Arthur Frommer zag als militair dat het naoorlogse Europa helemaal niet zo gevaarlijk was als veel Amerikanen dachten. Of duur hoefde te zijn. Hij begon gidsjes waarvan miljoenen over de toonbank gingen. Maandag werd bekend dat hij op 95-jarige leeftijd is overleden.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Als Arthur Frommer ook maar een weekendje vrij had, nam hij de trein naar Parijs of vloog hij met de Amerikaanse luchtmacht mee naar Londen. Vanwege zijn kennis van het Russisch en Frans had de Amerikaanse legerleiding hem aan het begin van de Koude Oorlog gestationeerd op een legerbasis gespecialiseerd in inlichtingen, in Duitsland.
Vanuit daar ontdekte hij dat Europa zo veel te bieden had dat hij het met zijn medesoldaten wilde delen. De vijfduizend exemplaren van The GI’s Guide to Traveling in Europe, geschreven met zijn Duitse typemachine en voor 50 cent verkocht aan Amerikaanse overzeese soldaten, waren binnen enkele weken uitverkocht.
Het leidde ertoe dat Frommer in 1957 voor het brede publiek Europe on 5 Dollars a Day schreef, een gidsje dat Amerikanen ervan moest overtuigen dat Europese landen na de Tweede Wereldoorlog ook veilig én plezierig waren buiten de muren van luxueuze vijfsterrenhotels en de deuren van dure taxi’s.
‘Een van de grondleggers van de moderne reisgids’, noemt Jan van der Borg, hoogleraar toerisme in Leuven en Venetië, de Amerikaan.
‘Een echte pionier’, zei Lonely Planet-oprichter Tony Wheeler in 2013 al.
‘Vóór hem ging de gemiddelde Amerikaan de oceaan niet over’, aldus Roger Dow, voormalig baas van de Amerikaanse reisbrancheorganisatie. ‘Deze man heeft in z’n eentje de mogelijkheden van een enorm grote groep reizigers vergroot.’
Onlangs overleed Frommer op 95-jarige leeftijd aan een longontsteking, zo maakte zijn dochter Pauline maandag bekend.
Arthur Bernard Frommer (1929) groeide op in Missouri, in een Joods gezin met een Poolse vader en Oostenrijkse moeder. Hij was een kind van de Great Depression, zijn vader moest om de haverklap op zoek naar nieuw werk.
Frommer studeerde rechten aan Yale en was na zijn tijd in het leger ook enkele jaren advocaat en docent rechten. Maar al snel na de publicatie van zijn eerste reisgids slokte de door hem opgerichte uitgeverij Frommer’s Travel Guides al zijn tijd op. In de jaren zestig had haast iedere Amerikaanse Europavaarder zijn gids, jaarlijks verkocht Frommer er zo’n driehonderdduizend.
‘Ze brachten ieder jaar een nieuwste versie van de Europagids uit, met de laatste tips’, zegt hoogleraar Van der Borg. ‘Dat was een slim verdienmodel.’
Van de gidsjes zijn er uiteindelijk wereldwijd 75 miljoen verkocht. De naam werd door inflatie in de jaren zestig aangepast naar Europe on 5 and 10 Dollars a Day. In de laatste uitgave van de gidsjes, bij het 50-jarige jubileum in 2007, was een budgetvakantie in Europa er een van 95 dollar a Day. Vandaag de dag is Frommer’s nog steeds relevant met een uitgebreide website, invloedrijke socialemediakanalen en podcasts.
De gidsjes, zeker in de eerste jaren, waren meer dan een verzameling opsommingen echt proza. ‘Venetië is een fantastische droom’, schreef Frommer in zijn eerste gids. ‘Probeer er ’s nachts te arriveren, als de wonderen van de stad langzaam op je afsluipen en in het donker plots opduiken.’
Volgens Frommers filosofie was budgetreizen niet alleen goedkoper, maar ook leuker. Het verblijven in hostels, het gebruiken van openbaar vervoer in plaats van taxi’s en eten in eetcafés tussen de locals leidde volgens hem tot een ‘authentiekere ervaring’.
Het klinkt nu als een cliché, maar volgens persbureau AP veranderden de gidsjes de manier waarop Amerikanen reisden drastisch. ‘De meeste Amerikanen dachten dat Europa een bestemming was waar slechts je eenmaal in je leven heen kon gaan’, zei Frommer in 2017 tegen AP over zijn nalatenschap. ‘Het zou riskant zijn om ergens anders dan in een luxerestaurant te eten. Ik wist dat het nonsens was en dat ook een andere type, niet-welgestelde Amerikaan door Europa zou kunnen reizen.’
Van der Borg vindt dat de invloed van Frommer ook weer niet moet worden overdreven. ‘De gidsen waren eerder trendvolgend, niet trendbepalend.’
Hij wijst erop dat de gidsen profiteerden van de ‘democratisering’ van de toerismesector: de westerse middenklasse ging meer verdienen en vliegen werd goedkoper en normaler. ‘De Frommer’s-gidsen waren gericht op een middenklasse die niet heel ervaren in reizen was’, zegt Van der Borg. ‘Deze groep had veel hulp nodig, zeker bij intercontinentale reizen.’
Frommer bleef zijn eigen filosofie tot zijn dood nadragen en vloog naar eigen zeggen nooit eerste klas. ‘Ik vlieg economy en probeer precies dezelfde reis te ervaren die de gemiddelde wereldburger ervaart.’
‘Reis nooit eerste klasse en als je per boot reist, probeer aan boord van een vrachtschip te stappen.’
‘Pak je koffer dusdanig licht dat je geen taxi’s nodig hebt. Reis met het openbaar vervoer en schaf een interrailticket aan.’
‘Eet in restaurants en eetcafés die lokale bewoners uitbaten. Probeer daar een praatje aan te knopen met de lokale bevolking.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant