In het Friese Witmarsum deed een amateurarcheoloog de vondst van zijn leven: een fragment van een Vikingzwaard uit de 10de eeuw. De ‘pommelkap’, die ter versiering van het handvat diende, biedt een inkijkje in het leven van Vikingen in Nederland.
Het is half twee, op een vrijdagmiddag in mei, wanneer Sander Visser uit Lelystad voorzichtig de modder van een stuk koper afveegt.
Een paar uur eerder had de amateurarcheoloog samen met een vriend bij een boer in de buurt van het Friese Witmarsum aangebeld, om te vragen of ze zijn versgemaaide akker mochten afspeuren met hun metaaldetector. Dat was geen probleem.
Net wanneer de boer poolshoogte komt nemen begint Vissers metaaldetector te piepen. 20 centimeter onder hem ligt de vondst van zijn leven, zo blijkt later: een onderdeel van een 10de eeuws Vikingzwaard.
Dinsdag onthult het Fries Museum de ‘pommelkap’, die ooit als een soort kroon op het handvat van het zwaard prijkte, op een persconferentie. Daarna gaat het op een kleine reis: in april kan het publiek voor het eerst een kijkje nemen in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, in het najaar verhuist de pommelkap terug naar het Fries Museum.
‘Een parel onder de parels’, noemt Diana Spiekhout de vondst. Als archeoloog bij het Fries Museum heeft ze veel zwaardonderdelen uit het vroegmiddeleeuwse Frisia, een gebied dat van de Belgische grens tot Noord-Duitsland reikte, in handen gehad. ‘Maar deze pommelkap springt er duidelijk uit.’
De fraaie versiersels op de pommelkap - met als hoogtepunt twee zwijnenkoppen - waren in de Vikingwereld gebruikelijk, maar kwamen in de rest van Europa weinig voor. Het object is dus hoogstwaarschijnlijk door Vikingen gemaakt.
Tot die conclusie kwam Spiekhout samen met Nelleke IJssennagger-van der Pluijm, directeur van onderzoeksinstituut de Fryske Akademy en deskundige op het gebied van Vikingactiveiten in Frisia. De grens tussen Vikingen en Friezen was in de 9de en 10de eeuw vaag, onder andere door de vele onderlinge handel, vertelt ze. ‘Waarschijnlijk waren er zelfs Friezen die zelf op Vikingtochten gingen.’
Beide wetenschappers zijn het erover eens dat de eigenaar van het zwaard waarschijnlijk een man met status was. Of een Vikingstrijder de pommelkap tijdens een plundertocht verloor, of dat reizende Friezen hem uit Scandinavië meenamen is niet te zeggen. Omdat aan de zijkant van het object een stukje ontbreekt, vermoeden de onderzoekers dat de versiering opzettelijk van het handvat is losgewrikt. De rest van het zwaard blijft spoorloos.
Christian Cooijmans, die aan de universiteiten van Oslo en Liverpool onderzoek doet naar Vikingen op het Europese vasteland en niet betrokken is bij de vondst, is enthousiast. ‘Heel bijzonder, zo’n object is in Nederland nog nooit gevonden. Soms duiken er wel zogenaamde Vikingzwaarden op bij baggerwerkzaamheden rondom rivieren, maar die zijn vaak gemaakt op het Europese vasteland.’ Over de oorsprong van de pommelkap hebben zijn collega’s in Nederland het bij het juiste eind, denkt hij.
De heilige graal van Nederlandse vikingonderzoekers is volgens Cooijmans de ontdekking van een Vikingkamp: het ultieme bewijs dat Vikingen zich voor langere tijd in ons land vestigden. Dat is slechts een kwestie van tijd, stelt hij. ‘In Engeland zijn al meerdere kampementen gevonden, in Nederland zijn archeologen hard op zoek.’ Ook IJssennagger-van der Pluijm verheugt zich op zo’n ontdekking: ‘Er is nog veel meer te vinden en te vertellen over Vikingen in Nederland.’
Dat kan niet zonder hobbyisten als Sander Visser, benadrukt IJssennagger-van der Pluijm. Ook Visser blijft zoeken naar archeologische schatten, al verwacht hij niet dat hij de pommelkap ooit nog zal overtreffen. Voor enthousiastelingen die geïnspireerd door zijn vondst zelf een metaaldetector aan willen schaffen, heeft hij een waarschuwing: ‘Ga niet zomaar zonder toestemming op een boerenakker graven, maar verdiep je eerst even in de hobby.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant