Het Rijk is de verbinding met gemeenten aan het verliezen, waarschuwen wethouders in een brandbrief aan minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark. Den Haag stelt zich steeds meer op als "alleenheerser", vinden de wethouders. Daardoor zitten zij met onuitvoerbaar beleid.
De Wethoudersvereniging, waar elfhonderd van de veertienhonderd wethouders bij aangesloten zijn, doet nu een "dringende oproep" aan het Rijk om de verhoudingen te herstellen. De brandbrief wordt woensdag overhandigd aan minister Uitermark.
Wethouders voelen zich gepasseerd door Den Haag, zegt Wethoudersvereniging-directeur Jeroen van Gool. De spreidingswet is daar volgens hem hét schoolvoorbeeld van. Die wet, die begin dit jaar werd aangenomen, moet ervoor zorgen dat opvanglocaties voor asielzoekers beter worden verdeeld over het land. Gemeenten moesten hun plannen daarvoor begin deze maand inleveren, maar de vraag is in hoeverre die plannen echt uitgevoerd gaan worden. Het kabinet wil deze wet namelijk zo snel mogelijk weer schrappen.
"Dan ben je een onbetrouwbare overheid", zegt Van Gool. Wethouders hebben immers soms al op inwonersavonden mensen ervan moeten overtuigen dat er iets moest gebeuren om asielzoekers op te vangen. Dat werd ze volgens Van Gool niet altijd in dank afgenomen. "En dan krijgen de wethouders nu ineens te horen: ga maar weer terug en zeg maar dat het allemaal niet nodig is."
De kritiek vanuit lokale overheden op de gang van zaken rond de spreidingswet is niet nieuw. Ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en verschillende Commissarissen van de Koning hekelden "de eenzijdige instructies" vanuit Den Haag.
Dat gebeurt de laatste jaren steeds vaker, zegt Van Gool. "Het Rijk is zich richting de gemeente steeds meer als een soort alleenheerser op gaan stellen", zegt de directeur. Gemeenten worden daardoor steeds meer een soort uitvoeringsloket van het Rijk.
Wethouders hebben zich te verhouden tot het beleid van het Rijk, erkent ook Van Gool. Maar de Wethoudersvereniging wil dat de lokale bestuurders beter betrokken worden bij die beslissingen. Nu gebeurt dat "zonder grondige kennis over de problemen die dit oplevert in de lokale bestuurspraktijk".
En die problemen zijn nu zo groot geworden dat de beroepsvereniging zich heeft gewend tot een noodkreet aan de minister. Met dat signaal willen de wethouders een "uiterste poging" wagen om de situatie alsnog te veranderen. Acties worden niet uitgesloten: ook de actiebereidheid onder wethouders is "groot", schrijft de vereniging.
De oproep van de Wethoudersvereniging gaat verder dan alleen aanschuiven bij de overleggen in Den Haag. Want gemeenten hebben de laatste jaren ook steeds meer taken gekregen, maar zeggen dat ze niet genoeg geld om deze goed uit te voeren. "Het water staat ons aan de lippen", aldus Van Gool.
De grootste financiële pijn zit volgens Van Gool in de jeugdzorg. Gemeenten krijgen geld van de overheid om de jeugdzorg te betalen, maar dit is bijna altijd te weinig. Omdat gemeenten wel de verplichting hebben om de zorg te leveren, moeten ze het geld uit een ander potje halen. Vorig jaar moesten gemeenten gezamenlijk 628 miljoen euro bijleggen om de jeugdzorg alsnog te kunnen betalen.
Daarbij nadert 'ravijnjaar' 2026 in rap tempo. Gemeenten krijgen dat jaar ineens veel minder geld van de overheid, wat het gevolg is van een nieuw financieringssysteem. De financiële dip geldt vooral voor 2026. Voor de daaropvolgende jaren heeft het vorige kabinet al extra geld uitgetrokken.
Voor de achterban van Van Gool betekent het ravijnjaar "torenhoge problemen". Want om de begrotingen toch rond te krijgen moet er worden bezuinigd. Dat gaat vooral ten koste van bijvoorbeeld zwembaden, de lokale kinderboerderij of onderhoud in een gemeente. "We staan aan de vooravond van de grootste bezuinigingen, waarbij de lol uit de samenleving wordt geslagen", vindt Van Gool. Sommige gemeenten zijn nu al begonnen met bezuinigen.
Van Gool benadrukt wel dat Nederland besturen over het algemeen "hartstikke goed" doet, en dat komt mede doordat het in het land goed is georganiseerd. "Maar we dreigen nu echt door het ijs te zakken".
Source: Nu.nl algemeen