De Britse boer is boos. De Labour-regering heeft een erfbelasting voor grootgrondbezitters aangekondigd, terwijl het boerenbestaan de afgelopen jaren al zwaarder is geworden. Dinsdag vindt in Londen een zeldzaam protest plaats.
Een vliegtuig uit de Golfregio daalt neer richting Heathrow. Enkele tientallen meters lager zweeft een rode wouw over het boerenerf van Colin Rayner. Het spektakel in de blauwe lucht gaat voorbij aan koe Henriette en stier Horatio die staan te grazen op het weiland dat al sinds 1551 toebehoort aan de Rayners.
Boer Colin loopt piekerend rond met hond Wesley. Zo rijk als het verleden is, zo onzeker de toekomst. ‘Na mijn dood moet het bedrijf in handen komen van mijn dochters, maar de nieuwe erfbelasting maakt dat bijna onmogelijk.’
Deze nieuwe erfbelasting werd aangekondigd door de Labour-regering. Boeren met bezittingen ter waarde van meer dan 1 miljoen pond, bijna 1,2 miljoen euro, moeten 20 procent erfbelasting gaan betalen. De heffing is gericht op grootgrondbezitters, met name rijke mensen die een boerderij kopen om erfbelasting te ontwijken. Het maakt deel uit van Labours plan om de rijken zwaarder te belasten om zo mede het vermeende begrotingsgat van 22 miljard te dichten en meer geld te investeren in publieke diensten.
Minister van Financiën Rachel Reeves heeft gezegd dat de heffing, die de schatkist 0,5 miljard euro per jaar op moet leveren, eerlijk is. ‘De boeren kunnen de erfbelasting verspreid over tien jaar en zonder rente betalen.’ Bovendien zou het slechts een derde van de boeren treffen, al ligt het ware cijfer volgens de boerenvakbond een stuk hoger. Zeker in het rijkere zuiden van Engeland is een boerenbedrijf al snel meer dan 1 miljoen pond waard.
Onder de boeren wekt dat woede op, die dinsdag zichtbaar zal zijn bij een grote demonstratie in Londen, waar ‘Farmer vs Starmer’ het motto zal zijn. Er mogen maar 1.800 boeren komen, zonder tractoren, maar het zullen er meer worden. En niet alleen boeren. ‘Bevriende loodgieters, elektriciens en klusjesmannen willen zich ook aansluiten’, verzekert Rayner. De boeren krijgen ook steun van de liberaal-democraten, het Britse equivalent van D66.
Anders dan in Frankrijk en Nederland zijn boerenprotesten ongebruikelijk op het eiland. De sector bestaat deels uit pachtboeren die op het land van grootgrondbezitters werken en deels uit kleinere familiebedrijven. Ruilverkaveling is er in het VK nooit geweest en er is weinig intensieve veehouderij. Primaire landbouw beslaat 0,56 procent van de Britse economie – in Nederland 1,5 procent. 1,5 procent van de Britten werkt in de veeteelt of akkerbouw. Zij produceren 61 procent van het eten in Britse keukens.
Een aansprekende boerenleider hebben de Britten nooit gehad, maar daar is met Jeremy Clarkson verandering in gekomen. Zijn Amazon-serie Clarkson’s Farm is zo succesvol dat de glasvezelkabels barsten als er een nieuwe episode uitkomt. De avonturen van de voormalige Top Gear-presentator, zeker ook zijn gevechten met de autoriteiten, komen menig boer bekend voor. Wat de serie vooral toont, is hoe moeilijk het is om winst te maken met landbouw. Het eerste jaar leverde Clarkson 500 euro winst op.
Dat is herkenbaar voor Rayner. ‘Afgelopen jaar hebben we 4-, 5.000 pond winst gemaakt en dit jaar zal het niet veel meer zijn omdat we door een nat najaar de slechtste oogst in vijftig jaar hebben gehad.’
Hij vertelt dat boeren moeilijker is geworden omdat veel onkruidverdelgers verboden zijn en omdat het weer onvoorspelbaarder is geworden: soms valt regen met bakken uit de hemel en dan is het weer lange tijd kurkdroog. ‘En we worden uitgeknepen door de supermarkten’, zegt Rayner, ‘Alleen Aldi en Lidl gaan behoorlijk met de boeren om.’
Dat Rayner, oud-burgemeester van Windsor, überhaupt winst maakt, dankt hij aan nevenactiviteiten. ‘We laten vliegpassagiers parkeren, huren loodsen uit aan de filmindustrie en soms help ik het Koninklijk Huis bij het organiseren van shows.’
Lopend over het erf wijst hij op een met klimop overwoekerde villa. Daar woonde vier eeuwen geleden de dichter John Milton, die hier de Lycidas schreef, een lofzang op het platteland. ‘We willen het ombouwen tot een hotel, maar de gemeente verleent geen vergunning.’
Vorig jaar kreeg Rayner bijna een hartverzakking toen de waarde van zijn boerenbedrijf op 4,5 miljoen euro werd geschat, waardoor hij 9 ton erfbelasting zou moeten betalen. ‘Het is een herhaling van de geschiedenis, want toen mijn grootvader eind jaren zestig overleed, was de erfbelasting ook heel hoog. Het kostte mijn vader meer dan tien jaar om dat af te betalen en uiteindelijk werd hij gered door de landbouwsubsidies van de Europese Unie. Die reddingsboei is nu afwezig.’
Het zijn niet alleen de boeren met eigen grond die onder druk staan. Steeds meer pachtboeren verliezen hun bedrijf omdat landeigenaren landbouwgrond willen laten verdwijnen onder zonnepanelen, gesteund door de Labour-regering die duurzame energie wil stimuleren. Daarmee breekt het met de Conservatieve regering, die boeren stimuleerde om hun akkers om te vormen tot natuurgebieden. Rayner toont zomerse foto’s van zijn zonnebloemvelden. Zijn dochters, een drieling, hebben plannen voor een kleine wijngaard.
Onder boeren leeft de indruk dat de regering een oorlog tegen plattelandsbewoners voert, net zoals Tony Blairs Labour dat een kwart eeuw geleden al deed toen het verbod op de vossenjacht tot grote protesten leidde. Dat verbod ging ten koste van werkgelegenheid op het platteland.
Onlangs beweerde Blairs toenmalige adviseur John McTernan dat de regering hetzelfde moet doen als wat Margaret Thatcher in de jaren tachtig deed met de mijnwerkers. ‘We hebben geen kleine boerenbedrijven nodig’, zei hij tijdens een interview. Premier Starmer heeft ontkend dat dit het plan is.
‘Het ziet ernaar uit’, zo voorspelt Rayner, ‘dat we in de toekomst steeds meer gaan importeren uit landen die het minder nauw nemen met het milieu. En dat gesleep met eten over de wereld is zelf milieuvervuilend.’
Ondanks alles blijft hij optimistisch. ‘De Rayners hebben door de jaren heen veel tegenslagen overleefd. Op onze boerderij vielen doden door Duitse bommen en na de oorlog deed Heathrow aan landjepik. Dankzij Clarkson is er meer liefde gekomen voor de boeren. De bevolking houdt van ons, meer dan politici.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant