Antisemitisme was een van de ingrediënten van de giftige cocktail die tot het geweld in Amsterdam leidde. NU.nl-lezers vroegen ons om een definitie van antisemitisme, en of kritiek op de Israëlische regering dat ook is. Dit is het (belangrijke) verschil.
De term 'antisemitisme' bestaat al sinds eind negentiende eeuw. In 2016 hingen de 31 landen die lid zijn van de International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA) daar deze definitie aan:
"Antisemitisme is een bepaalde perceptie van Joden die tot uiting kan komen als een gevoel van haat jegens Joden. Retorische en fysieke uitingen van antisemitisme zijn gericht tegen Joodse of niet-Joodse personen en/of hun eigendom en tegen instellingen en religieuze voorzieningen van de Joodse gemeenschap."
Maar op die IHRA-definitie van antisemitisme kwam kritiek, omdat binnen de officiële voorbeelden van de definitie Joden en de staat Israël expliciet met elkaar vermengd worden. "Daardoor wordt kritiek op Israël onlosmakelijk verbonden met antisemitisme", vertelt Joana Cavaco van antizionistisch-Joods collectief Erev Rav tegen NU.nl (op de term 'antizionistisch' komen we onderaan dit stuk). "Wij zien dit als een manier om de veiligheid van Joden te misbruiken om kritiek op Israël te vermijden."
Daarom kwam er een nieuwe verklaring: eentje waarbij het Joodse volk en de staat Israël wel twee verschillende dingen zijn. De Jeruzalem-verklaring van antisemitisme uit 2021 luidt als volgt:
"Antisemitisme is discriminatie, vooroordeel, vijandigheid of geweld tegen Joden als Joden (of Joodse instellingen als zijnde Joods)."
In het kort is antisemitisme dus een parapluterm voor Jodenhaat, die verschillende uitingsvormen heeft. Zo zijn racistische, economische, religieuze en politieke uitingen van vooroordelen richting Joden allemaal vormen van antisemitisme.
Andere vormen van antisemitisme zijn bijvoorbeeld de (volstrekt onbewezen) complottheorieën dat Joodse mensen het klimaat zouden manipuleren of dat Joden achter de schermen aan de touwtjes trekken.
Soms zijn uitingen van antisemitisme lastig te herkennen. De Nederlands-Joodse schrijver Maurits de Bruijn legt aan NU.nl uit: "Westerse samenlevingen leven al heel lang samen met Joodse samenlevingen. Dat maakt dat vooroordelen en racistische patronen heel diep verankerd zijn en soms sluimeren."
Antisemitisme kan zelfs voorkomen in de vorm van een compliment. "Iets als 'Wat goed dat er zoveel Joden in de media werken' is wellicht positief bedoeld, maar kan ook raken aan het antisemitische idee dat Joden meer macht hebben dan daadwerkelijk het geval is", legt De Bruijn uit.
Verdachtmakingen van Joden gaan veel verder terug dan de Tweede Wereldoorlog, toen de nazi's profiteerden van antisemitische ideeën. De Bruijns Joodse voorouders woonden in de negentiende eeuw in het Poolse dorp Pila, waar een christelijke kerk in brand vloog. De Joodse bevolking kreeg daar de schuld van. Het geweld en de uitsluiting die daarop volgden, bewogen zijn voorouders ertoe om naar Nederland te vluchten. "Vormen van antisemitisme zitten door de hele Joodse geschiedenis heen", zegt De Bruijn.
Antisemitisme en kritiek op acties van de staat Israël worden vaak door elkaar gehaald. Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken tussen kritiek op Israël als natiestaat en haat tegen Joden als volk.
Volgens de IHRA-definitie van antisemitisme is kritiek op het beleid van de staat Israël niet noodzakelijk antisemitisme. Maar als iemand met die kritiek bestaansrecht van het Joodse volk ontkent, dan kan dat volgens die definitie wel gezien worden als vorm van antisemitisme, legt assistent-professor Noa Schonmann van de Universiteit van Leiden uit.
Volgens de Joodse theatermaker en activist Jelle Zijlstra is het belangrijk om bij de feiten te blijven in de discussie over de oorlog in Gaza. Hij wijst erop dat Israël onderdeel is van de Verenigde Naties en daarmee een verplichting heeft zich te houden aan het internationaal recht.
"Als een land zich gedraagt op allerlei manieren die tegenstrijdig zijn met het internationaal recht, dan mag je daar kritiek op hebben. Dat is zelfs heel belangrijk", zegt hij.
Antisemitisme verwarren met kritiek op de acties van de staat Israël is gevaarlijk omdat het angst losmaakt, zegt De Bruijn. "Mensen zijn beducht op wat ze zeggen omdat ze niet als antisemitisch willen overkomen, maar daarmee wordt ook kritiek op Israël vermeden."
Source: Nu.nl algemeen