De langst vastzittende journalist ter wereld krijgt dinsdag een belangrijke Zweedse mensenrechtenprijs uitgereikt. De Eritrees-Zweedse Dawit Isaak zit al 23 jaar in een Eritrese gevangenis, afgezonderd van de wereld. Zijn dochter neemt de prijs in ontvangst.
Dawit Isaak (60) krijgt de Edelstamprijs voor ‘zijn uitzonderlijke moed bij het opkomen voor de vrijheid van meningsuiting’. In 1997 richtte Isaak met twee anderen Eritrea’s eerste onafhankelijke krant op. Het land is al jaren in de greep van dictator Isaias Afewerki, die geen enkele vorm van media goedkeurt buiten die van de staat. Vanwege zijn kritische berichtgeving werd Isaak vier jaar later opgepakt, samen met tal van andere journalisten.
Isaak verkreeg de Zweedse nationaliteit nadat hij naar Gotenburg vluchtte bij het uitbreken van de Eritrese Onafhankelijkheidsoorlog in 1985. In de Zweedse stad werkte de schrijver en theatermaker als conciërge. Vanuit zijn nieuwe thuisland droomde hij met andere Eritrese vluchtelingen van een vrij en democratisch thuisland. Toen de oorlog in 1993 voorbij was, keerde hij dan ook terug en richtte hij in 1997 de krant Setit op.
Het onafhankelijke nieuwsblad Setit werd vernoemd naar de enige rivier in het land waar gedurende het hele jaar water door stroomt. De krant kaartte onderbelichte zaken aan als armoede, prostitutie en gebrek aan zorg voor veteranen. De aanleiding van Isaaks arrest was zijn kritische verslaggeving van het Eritrese regime. Met twintig andere journalisten en politici werd hij opgepakt. Degenen die niet al zijn gestorven, zitten nog steeds vast. Setit wordt nu vanuit Texas door de Eritrese diaspora uitgegeven.
‘We zullen hem niet vrijlaten’
De journalisten werden vlak na de aanslagen van 11 september 2001 opgepakt, onder het mom van ‘terrorismebestrijding’. Isaak en de anderen werden in gevangenissen gezet zonder toegang tot juridische hulp of contact met de buitenwereld. Nu zit Isaak in de beruchte Eiraeiro-gevangenis, ten noorden van de hoofdstad Asmara. Over het lot van Isaak zei president Afewerki in een interview in 2009: ‘We zullen hem niet vrijlaten en hij wordt niet vervolgd.’
Isaak is een bekende naam in Zweden. In Malmö is een bibliotheek naar hem vernoemd en tot op de dag van vandaag wordt actie gevoerd om hem vrij te krijgen.
In 2020 werd voor het laatst (indirect) iets van Isaak vernomen, toen de Zweedse publieke omroep SVT van betrouwbare bronnen hoorde dat hij nog leefde. Daarvoor was hij in 2005 al eens een paar dagen vrijgelaten, maar werd weer opgepakt toen zijn vrijlating internationale aandacht kreeg.
Toen Isaak werd gearresteerd was hij 36 jaar, nu is hij 60. Het is Zweden al die jaren niet gelukt om contact met hem te leggen, laat staan om hem vrij te krijgen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken probeerde aanvankelijk via een stille aanpak Eritrea te vriend te houden en zo de kans op vrijlating te vergroten. Maar de Eritrese overheid houdt voet bij stuk. Ze erkennen Isaak niet als Zweedse staatsburger en vinden dat Zweden zich niet moet bemoeien met hun binnenlandse zaken.
Persvrijheid
De Edelstamprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan iemand die mensenrechten op buitengewone wijze verdedigt. De onderscheiding is vernoemd naar Harald Edelstam, een Zweedse diplomaat die mensen hielp ontsnappen tijdens het Chileense regime. Journalist Isaak werd ondanks zijn bekendheid dit jaar voor het eerst genomineerd. Caroline Edelstam, jurylid en kleindochter van de naamgever, spreekt over een teken des tijds, nu de ‘persvrijheid wereldwijd afneemt’.
Die wereldwijde trend is terug te zien in de rapportages van Verslaggevers Zonder Grenzen (VZG): de afgelopen tien jaar is het aantal landen met een zeer lage persvrijheid bijna verdubbeld. ‘Dit komt doordat regeringen de veiligheid van journalisten minder serieus lijken te nemen en met vijandige acties hun rol ondermijnen’, aldus VZG-directeur Anne Bocandé bij de presentatie.
Eritrea is daar bij uitstek een voorbeeld van. In 2024 bungelt het land onderaan de internationale ranglijst van Verslaggevers Zonder Grenzen (VZG). In de rangschikking wordt onder meer gekeken naar politieke, economische en veiligheidsfactoren. In Eritrea zijn alleen media actief die onder controle staan van het ministerie van Informatie. Buitenlandse journalisten die het lukt toegang te krijgen tot het land worden daarbij begeleid door een Eritrese ambtenaar, die ook bij alle interviews aanwezig is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant