Nu Sinterklaas officieel is aangekomen in Nederland, zullen ook veel kinderen hun schoen gaan zetten. Hoe is die traditie eigenlijk ontstaan? En hoeveel snoep of cadeautjes zijn pedagogisch verantwoord?
schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen.
Het verhaal gaat dat Sint Nicolaas gouden munten door het raam gooide van een huis waar drie meisjes woonden, precies in hun schoen. ‘De meisjes konden niet trouwen omdat hun vader te arm was voor een bruidsschat. Meestal bestond die uit een paar koeien en een geit’, zegt auteur Chariva Zaandam die voor haar boek Sinterklaas voor grote kinderen de mythes en verhalen rondom de heilige Sint Nicolaas bestudeerde. Hij leefde waarschijnlijk tussen 280 en 250 na Christus in de stad Myra in het tegenwoordige Turkije en werd heilig verklaard omdat hij de armen hielp.
Anna van den Breemer schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen.
Tussen de landelijke intocht van Sinterklaas en pakjesavond op 5 december zitten 19 dagen. In de meeste gezinnen wordt maximaal twee keer per week de schoen gezet.
‘Hoe vaak de schoen wordt gezet, verschilt per gezin en budget’, zegt pedagoog Annelies Bobeldijk. Hoe ouders het Sinterklaasfeest vormgeven, hangt grotendeels samen met hoe ze het vroeger zelf thuis vierden. ‘Het is maar net wat je bent gewend: wij vierden het thuis uitbundig totdat alle kinderen achttien waren, bij mijn vriend stopten ze ermee toen niemand meer geloofde.’ De gezinsgrootte maakt ook uit. ‘Ik heb er vier en als je iedere keer cadeautjes geeft, dan tikt dat aardig aan.’
‘Of het één keer per week is of elke dag, het gaat erom dat er vooraf duidelijkheid is’, zegt opvoedcoach Tea Adema. ‘Maak vooraf afspraken en houd je daaraan. Bijvoorbeeld door samen een schoenzetkalender te maken.’ Op die manier hebben ouders de regie. ‘En het is de taak van kinderen om daar vervolgens over te zeuren’, lacht ze.
Vroeger was het bij de meeste gezinnen gebruikelijk om cadeaus te bewaren tot, de naam zegt het al; pakjesavond. Tegenwoordig zijn kleine presentjes in de schoen tamelijk ingeburgerd. ‘Vaak gaat het dan meer om het uitpakken dan dat ze er daadwerkelijk lang mee spelen’, zegt Bobeldijk. Zelf geeft ze haar kinderen een gezamenlijk cadeau, zoals een spel of een zoekboek.
Wie de Sinterklaaspresentjes duurzamer wil aanpakken, kan ook een doe-cadeau geven. ‘Een bioscoopbon, of een uitje naar een speelbos’, adviseert duurzame lifestyle-expert Marieke Eyskoot, auteur van het boek Dit is een goed gidsje - voor een betere wereld’. ‘Je kunt ook iets kiezen van een goed doel, zoals een shirt, spel of adoptiebeest van het Wereld Natuur Fonds of Amnesty International: dan is het vaak beter gemaakt, je geeft een goede boodschap door én je geld steunt goed werk.’ Of kijk eens bij initiatieven als Swap Sint om speelgoed te ruilen.
Kinderen stoppen met geloven in Sinterklaas rond hun 7de jaar. Om de overgang wat makkelijker te maken, schreef Chariva Zaandam Sinterklaas voor grote kinderen. Kinderen tekenen in het boek een contract dat ze het geheim zullen bewaren voor hun jongere broertje of zusje. ‘Op die manier betrek je ze bij het toneelstuk’, zegt Zaandam. ‘Ze voelen zich vereerd met hun nieuwe rol; ze mogen bijvoorbeeld helpen met het uitkiezen en inpakken van cadeautjes. Ze voelen zich heel groot.’
Wat betreft cadeaus geldt: less is more. Een onderzoek door de Universiteit van Oxford uit 2001 onder drieduizend kinderen tussen de 3 en 5 jaar oud toonde aan waarom een overvloed aan speelgoed schadelijk kan zijn. Kleuters met veel speelgoed bleken sneller afgeleid, concludeerden de onderzoekers, waardoor ze minder geconcentreerd speelden. En dat is zonde. Op die manier blijft het kind haken bij de eerste fase van spelen (‘wat kan dit speelgoed’), terwijl bij het ontdekken en uitproberen (‘wat kan ík met dit speelgoed’) creativiteit en verbeeldingskracht worden aangeboord. Pedagoog Elly Singer, die onderzoek deed naar het spelen van peuters op crèches, constateerde eerder al dat kinderen op Nederlandse kinderdagverblijven ook last hebben van dit ‘fladdergedrag’.
Toch voorkom je niet dat cadeaus een belangrijke rol spelen. ‘Cadeautjes horen nou eenmaal bij Sinterklaas. Dat is toch niet erg?’ zegt Adema. ‘De intenties achter het Sinterklaasfeest zijn goed; het gaat om samen zijn en elkaar iets geven. Dat we er de afgelopen vijftig jaar een commercieel gebeuren van hebben gemaakt, dat is niet de schuld van de kinderen. Voor hen zijn cadeaus en snoep leuk en spannend. En dat mag ook.’
‘Als ik terugdenk aan wat ik het meest bijzonder vond aan de Sinterklaastijd, dan is het de beleving en de spanning van het ritueel’, zegt Marieke Eyskoot. ‘Als ouders zich richten op het vormgeven van die traditie, en daar écht iets speciaals van maken, dan wordt de nadruk op het krijgen van cadeaus minder, en creëer je herinneringen voor het leven.’
Of het pedagogisch verantwoord is te liegen over het bestaan van de goedheiligman, daar lopen de meningen over uiteen. In deze krant betoogde filosoof en publicist Jan Warndorff eerder dat ouders hun kinderen niet moeten voorliegen. Volkskrant-lezers deelden ook hun mening.
‘We maken het als volwassenen veel te ingewikkeld ’, meent Tea Adema. Bij jonge kinderen lopen fantasie en realiteit door elkaar heen, wat ook wel ‘magisch denken’ wordt genoemd. ‘Ik weet nog dat ik me vroeger als leerkracht in de klas verkleedde als Piet en mijn collega als Sint. Zodra ik mijn muts opzette, was ik Piet. Kinderen gaan daarin mee, net als bij een sprookje.’ Bovendien liegen ouders de hele dag tegen hun kind, door te zeggen dat de snoepjes op zijn of dat iedereen al slaapt. ‘Dat hoort erbij.’
Iedere dag het Sinterklaasjournaal en dan ook nog de schoen zetten: voor veel kinderen is dit een spannende tijd. ‘Ze worden drukker en eerder geprikkeld’, aldus Bobeldijk. ‘Volwassenen weten precies wat er gaat gebeuren, maar vergeten nog weleens dat voor kinderen alles onduidelijk is: rommelpiet is vandaag gekomen, misschien is hij er morgen weer? En gaan we straks weer onze schoen zetten bij de supermarkt? En het idee dat Sint en Piet alles zien en horen, zorgt ook voor onrust. Alsof er een Big Brother-camera in huis hangt die alles registreert.’
‘Dit is ook een periode waarin kinderen leren omgaan met spanning. Komen de pieten? Hoor ik iemand op het dak?’ zegt Adema. ‘Creëer tradities door het schoen zetten steeds op dezelfde manier te doen. De liedjes die je zingt, de sfeer. Die herkenbaarheid geeft houvast en maakt het leuk om naartoe te leven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant