Kun je Israël nog van binnenuit bekritiseren? Twee op Idfa vertoonde documentaires doen het. Maar daarmee oogst het documentairefestival ook kritiek. Filmmaker Danae Elon over haar Jeruzalemse architectuurfilm Rule of Stone.
is filmredacteur van de Volkskrant.
Van wie is de geschiedenis? Dat is de sleutelvraag in Rule of Stone, dit jaar de enige en daarmee ook meteen beladen Israëlische documentaire in de internationale competitie van het International Documentary Filmfestival Amsterdam (Idfa). Filmmaker Danae Elon (53) deed jarenlang onderzoek voor haar film, waarin ze laat zien hoe Israël sinds de annexatie van Oost-Jeruzalem in 1967 de eigen identiteit over die van de Palestijnen legde, door middel van architectuur en stadsvernieuwing.
Palestijnse buurten werden afgebroken of beknot, terwijl architecten zich voor de aanbouw van Joodse wijken (anders dan de nieuwbouw van vóór 1967) door allerlei historische Jeruzalemse bouwstijlen lieten inspireren, waaronder die van de neergehaalde Palestijnse huisjes. Architectuur in dienst van mythevorming en kolonisatie: steeds bedekt met dun laagje Jeruzalems kalksteen, zo kenmerkend voor de esthetiek van de stad. Alsof die nieuwe wijken óók oudheid ademen, onlosmakelijk verbonden met de oude stad.
Naast de betrokken architecten van weleer volgt Elon ook een Palestijn uit een familie van Jeruzalemse steenhouwers, wiens eigen woning door de Israëliërs werd afgebroken.
Elon groeide op in Jeruzalem, waar ze zich al op jonge leeftijd verbaasde over die geleidelijke gedaanteverandering van de stad. ‘Het gevoel dat de wereld om je heen ingrijpend verandert’, zegt de filmmaker, de dag na de wereldpremière van haar film in Amsterdam. ‘Zo ontstond het eerste idee voor Rule of Stone. Het Jeruzalemse kalksteen op zich is iets moois, maar die schoonheid kan ook worden ingezet voor suprematie.’
Ruim zes jaar geleden verkreeg ze ook een stukje financiering voor haar documentaire van een Israëlisch documentairefonds, de Makor Foundation. Reden voor de organisatie Workers for Palestine om tijdens de openingsavond van Idfa op te roepen tot een boycot van haar film (en het festival).
Alle films met enige Israëlische staatssteun, betogen de activisten in hun pamflet, vallen onder de door de internationale BDS-beweging (Boycott, Divestment, Sanctions) bepleite boycot tegen Israël. Ongeacht de inhoud of de intentie van de maker.
De steun van het Israëlische fonds is zichtbaar op de filmposter van Rule of Stone. ‘Ik wilde het ook niet verbergen, ik heb dat geld aangenomen. En bij dit fonds geloven ze ook écht in vrijheid van meningsuiting, er is geen censuur. Ze hebben in het verleden meerdere belangrijke en kritische documentaires gesteund.’
Andere benodigde financiering voor haar film kwam uit Canada, het land waar ze tien jaar geleden naartoe verhuisde omdat ze niet wilde dat haar drie zoons in het Israëlische leger zouden dienen. Bij de première van Rule of Stone las Elon een statement op, waarin ze de oorlog in Gaza een genocide noemde. Ook zocht ze contact met Workers For Palestine.
‘Ik steun wat zij en de BDS-beweging doen. Het droeve is wel dat het steeds moeilijker wordt om dit soort films te maken. Ik heb acht jaar aan Rule of Stone gewerkt en ik weet dat ik daarbij integer te werk ben gegaan. Als zo’n boycot nodig is, heb ik daar vrede mee. Tegelijk denk ik dat het zinnig is om mijn film te vertonen en om het andere geluid uit Israël niet te smoren. Dat is een contradictie, dat realiseer ik me. Het belangrijkst, denk ik, is de notie dat we niet tegenover, maar naast elkaar staan.’
Naast Rule of Stone toont Idfa dit jaar nog een tweede deels met Israëlische steun gerealiseerde documentaire: het eveneens op de boycotlijst geplaatste The 1957 Transcripts van Ayelet Heller, over de executies van onschuldige Palestijnse dorpelingen – onder wie vrouwen en kinderen – door de Israëlische grenspolitie.
Idfa’s artistiek directeur Orwa Nyrabia over de keuze om deze twee films juist wel te vertonen. ‘Allereerst: dit zijn géén propagandafilms. Het zijn zeer goed gemaakte films van mensen die wij al jaren kennen, die zich ook al lang met hun onderwerp bezighouden.
‘Als festival willen wij géén absolute lijn trekken. Wel verschaffen wij ruimte aan discussie tussen de groepen mensen van wie wij geloven dat ze aan dezelfde zijde van de geschiedenis staan. Daarbij moet er altijd ruimte zijn voor een ‘grijze zone’, voor uitzonderingen. Uitzonderingen – zoals Rule of Stone en The 1957 Transcripts – zijn belangrijk.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant