Het kabinet heeft bezuinigingen van één miljard op het hoger onderwijs aangekondigd. Hoewel deze bezuinigingen vooral gericht zijn op onderzoek, zijn de gevolgen ook direct in het onderwijs voelbaar. Universiteiten stoppen noodgedwongen bacheloropleidingen en kleinschalig onderwijs zal financieel niet langer haalbaar zijn. Ook zal het leiden tot lagere onderwijskwaliteit, doordat de afname van onderzoeksactiviteiten ervoor zorgt dat docenten hun nieuwste inzichten niet meer kunnen doorgeven.
De voorbereidingen voor de landelijke onderwijsdemonstratie van donderdag 14 november − de grootste in jaren − maakten de ernst van de situatie duidelijk, ook al ging de demonstratie helaas niet door.
Maar ook het juridisch ervaringsonderwijs is in gevaar, aangezien het een duurdere vorm van onderwijs is dan de traditionele vakken die worden aangeboden. Deze innoverende manier van onderwijs, mede bedoeld om de kloof tussen de wetenschap en de maatschappij te verkleinen en studenten maatschappelijke bewustwording bij te brengen, mag niet verloren gaan, zeker niet in het huidige klimaat.
Over de auteur
Cansu Koça is junior docent Amsterdam Law Firm en Privaatrecht aan de Rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam. In de maand november is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ervaringsgericht onderwijs is gericht op actief leren, waarbij studenten meer doen dan alleen luisteren. De primaire lesmethodes behelzen opdrachten en activiteiten, in tegenstelling tot de klassieke hoorcolleges.
De noodzaak hiervan is groot, aangezien pas afgestudeerde juristen aan hun carrière beginnen zonder te weten hoe ze als professional in de praktische sfeer moeten handelen. Uit een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en Stichting Studiecentrum Rechtspleging (2023), kwam naar voren dat de nadruk te veel ligt op theoretische kaders, en niet genoeg op maatschappelijke bewustwording, moreel handelen en professionele identiteitsontwikkeling.
Veel Nederlandse universiteiten hebben dan ook ervaringsgerichte onderwijsvormen, zoals oefenrechtbanken, rechtswinkels, clinics, stages, simulaties en samenwerkingen met experts, geïntegreerd in hun curriculum, juist om die kloof tegen te gaan en studenten niet te kort te doen. Maar nu, met de jarenlange financiële tekorten van universiteiten én de nieuwe bezuinigingen, dreigen studenten ook deze kansen op ontwikkeling mis te lopen.
Studenten horen de mogelijkheid te krijgen om te reflecteren op hun maatschappelijke rol als jurist. De realiteit is dat hiervoor in de traditionele vakken te weinig ruimte is. Gelukkig biedt het ervaringsonderwijs hiervoor juist de oplossing.
Het is essentieel voor de identiteit van de jurist om zich af te vragen hoe zijn handelen zich verhoudt tot ethische normen. Inzicht in maatschappelijke vraagstukken, empathie en beroepsethiek enkel via filosoferen, is simpelweg ontoereikend. Maar het is een onweerlegbaar feit dat studenten deze vaardigheden wél opdoen bij activiteiten zoals het analyseren van de positie van kinderrechten binnen migratiebeleid, het opstellen van rapporten over de rechten van de natuur, het schrijven van vonnissen, het voeren van cliëntgesprekken, het monitoren van internationale rechtszaken met risico’s op mensenrechtenschendingen, of het werken bij de Vrouwenrechtswinkel, waar gratis juridisch advies wordt verstrekt aan vrouwen met beperkte middelen.
Een jurist die zijn moreel-ethische opvattingen niet kan verenigen met zijn werkzaamheden, kan dan ook gevaarlijk zijn. Onderzoek onderstreept dit en maakt duidelijk dat wij, als samenleving, tragische situaties, zoals de toeslagenaffaire, kunnen voorkomen wanneer we meer kritische en bewuste juristen hebben.
Bovendien heeft de juridische sector ook zelf gepleit voor ervaringsonderwijs, juist om studenten een sterker moreel-ethisch kader mee te geven. Dit hoort immers bij de maatschappelijke rol van de universiteiten, zoals blijkt uit de gepubliceerde onderwijsvisies.
Kortom, verantwoordelijkheidsbesef, moreel handelen en maatschappelijke bewustwording kunnen niet worden aangeleerd door er enkel over te spreken tijdens de hoorcolleges. Het ontwikkelt zich wanneer studenten actief bezig zijn met opdrachten en activiteiten die hen aanzetten tot nadenken over de maatschappelijke vraagstukken waarmee wij, allemaal, worden geconfronteerd.
Als je minder maatschappelijk betrokken en kritische juristen wilt, ga dan zo door, kabinet-Schoof.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant