Rusland waarschuwde maandag voor escalatie na de Amerikaanse toestemming aan Oekraïne om langeafstandsraketten te gebruiken in Rusland. De term Derde Wereldoorlog viel en NUjij'ers reageerden bezorgd. Maar zo'n vaart loopt het niet, zeggen drie experts tegen NU.nl. "Zo'n oorlog zou Rusland hoogstwaarschijnlijk niet winnen."
Het nieuws over de langeafstandsraketten volgde zondag op een van de grootste Russische aanvallen op Oekraïne in drie maanden tijd. The New York Times en persbureau Reuters meldden het besluit op basis van bronnen binnen de Amerikaanse overheid. Een officiële aankondiging is er niet, benadrukte Kremlin-woordvoerder Dmitry Peskov in een reactie.
Defensie-expert Peter Wijninga zegt tegen NU.nl dat hij betwijfelt of die formele bevestiging nog komt. Het lijkt hem waarschijnlijk dat de Verenigde Staten toestemming hebben gegeven, maar we weten het pas zeker als Oekraïne de raketten de komende dagen gebruikt.
De inzet van de zogeheten Amerikaanse ATACMS-raketten zou volgens Peskov voor nieuwe spanningen in de oorlog zorgen. Hij verwijst naar een uitspraak van Vladimir Poetin in september. Toen zei de Russische president al dat de NAVO hierdoor direct betrokken zou raken bij de oorlog. Volgens Rusland heeft Oekraïne hulp nodig om de raketten af te kunnen vuren.
"Ik denk dat Poetin een punt heeft dat de NAVO er op deze manier directer bij betrokken raakt", zegt buitenlandspecialist Laurien Crump. "Maar dat betekent nog niet dat de NAVO meteen in oorlog raakt met Rusland." Oorlog verklaren aan de NAVO is ook niet in het belang van Rusland, benadrukken de drie experts die NU.nl spreekt. "Want zo'n oorlog zullen de Russen hoogstwaarschijnlijk niet winnen", zegt Crump.
Volgens hoogleraar Frans Osinga voert Rusland al wel een "hybride oorlog" met het Westen. Daarmee doelt hij op de beïnvloeding van verkiezingen, sabotage van internetkabels op de Noordzee en hacking. Hij denkt niet dat Rusland deze aanpak snel zal verwisselen voor raketten onze kant op.
Rusland doet dit soort uitspraken om het Westen te intimideren. "We hebben al 2,5 jaar lang dit soort retoriek gezien", zegt hij. Met succes, want het zorgt elke keer voor vertraging van westerse hulp aan Oekraïne. Ook nu weer, zegt Wijninga. "Het is te laat en te weinig."
De langeafstandsraketten worden volgens Amerikaanse bronnen eerst in de Russische grensregio Kursk gebruikt. Daar vechten Oekraïense soldaten tegen Russen én de Noord-Koreanen die hen helpen. Als de raketten alleen daar worden ingezet, is de kans op verdere escalatie klein, denkt Crump. Dan kan het worden gezien als een reactie op de aanwezigheid van Noord-Koreanen daar. "Dat is een beetje 'oog om oog, tand om tand'."
Het is een waarschuwing voor Poetin om de situatie niet verder te laten escaleren. "Poetin is op het gaspedaal gaan staan en Biden op de rem." Tegelijkertijd ziet Crump de actie van de Amerikaanse president Joe Biden ook als een volgende stap op de escalatieladder.
"Rusland is degene die voortdurend escaleert", zegt Osinga. Toch speelde Oekraïne in Kursk ook een gevaarlijk spel, reageert Crump. In augustus trokken Oekraïense troepen de Russische grens over, tot grote verrassing van vriend en vijand. Ze nuanceert ook de reactie in het Westen op de Noord-Koreanen in Kursk. "In feite vechten ze op Russisch grondgebied, niet in Oekraïne."
De inzet van Amerikaanse raketten in Kursk kan Oekraïne helpen om dit Russische gebied in handen te houden, maar meer niet. Als Oekraïne de wapens in heel Rusland mag inzetten, wordt het volgens Wijninga een ander verhaal. Hij gaat ervan uit dat ze in de praktijk 250 kilometer kunnen halen. "Binnen dat gebied liggen honderden militaire Russische doelen die daardoor kwetsbaar worden."
Ook Britse en Franse Storm Shadow/SCALP-raketten kunnen dit soort doelen raken. Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zeiden eerder dat ze Oekraïne wel toestemming wilden geven voor het gebruik van deze wapens, maar de Verenigde Staten hielden dat tot nu toe tegen.
Hoe meer wapens van NAVO-landen worden ingezet op Russisch grondgebied, hoe groter de kans op escalatie, waarschuwt Crump. Als het misgaat en bijvoorbeeld een Russisch ziekenhuis wordt getroffen, kan Poetin het gevoel krijgen dat hij moet reageren. Osinga maakt zich minder druk om escalatie. Hij benadrukt dat Oekraïne nu al aanvallen diep in Rusland uitvoert. "Dat leidt niet tot extra escalatie." Volgens hem is de "voortdurende angst voor escalatie" nadelig voor Oekraïne.
Oekraïne heeft het zwaar, maar de Russen ook. De Russen hebben de afgelopen maanden veel terrein gewonnen, maar tegen een hoge prijs. "Met elke vierkante kilometer winst verliezen ze tien soldaten", zegt Osinga. Volgens Crump kunnen de Russen de oorlog economisch tot 2026 volhouden. Ze geven meer geld uit aan de oorlog dan aan sociale zekerheid en onderwijs bij elkaar. "Het kost de Russen bakken met geld."
De Amerikaanse verkiezingen hebben een grote invloed op de oorlog. De aanstaande president Donald Trump heeft al vaker gezegd dat hij geen fan van steun aan Oekraïne is. Als hij de steun vermindert of helemaal stopt, dan móét Oekraïne wel onderhandelen met Rusland. "Zelensky is natuurlijk wel een realist", zegt Wijninga. Daarom slaat hij een andere toon aan.
Ook Poetin houdt rekening met de nieuwe Amerikaanse president, denkt Wijninga. "Met Trump aan zijn zijde is hij in het voordeel aan de onderhandelingstafel." Daarom zal Poetin voorzichtig zijn met escalatie. "Daarom is er nu een window van twee maanden voor Oekraïne, waardoor het beter in staat zal zijn van zich af te slaan."
Alle drie de experts zien de acties van Biden, Rusland en Oekraïne als voorbereiding op onderhandelingen. Daarnaast komt de winter eraan, waardoor terreinwinst boeken bijna onmogelijk wordt. "Hoe meer grondgebied je hebt, hoe sterker je hand in de onderhandelingen", zegt Crump. Volgens haar is het belangrijk voor het Westen dat Oekraïne dan een goede uitgangspositie heeft. Als Poetin er te goed van afkomt, wordt het bijvoorbeeld interessant om ook Moldavië aan te vallen.
Wijninga vindt ook dat Poetin er niet te goed van af moet komen. "Anders ontstaat het beeld dat dictators als het ware straffeloos dit soort oorlogen kunnen ondernemen en ermee weg kunnen komen."