De wens van Donald Trump om de oorlog in Oekraïne snel te beëindigen, maakt de politieke en militaire situatie in de oorlog steeds vloeibaarder. De race om de beste uitgangspositie te verwerven voor mogelijke gesprekken, is in volle gang.
‘We gaan heel hard werken aan Rusland en Oekraïne. Het moet stoppen.’ Zo onderstreepte Donald Trump, de president die op 20 januari terugkeert naar het Witte Huis, donderdag dat beëindiging van de oorlog hoog op de agenda staat. Er wordt binnenkort ook een vredesgezant benoemd die onderhandelingen moet gaan leiden, meldde Fox News.
Het is de omkering van Bidens uitgangspunt dat alleen Oekraïne bepaalt wanneer moet worden onderhandeld. Oekraïne hoeft onder Trump ook geen ‘gratis’ wapenhulp meer te verwachten uit de VS. Of het worden leningen, of de Europeanen zullen die wapens moeten kopen voor ze. Dat de Europeanen zelf niet over genoeg voorraden of productie beschikken staat buiten kijf.
Samen met de verslechterende situatie op het slagveld, stijgt daarmee voor de Oekraïeners (en de andere Europeanen die de verstrekkende gevolgen zullen ondervinden) het risico dat ze naar de onderhandelingstafel worden geduwd op een moment van militaire verzwakking op het slagveld.
Dat het daar niet goed gaat, wordt bevestigd door Oekraïense commandanten, westerse analisten en statistieken. Die laatste tonen dat Rusland zijn aanvallen – via de lucht en op land – op Oekraïne verder heeft geïntensiveerd sinds de verkiezingszege van Donald Trump. President Poetin lijkt alles op alles te zetten om de komende dagen en weken zoveel mogelijk voordeel te behalen op het slagveld. Ook wil hij dat de regio Koersk wordt terugveroverd voor eind januari.
De Oekraïense problemen zijn bekend: structurele tekorten aan mankracht, wapens en munitie. Rusland kampt ook met diverse structurele problemen, maar heeft het voordeel van meer manschappen en hogere militaire productie.
Voor het eerst sinds het succesvolle Oekraïense offensief in het najaar van 2022, bereikten Russische troepen (gehuld in Oekraïense uniformen) deze week kortstondig de stad Koepjansk, alvorens verdreven te worden. In de provincie Donetsk is de situatie penibel. Nabij Koerachove worden Oekraïeners van drie kanten aangevallen. Het past in een patroon waarin Russische eenheden vaker de zwakke linies weten te vinden, waarna ze door omsingeling andere eenheden tot terugtrekking kunnen dwingen.
Zuidelijker is de intensiteit van luchtaanvallen toegenomen en maakt Oekraïne zich op voor een nieuw offensief in de regio Zaporizja. Tegelijkertijd is Rusland, met behulp van Noord-Koreanen, een offensief begonnen in Koersk waarbij circa vijftigduizend militairen worden ingezet. Oekraïne bezet daar nog zo’n 500 vierkante kilometer terrein, ongeveer de helft van wat ze op het hoogtepunt van de inval hadden bezet, maar recente berichten meldden hier grote Russische verliezen.
De oorzaken van de Oekraïense moeilijkheden zijn niet nieuw, en dat Rusland bereid is gigantische verliezen te accepteren voor relatief kleine terreinwinst evenmin. Wat analisten verontrust, is dat het front nu op verschillende punten tegelijk ‘onstabiel’ is – met weinig uitzicht op structurele verbetering, al wordt binnenkort wel een door Frankrijk uitgeruste en (deels) getrainde brigade inzetbaar.
Toch is de kans op een echte Russische doorbraak op dit moment heel klein, zei een hoge Navo-functionaris onlangs: ‘Rusland kan zich de grote verliezen veroorloven omdat het maandelijks dertigduizend nieuwe rekruten heeft, maar het heeft niet genoeg munitie en manoeuvre-eenheden om een grote doorbraak te forceren.’
Niettemin voelt Rusland zich gesterkt door de gestage opmars, wat bijvoorbeeld aan de Russische ambassadeur bij de VN in Genève de uitspraak ontlokte dat als Trump wil onderhandelen dat wel moet gebeuren op basis van de ‘realiteit op de grond’.
Om diezelfde realiteit op de grond ten gunste van Oekraïne om te buigen, kwam Zelensky, die de bui ook al zag hangen, in augustus met de inval in Koersk, gevolgd door een diplomatiek offensief – het ‘overwinningsplan’. Beide brachten niet wat Kyiv ervan verwachtte en urgente smeekbedes om extra wapenhulp en een uitnodiging voor toetreding tot de Navo bleken aan dovemansoren gericht.
Nu dreigen onderhandelingen, of het vooruitzicht daarop, dus te beginnen onder een slechter gesternte voor Oekraïne waarbij, in de meest pessimistische scenario’s, Oekraïne echt onder Moskou’s macht komt te vallen, of ten prooi valt aan politiek-economische chaos: een failed state.
Zover is het echter nog lang niet, alleen al omdat een vloeibare situatie zich ook ten gunste van Oekraïne kan keren. De Biden-Scholz-strategie, die volgens critici werd geleid door angst voor escalatie, verdwijnt weldra van het toneel. Opmerkelijk is dat Scholz vrijdag, voor het eerst sinds de grote Russische invasie, een lang telefoongesprek had met Poetin. Ondertussen zal Biden er alles aan doen Oekraïne met nog miljarden dollars aan hulp de winter in te sturen. De EU zet stappen om miljarden aan cohesiefondsen in te zetten voor steun aan Oekraïne en zelfs het aanspreken van 300 miljard euro aan bevroren Russische staatstegoeden is geen taboe meer.
Maar een cruciale rol zal gespeeld worden door Donald Trump. Daarbij kan de weerbarstige realiteit Oekraïne een handje helpen: Poetin heeft immers bijkans onmogelijke ‘minimumeisen’ gesteld voor onderhandelingen, zoals de formele erkenning van vier ‘Russische provincies’ in deels door Rusland bezet Oekraïens gebied. Kan Trump, die niet van verliezen houdt en Bidens zwakte hekelt, zich een totale westerse blamage in de geest van Afghanistan of Vietnam veroorloven?
De Poolse president Andrzej Duda, die Trump eerder dit jaar overhaalde om de blokkade in het Congres tegen nieuwe hulp aan Oekraïne te staken, gelooft van niet. Hij noemt Trump een ‘geboren strijder’ die niet graag verliest. Mede vanwege de gigantische hoeveelheden Amerikaans belastinggeld die al zijn geïnvesteerd in Oekraïne, kan Duda zich niet voorstellen ‘dat Trump Rusland zal toestaan Oekraïne te vernietigen’.
Maar dat Oekraïne, na tien jaar oorlog en duizend dagen na Poetins grote invasie, een zware en cruciale winter wacht, daaraan twijfelt niemand.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant