf het moment dat Peppiatt ‘the lads’ zag optreden, duurde het productieproces vijf jaar. Het was moeilijk om geld te vinden. Peppiatt: „Een verhaal over een twee jaar oude rapgroep zonder album of platencontract in het Iers – dat schreeuwt niet bepaald Hollywood blockbuster.”
En dan was er ook nog Peppiatts visie op de film: „I don’t give a fuck, ik doe het op mijn manier. De luiken gaan dicht en ik gooi granaten op iedereen die dwarszit.” Hij wilde een film zoals de muziek; „snel, grappig, all over the place”. Vol referenties naar andere films: Trainspotting, maar ook naar Amélie (seksscènes), La Haine (drugs) en Life of Brian (de zielige oude verzetsgroepen lijken op het peoples front of Judea).
„Alles moest in samenwerking met Kneecap. Ze zijn geweldige verhalenvertellers. Daarbij: de Britten buiten de Ieren al zo’n 800 jaar uit, ik wilde niet ook nog hun verhalen stelen.”
Het duurde ook even voor Kneecap zélf overstag ging, zegt Chara. Als Brit had Peppiatt niet direct hun vertrouwen. Peppiatt: „Het duurde een maand. Zij zeggen graag dat het een half jaar was, of zelfs een jaar – alsof ik op mijn knieën smeekte voor de deur. Maar toen ze wisten dat ik de drankjes zou betalen, gingen ze snel overstag. En eerlijk: na zo’n vijf pints Guinness kan je ze overal van overtuigen. Het hielp ook dat ik ze bij kon houden met drugs – een test die ik niet graag herhaal. Wij zijn een gevaarlijke combinatie. Kneecap is heel comfortabel met controverse, maar ik ook.”
Tien jaar geleden werkte Peppiatt als journalist bij tabloid The Daily Star: „Het vuigere hoekje van de journalistiek.” Totdat hij genoeg kreeg van de „anti-moslimpropaganda”. Hij schreef een open ontslagbrief waarin hij de eigenaar sommeerde terug te gaan „naar het publiceren van pornoblaadjes” omdat „het schijt” van „uw penthouse” naar beneden „klotst”. Het was zijn start in de filmindustrie: Hugh Grant (notoir vijand van de tabloids) en Steve Coogan vroegen hem een film te maken over zijn tijd bij de tabloids. Peppiatt weet dus hoe handig controverse kan zijn: „Als Kneecap mensen boos maakt: alleen maar mooi!”
Kneecap lijkt dé film van de ceasefire generation: de generatie die opgroeide tijdens de ‘vrede’ van het Goede Vrijdag-akkoord van 1998. Een generatie die lijdt onder intergenerationeel trauma, zegt Mo Chara. „Achthonderd jaar kolonialisme gaat in je genen zitten. Maar onze generatie kan humor gebruiken om een brug te slaan tussen verschillende gemeenschappen.”
Wat verklaart het internationaal succes? Kneecap is érg Iers. Voor een buitenstaander is het onmogelijk alles te snappen. Zoals dat oude verzetshelden expres wat zielig worden gepresenteerd, omdat Kneecap duidelijk wil maken dat vrouwen de ruggengraat van de maatschappij waren. Volgens Peppiatt ligt daarin juist de kracht: „Ik houd van films waarop je je moet concentreren. Ik wilde de film fucking moeilijk maken. Eén moment missen, dan begrijp je niks meer. Soort masochisme, daar houdt het publiek van.”
Mo Chara denkt dat er nog een andere reden is: „Na onze shows in het buitenland komen er Mexicanen naar ons toe, in Australië aborignals. Zij identificeren zich met ons verhaal over een natie en een cultuur die onderdrukt wordt. Of een taal die verboden wordt. Dat maakt een Iers verhaal ook een internationaal verhaal.”
Kneecap. Regie: Rich Peppiatt. Met: Michael Fassbender, Liam Óg Ó Hannaidh, Naoise Ó Cairealláin. Lengte: 105 minuten.
Opgroeien in de schaduw van een recente burgeroorlog is vrij saai. Zie Noord-Ierland, waar speelfilm Kneecap zich afspeelt, een dynamische komedie vernoemd naar het rap-trio dat de hoofdrol speelt. In hun Belfast bewaken oude kemphanen vermoeid de voorrechten van het Goede Vrijdag-akkoord van 1998 en houden de rijen gesloten. Een knieschot – kneecap – helpt bij het disciplineren. De wrok is er nog, de passie minder: (bijna) niemand wil de vlam in de pan.
Dan krijg je een in wantrouwen vastgedraaide, stagnerende samenleving. Ben je van de ‘wapenstilstandsgeneratie’ dan zijn ‘The Troubles’ een grimmige, maar heroïsche tijd die jij net misliep, maar waar alles naar verwijst: graffiti, littekens, sterke verhalen. En dan wordt het verleidelijk de kont tegen de krib te gooien en taboes te doorbreken. Zoals seks met de vijand. Of feesten, drugs dealen en daar in het Iers over rappen. Dat vereist een innovatief idioom, want Iers is op school een halfdode taal die gaat over schapen tellen en turf steken.
Regisseur Rich Peppiatt lijkt in Kneecap vooral geïnspireerd door Trainspotting: een klassieke schelmenkomedie en een ode aan Glasgow, de jeugd en transgressie. Kneecap doet zoiets in Belfast in een jaren-90-retrostijl, zelfs de band The Prodigy wordt van stal gehaald. Rapper Mo Chara’s profane vertelstem loodst ons door de film; soms bevriest hij het beeld, versnelt of draait terug. Uiteraard is er veel Ierse hip-hop van Kneecap zelf.
Mo Chara vertelt vooral over zijn collega’s. Rapper Móglaí Bap stamt uit een fanatiek IRA-nest; zijn legendarische pa Arlo, een bommenlegger die zijn eigen dood fingeerde, observeert de moderne tijd vanuit de schaduw. Móglaí Bap verkoopt drugs en heeft een kinky relatie met Georgia, de Engelse dochter van een politievrouw. Het koppel windt elkaar tijdens de seks op met frases als „Neem je nou mijn lul in detentie?” „Ja, dit is een derdegraadsverhoor. Beken!”
Móglaí Bap en Mo Chara worden op de hielen gezeten door een pseudo-puriteinse splinter van de oude IRA – RRAP – Real Republicans Against Drugs – die hun ‘toxische en hedonistische levensstijl’ zegt af te keuren. De iets oudere DJ Próvaí heeft weer andere sores. Hij leidt een dubbelleven: overdag muziekleraar, ’s avonds aan de coke en ketamine met ‘the lads’. Die levenswandel schuurt met het streven van zijn respectabele echtgenote om Iers een beschermde taal te maken.
Stelt het gedrogeerde geraasdonder van Kneecap het Iers in een kwaad daglicht of revitaliseert het een half-fossiele taal? Immers: „Elk Iers gesproken woord is een kogel afgeschoten voor de vrijheid.” Enfin, u begrijpt welk antwoord deze aanstekelijke, frisse film geeft die zichzelf nooit al te serieus neemt.
Coen van Zwol
Een nieuwsbrief voor echte filmliefhebbers. Lees iedere week mee over de laatste ontwikkelingen, de beste recensies en interviews.
Source: NRC