Na de derde kabinetscrisis in drie maanden tijd kan het kabinet-Schoof dan toch door. Maar vragen over mogelijk radicale en racistische uitspraken die geleid hebben tot het vertrek van ex-staatssecretaris Nora Achahbar (NSC) blijven onbeantwoord.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Premier Dick Schoof kon het vrijdag tegen middernacht niet vaak genoeg herhalen: binnen zijn ministersploeg ‘is en was geen sprake van racisme’. Zichtbaar aangeslagen stond hij opnieuw de pers te woord na het verlies van zijn tweede NSC-staatsecretaris in nog geen drie weken tijd – Folkert Idsinga ging Achahbar al voor. Schoof wil door. ‘We hebben als kabinet uiteindelijk het vertrouwen uitgesproken om met elkaar door te gaan.’
Toch blijft een belangrijke vraag onbeantwoord: als in de nasleep van de rellen in Amsterdam binnen het kabinet geen racistische uitspraken zijn gedaan, wat heeft ex-staatssecretaris Nora Achahbar dan doen besluiten haar post te verlaten?
Alles over politiek vindt u hier.
Zelf nam Achahbar het woord ‘racisme’ niet in de mond toen zij op het ministerie van Financiën haar vertrek toelichtte. Wel sprak ze van ‘polariserende omgangsvormen’. Over ‘de toon en de inhoud van het debat’ die in strijd staan met haar persoonlijke waarden en integriteit. ‘Polarisatie in de samenleving is gevaarlijk omdat het de onderlinge verbondenheid tussen mensen ondermijnt. Daardoor gaan we elkaar zien als tegenstanders in plaats van als medemensen.’
De in Marokko geboren Achahbar (42) besloot tijdens de formatie in te gaan op het beroep dat Pieter Omtzigt op haar deed om de post in te nemen die geen van de formerende partijen wilde hebben: de afhandeling van de toeslagenaffaire. Achahbar stapte naar voren, ondanks haar bedenkingen bij de samenwerking met de radicaal rechtse PVV.
De NSC’er groeide zelf op in een Haagse achterstandsbuurt. ‘Ik weet hoe het is om op te groeien in armoede’, zei ze in haar hoorzitting met de Tweede Kamer. ‘Uit ervaring weet ik hoe moeilijk het is om je te ontworstelen uit een achterstandspositie.’ Haar rechtsgevoel maakte dat zij zich wilde inzetten voor de toeslagenslachtoffers. Niet alleen door compensatie, maar door ze het vertrouwen in de overheid terug te geven.
Achahbar liet een indrukwekkende carriere in de rechterlijke macht achter zich voor het politieke avontuur. Ze was eerder rechter-plaatsvervanger, officier van justitie, advocaat en politierechercheur. Met de rechtsstaatverklaring in de hand durfde ze deelname in een kabinet met de PVV aan. ‘We hebben een duidelijke basislijn afgesproken, iedereen in dit kabinet zet daar zijn handtekening onder’, zei ze in de hoorzitting. ‘Ik ga de samenwerking aan met de beoogde bewindspersonen. Die onderschrijven de zeven beginselen van de rechtsstaatverklaring en de Grondwet. Dat is wat mij betreft de grens.’
In de afgelopen weken is die grens voor haar overschreden. In de nasleep van de rellen na Ajax-Maccabi Tel Aviv zijn in de ministerraad uitspraken gedaan die kwetsend, radicaal en mogelijk racistisch zijn geweest. Achahbar noch Schoof noch een van de vier fractievoorzitters wil publiekelijk iets kwijt over wat er binnenskamers is gezegd.
Maar gedurende de ministerraad vrijdag lekte uit dat bewindspersonen zouden hebben gesproken over ‘kutmarokkanen’, ‘halalvreters’. Minister Marjolein Faber (Asiel, PVV), zou hebben gezegd dat antisemitisme ‘in de genen’ van moslims zit en VVD-minister van Financiën Eelco Heinen zou de daders van de hit-and-run aanvallen in Amsterdam omschreven hebben als ‘het pus van de samenleving’.
De lezing van wat er in de ministerraad is gezegd, verschilt. Vanuit de VVD wordt ten stelligste ontkend dat Heinen het over Nederlanders met een Marokkaanse afkomst had. Hij zou juist gezegd hebben dat antisemitisme zich niet als een pus uit een puist zou drukken omdat het in alle lagen van de samenleving zit. Achahbar zou het allemaal verkeerd begrepen hebben, zeggen betrokkenen achteraf. De door haar als racistisch ervaren uitspraken zouden berusten op een misverstand.
Maar vragen hoe het kan dat Achahbar, die na het bekendmaken van haar vertrek nog dertien uur op het Catshuis verbleef, daar niet van overtuigd kon worden, blijven door betrokkenen onbeantwoord. Terwijl vanuit goed ingewijde bronnen rond het kabinet gedurende de dag lekte welke racistische uitspraken gedaan zouden zijn, sloot interim-fractievoorzitter Nicolien van Vroonhoven (NSC) zich bij de premier en de drie coalitiepartijen aan met de constatering dat er geen sprake was geweest van racisme.
Premier Schoof wilde vrijdag ook niet verder ingaan op vragen over mogelijk racisme en discriminatie in zijn kabinet. Opvallend genoeg ontkende hij niet dat woorden als ‘halalvreters’ en ‘kutmarokkanen’ zijn gebezigd. Hij verschuilde zich enkel achter het staatsgeheime karakter van de ministerraden. ‘Alles wat wij in de ministerraad met elkaar bespreken is geheim.’ Dat laat de optie open dat Achahbar, de enige bewindspersoon met een Marokkaanse achtergrond, de uitspraken als racistisch beoordeeld kan hebben, terwijl de rest van de ministerraad, inclusief haar eigen NSC, dat niet zo ziet.
Betrokkenen wezen er dit weekend op dat niet gekeken hoeft te worden naar de geheime notulen van de ministerraad om een idee te krijgen van wat Achahbar als polariserend heeft beschouwd. De lijst van openbare uitlatingen van bewindslieden die schuren met de rechtsstaatverklaring is lang.
Chris Janssen (Infrastructuur, PVV) zei nog steeds achter de strafbare ‘minder Marokkanen’-uitspraak van Geert Wilders te staan. Volgens Mona Keijzer (vicepremier, BBB) zou antisemitisme onderdeel zijn van de islamitische cultuur. Jurgen Nobel (Integratie, VVD) concludeerde na het Kamerdebat over de aanvallen op Israëliërs dat ‘een groot deel van de islamitische jongeren’ de Nederlandse normen en waarden niet onderschrijft, zonder dat hij dat met onderzoeken of feiten kon onderbouwen.
In het Kamerdebat dat daarop volgde, vormden de rellen aanleiding om invulling te geven aan het voornemen om te zoeken naar manieren om het Nederlanderschap af te nemen bij criminele veroordelingen. Ook wil het kabinet controleren wat moslims in weekendscholen onderwijzen. Daarbij kijkt het op verzoek van de christelijke partijen of christelijke weekendscholen dan wel kunnen worden ontzien.
Dat leidde in de Kamer meteen al tot de kritiek dat dat ongelijke behandeling is. Al voor het debat greep premier Schoof de hit-and-run-acties van een nog onbekend aantal Nederlanders met mogelijk een migratieachtergrond aan om te spreken van een ‘integratieprobleem’ bij migrantengroepen die al drie, vier en vijf generaties in Nederland zijn.
Zolang Schoof geen helderheid wil bieden welke woorden zijn ministers hebben gebruikt, blijft onduidelijk of in de vergaderingen van de ministerraad racistische uitspraken zijn gedaan. De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, Rabin Baldewsingh, roept de premier op helderheid te bieden. Oppositieleider Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) eist dat de notulen van de vergaderingen openbaar worden gemaakt. Hij wil zo snel mogelijk een debat met het kabinet.
Of dat debat ervan zal komen, is nog maar de vraag. Binnen de coalitie gaan al stemmen op om alweer een crisisdebat te blokkeren. Dat de coalitie het opnieuw overleeft mag een wonder heten, maar het is wachten op het volgende incident. ‘Dit houd je niet lang vol’, zegt een betrokkene in de coalitie. Het hollen van crisis naar crisis wordt ervaren als een ‘energievretend proces’. ‘Dit bouwt geen vertrouwen op, dit breekt vertrouwen af.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant