In plaats van (moslim)jongeren met een migratieachtergrond tot kalmte te manen, moeten we de structurele stigmatisering en uitsluiting van deze groep aankaarten. En dat doe je niet met imams.
Er zijn te veel misvattingen over imams in Nederland. Zo blijft het me verbazen hoeveel invloed men in Nederland denkt dat deze islamitische geestelijken hebben op jongeren. Die hebben ze niet, laat staan op rellende jongeren. Toch klonk de afgelopen tijd de vreemde roep om de reljeugd aan te spreken en hun antisemitisme te veroordelen vanuit de imams en moskeeën.
Vraag uzelf af hoeveel invloed een katholieke priester nog heeft op de jeugd. Het is niet anders voor moslims. Imams klagen zelf continu over de afwezigheid van jongeren in hun moskeeën. Moskeebezoek is iets van de oudere generatie. Die rellende jeugd wordt dus net als alle andere jongeren in Nederland niet gevormd door preken, maar eerder door wat ze zien op sociale media, hun schoolomgeving en uiteraard door hun sociaaleconomische situatie.
Een andere misvatting is dat imams zich normaal gesproken wel uitspreken bij maatschappelijke of politieke onrust. Veel imams vermijden juist alle vormen van stellingname uit angst voor de overheid, zowel de overheid hier als in hun land van herkomst. In plaats van maatschappelijke kwesties aan te kaarten, preken ze daarom over saaie waarden en moraal, en zaken als het belang van het gebed en geduld. Bovendien preekt de imam alleen tijdens het vrijdaggebed, wanneer de overgrote meerderheid van de jongeren gewoon werkt of op school zit.
Over de auteur
Nuri Kurnaz is historicus. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De verwachting dat imams invloed kunnen uitoefenen op relschoppers doet ook denken aan het Nederlandse koloniale verleden en ervaringen met de islam in Nederlands-Indië. Het koloniaal bestuur was daar voortdurend op zoek naar lokale gezagsdragers om vooral de islamitische bevolking in Nederlands-Indië in toom te houden. Destijds dacht men dat lokale vorsten of religieuze leiders de bevolking onder controle konden krijgen.
Maar telkens weer bleek dat het verzet uit de samenleving zelf kwam, niet geïnspireerd door leiders, maar door een diepgewortelde onvrede over onrecht. Net als toen ligt de oorzaak van die onvrede vandaag bij structurele ongelijkheid en discriminatie. Het is naïef te denken dat een imam deze jongeren zomaar tot kalmte kan manen.
De roep om een geluid van de imams is daarom niet alleen misplaatst, maar ook schadelijk. Het geeft de indruk dat de problemen binnen een specifieke gemeenschap liggen, terwijl de oorzaken breder zijn. De giftige cocktail van ongelijkheid, discriminatie en structurele uitsluiting vraagt om veel meer dan een preek. Een simpele oplossing zoeken voor een zeer complex probleem is een vorm van gemakzucht.
Daarnaast zijn moskeeën in Nederland georganiseerd langs etnische lijnen: Turkse, Marokkaanse, Indonesische en andere gemeenschappen bidden in hun eigen gebedshuizen, waar hun eigen taal leidend is. In Nederland geboren en opgegroeide Nederlandse jongeren begrijpen die preken niet eens door hun gebrekkige taalvaardigheid in de moedertaal.
Maar zelfs in moskeeën waar de imam Nederlands spreekt, voelen imams totaal niet aan wat er speelt in onze samenleving. Zo bezocht ik bijvoorbeeld het vrijdaggebed in het centrum van Amsterdam, op zoek naar troostende woorden in de week van de politieke schok van de PVV-overwinning bij de landelijke verkiezingen. In die week ging de vrijdagpreek over het belang van de leraar, omdat het toevallig net de dag van de leraar was in Turkije.
Hoe verwacht men dat jongeren die opgroeien in achterstandswijken, met slecht gefinancierde scholen en een arbeidsmarkt die hen evident discrimineert, zomaar in het gareel lopen? Deze jongeren voelen zich gemarginaliseerd en buitengesloten. Wat hen drijft, is een diep gevoel van onrecht, de livebeelden van de oorlog in Gaza, het gedrag van Maccabi-fans, en de subcultuur van haantjesgedrag die elke docent uit de buurt meteen herkent. Een preek over vrede en kalmte van een imam, die ze niet horen of nauwelijks verstaan, zal niets veranderen aan de dagelijkse discriminatie en uitsluiting die ze ervaren.
Wil Nederland echt verandering zien, dan moet er een einde komen aan de systematische achterstelling en stigmatisering van deze jongeren. Geef hen betere toekomstperspectieven en investeer in onderwijs en gelijke kansen op de arbeidsmarkt. Dat zal meer bereiken dan welke imam ook ooit zou kunnen.
Als we blijven volharden in de mythe dat imams de sleutel zijn, zullen we over twintig jaar opnieuw dezelfde discussies over antisemitisme of rellen voeren. We moeten erkennen dat deze jongeren net zo Nederlands zijn als hun leeftijdsgenoten. Dit is niet het probleem van een imam, een gemeenschap, of een religie. Het is ook geen integratieprobleem. We hebben een complex Nederlands probleem, dat vraagt om complexe oplossingen, geworteld in gelijke behandeling en rechtvaardigheid.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant