Voor Modi Ephraim, de ambassadeur voor Israël in Nederland, is het zonneklaar: het geweld na de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv in Amsterdam was een terroristische aanslag. ‘We kunnen niet doen alsof niemand zag aankomen dat er gevaar dreigde.’
zijn nieuwsverslaggevers.
Aan het begin van de avond van donderdag 7 november zat Modi Ephraim, de Israëlische ambassadeur in Nederland, in de Portugese Synagoge in Amsterdam. Samen met onder anderen burgemeester Femke Halsema was hij aanwezig bij de herdenking van de Kristallnacht. In die nacht, van 9 op 10 november 1938, werden in nazi-Duitsland duizenden synagogen en winkels van Joden vernield. Bijna honderd Joden kwamen daarbij om het leven – een voorbode van de verschrikkingen later.
‘We zaten daar te luisteren naar de toespraken’, zegt Ephraim. ‘Dit mag nooit meer gebeuren, werd telkens gezegd. Never again. En nog geen paar uur later gebeurt zoiets weer, in de straten van Amsterdam.’
Het was een drukke avond voor de ambassadeur – hij zou uiteindelijk niet aan slaap toekomen die nacht. Direct na de synagoge ging hij naar de Johan Cruijff Arena om de wedstrijd tussen Ajax en Maccabi Tel Aviv bij te wonen. ‘Tijdens de herdenking had Halsema nog tegen me gezegd dat de politie extra veel agenten op de been had om incidenten rond het stadion te voorkomen. In de Arena was de sfeer gemoedelijk. Pas toen ik na middernacht in de auto terug naar Den Haag zat, begonnen de telefoontjes binnen te stromen. Tientallen, honderden.’
Was het u meteen duidelijk wat voor aanvallen dit waren?
‘Wat in ieder geval snel duidelijk was: dit waren geen sporadische incidenten, ze vonden plaats in de hele binnenstad. Natuurlijk wisten we niet meteen hoeveel gewonden er waren, wat de schaal was van de aanvallen, maar het klonk alsof het om honderden getroffen Israëliërs ging.’
In Nederland waren veel mensen verrast hoe snel Israël in actie schoot. Al om twee uur ‘s nachts kwam de eerste reactie vanuit de regering.
‘Helaas heeft Israël meer ervaring in dit soort noodsituaties. We zijn eraan gewend om direct in actie te komen als Israëliërs in het buitenland in gevaar zijn. We proberen altijd om zo snel mogelijk een volledig beeld te hebben, zodat we meteen kunnen handelen.’
Om 3 uur ‘s nachts werden de aanvallen al een pogrom genoemd, door Danny Danon, de ambassadeur van Israël bij de Verenigde Naties. Er zijn prominente historici, zoals Brendan McGeever, die het misleidend vinden om de aanvallen zo te noemen.
‘Het was een pogrom in de straten van Amsterdam. Kijk naar de video’s, je ziet hulpeloze Israëliërs op de grond liggen en twintig mensen hen schoppen en slaan. Een lynchpartij, kortom. Er zijn verschillende definities van een pogrom. En iedereen zal de aanvallen in Amsterdam ook weer anders omschrijven, maar niemand zal zeggen dat dit een gewoon gevecht was tussen twee groepen voetbalsupporters. Het waren georganiseerde aanvallen, uitgevoerd door migranten die Israëliërs op brute wijze wilden treffen. Het waren ook niet zomaar hit-and-run-aanvallen, zoals je nu telkens hoort. Het was een terroristische aanslag op Joden en Israëliërs.’
Waarom was het geen hit-and-run?
‘Er waren wel enkele gevallen van hit-and-run, met scooters of taxi’s. Maar ik heb ook gesproken met Maccabi-supporters die zeiden: we zitten in een hotel en ze breken de deuren in, er staat een hele meute voor de deur. Dat is geen hit-and-run. Ze zaten uren vast in een hotel, voordat de politie kwam.’
Volgens het feitenrelaas van de gemeente Amsterdam ging de politie af op meldingen van grote groepen bij hotels, maar vonden de agenten ‘nauwelijks tot geen mensen die dreigend voor de deur staan’. Klopt het feitenrelaas op dat punt niet?
‘Dat zeg ik niet. De getuigen van deze specifieke aanval zullen verklaringen afleggen. In Israël zijn we bezig de verklaringen van vierhonderd Israëlische supporters af te nemen en al hun video’s en ander bewijs te verzamelen. Dit zullen we overhandigen aan de Nederlandse autoriteiten. We verlenen onze volledige medewerking en vertrouwen erop dat de schuldigen hard worden gestraft. We hebben genoeg verontwaardiging gehoord, het is tijd voor actie, zodat de terroristen dit nooit meer kunnen doen.’
Wat maakt dit terrorisme volgens u?
‘Ten eerste, de achtergrond van de aanvallers en hoe georganiseerd ze waren. Dit was een goed gecoördineerde aanslag op Joden en Israëliërs, uitgevoerd door Nederlanders met een migratieachtergrond, u weet zelf beter dan ik wie het zijn. Het is een wonder dat niemand is doodgegaan.’
Wat weet u over de coördinatie?
‘Er was sprake van coördinatie via appgroepen en sociale media. Er zijn oproepen gedaan. Er werden Israëliërs opgewacht bij hotels. De aanvallers wisten wat ze deden, waar ze moesten zijn. Ze waren niet bij toeval op de juiste plek. Ik laat het onderzoek hiernaar graag over aan Nederland. Maar er moet goed gekeken worden naar de rol van de taxichauffeurs. Ik kan u vertellen dat er een klacht is ingediend bij het hoofd van Uber. Wij denken dat hun chauffeurs betrokken waren bij de coördinatie.’
Om 3 uur ‘s nachts werd besloten dat de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken direct naar Nederland zou afreizen. Betekent dit dat Israël niet kon vertrouwen op de Nederlandse regering om de orde te herstellen?
‘Nee, het idee van het bezoek was om uit eerste hand te horen hoe het onderzoek werd uitgevoerd en om er zeker van te zijn dat Nederland de urgentie van de zaak aanvoelde. Uit gesprekken met de Nederlandse bewindslieden en de fractieleiders Wilders, Van der Plas en Yeşilgöz bleek dat zij allen geschokt waren en zich schaamden voor wat er in hun land had afgespeeld. Zij namen de volledige verantwoordelijkheid.’
Om 4 uur ‘s nachts meldde premier Netanyahu dat hij twee reddingsvluchten zou sturen met medische hulp. Die zijn nooit gekomen, klopt dat?
‘Uiteindelijk zijn er extra commerciële vluchten gekomen. Gedurende de nacht hadden we nog niet een helder en volledig beeld. We wisten dat er gewonden waren, maar niet hoeveel. We begonnen de ziekenhuizen te bellen, maar kwamen erachter dat de gewonden vrij snel alweer ontslagen waren. Medische hulp was niet noodzakelijk.’
Er is veel gezegd over het gedrag van de Maccabi-supporters. Zij hebben Palestijnse vlaggen van huizen getrokken, een taxi aangevallen, een ruit kapot gegooid. Zij hebben liedjes gezongen met leuzen als ‘Het IDF zal overwinnen, fuck de Arabieren’. Na de wedstrijd liep een grote groep Maccabi-supporters in de binnenstad met stalen pijpen en houten stokken. Wat vindt u hiervan?
‘Een aantal van deze dingen hoor ik nu voor het eerst. Het gaat om een grote groep voetbalsupporters. Het is niet alsof ze naar een concert van het Philharmonisch Orkest gaan. Bij dit soort evenementen is er altijd een levendige sfeer en kunnen er incidenten plaatsvinden. Maar dit mag absoluut geen rechtvaardiging zijn voor de barbaarse aanvallen die vervolgens plaatsvonden.’
Burgemeester Halsema heeft op donderdag aan uw regering gevraagd of zij de Maccabi-supporters duidelijk kon maken dat dit om een sportwedstrijd ging en dat het niet politiek mocht worden. Klopt dat?
‘Ja, dat was vanaf het begin de boodschap. We willen politiek en sport van elkaar scheiden. En dat was ook goed gelukt aanvankelijk.’
Toch maakten de Maccabi-supporters het zelf ook politiek met zulke leuzen. Hoe is die boodschap gecommuniceerd aan de supporters?
‘Via het team, via sociale media en via andere tussenpersonen en kanalen.’
Volgens uw minister van Buitenlandse Zaken heeft de geheime dienst Mossad voorafgaand aan de wedstrijd, via een medewerker van uw ambassade, de Nederlandse veiligheidsdiensten gewaarschuwd over het risico dat er geweld zou kunnen plaatsvinden.
‘We hebben alle relevante informatie gedeeld met de Nederlandse autoriteiten. Verder kan ik er niet op ingaan.’
De Nederlandse minister van Justitie zegt dat er al een week is gezocht naar deze waarschuwing, maar dat er tot dusver niets is gevonden.
‘Welke informatie wij precies hebben gedeeld, kan ik niet zeggen. Maar het is duidelijk dat er een dreiging was. Sinds 7 oktober lopen hier de spanningen op. Er zijn meerdere antisemitische incidenten geweest in Nederland. De angst in de Joodse gemeenschap is groot, overal is de beveiliging opgeschroefd. Op woensdag, een dag voor de wedstrijd, is er nog een Israëli in elkaar geslagen bij een hotel in Amsterdam. Ik heb toen gevraagd om meer politie bij de hotels.
‘We kunnen niet doen alsof niemand aan zag komen dat er gevaar dreigde. Uiteindelijk gaat het er niet om of een buitenlandse veiligheidsdienst heeft gewaarschuwd. Het is volledig de verantwoordelijkheid van de lokale overheid om zulke aanvallen te voorkomen.’
Hoe vindt u dat Halsema de situatie heeft afgehandeld?
‘Het is niet aan mij om de burgemeester van Amsterdam te bekritiseren. Er was veel politie op de been in Amsterdam, maar helaas hebben de Israëliërs op straat hun aanwezigheid onvoldoende gevoeld. Het was too little, too late. De vriendschap tussen Israël en Nederland is hecht en gaat ver terug. Ik ben ervan overtuigd dat de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking geschokt is door wat er is gebeurd. Het is een kleine groep antisemitische radicalen die hiervoor verantwoordelijk is.’
Reactie Uber: Wij hebben op dit moment geen bevestiging dat een Uber-chauffeur betrokken is geweest bij de incidenten of door de politie als verdachte is aangemerkt. We blijven samenwerken met de autoriteiten ter ondersteuning van hun onderzoek naar de identiteit van de daders.
Met medewerking van Dana Holscher
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant