Een kleine twee jaar na de parlementsbestorming in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia heeft een Bolsonaro-aanhanger op diezelfde plek zichzelf opgeblazen. Andere Bolsonaro-volgers vrezen dat hun amnestiewet voor verdachten van de 8 januari-bestorming onder de aanslag zal lijden.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Slotenmaker Francisco Wanderley Luiz, 59 jaar oud, probeerde woensdagavond het gebouw van het Braziliaanse hooggerechtshof in hoofdstad Brasilia binnen te komen. Toen dat niet lukte, liet hij eerst een explosief afgaan in de achterbak van zijn auto en daarna, niet ver van het hooggerechtshof, een bom in een rugtas. Bij die tweede explosie kwam hij om.
Op foto’s van zijn sociale mediaprofielen is Luiz uitgedost in het nationale geel en groen, kleuren die sinds 2018 zijn gekaapt door de rechts-nationalistische beweging van voormalig president Jair Bolsonaro. In 2020 deed hij voor Bolsonaro’s partij Partido Liberal (PL) een onsuccesvolle gooi naar een plek in de gemeenteraad in zijn woonplaats in de zuidelijke deelstaat Santa Catarina.
Donderdagochtend werd het lichaam van Luiz afgevoerd door de lokale autoriteiten. De Braziliaanse politie stelde dat de man het had gemunt op rechter Alexandre de Moraes, prominent lid van het hooggerechtshof.
De aanslag drukt Brazilië opnieuw op de verontrustende feiten: twee jaar na de verkiezingen waarin de linkse Lula da Silva nipt de extreem-rechtse president Bolsonaro versloeg, is de samenleving onverminderd verdeeld.
Bolsonaro-aanhangers reageerden donderdag onmiddellijk met cynisme op de aanslagpoging. Ze vermoeden nog meer tegenwerking van wat zij zien als een juridisch-politiek complot tegen Bolsonaro en diens politieke geestverwanten.
De Braziliaanse krant Folha de São Paulo citeerde donderdag uit WhatsApp-groepen waarin Bolsonaristen hun zorgen uitspraken. ‘Nu gaan ze de amnestiewet begraven’, schreef de rechtse parlementariër Gustavo Gayer, landelijk volksvertegenwoordiger namens de PL. ‘Daar gaat de kans dat de amnestie wordt aangenomen’, stelde partijgenoot Capitão Alden.
Op zondag 8 januari 2023, een week na de inauguratie van president Lula, bestormden duizenden Bolsonaro-aanhangers het parlement, het hooggerechtshof en het presidentiële werkpaleis. De drie belangrijkste gebouwen van de Braziliaanse democratie grenzen aan het ‘Plein van de Drie Machten’.
Vele honderden Bolsonaristen werden sindsdien gearresteerd en vervolgd, 265 van hen zijn inmiddels veroordeeld. Maar in het parlement, waar getrouwen van Bolsonaro terrein wonnen tijdens gelijktijdige parlementsverkiezingen eind 2022, hoopt een rechts blok via een wetsvoorstel vrijspraak te krijgen voor de betrokkenen van 8 januari.
Deze donderdag zagen de bezorgde Bolsonaristen meteen hun gelijk bevestigd. Rechter Alexandre de Moraes, lid van het hooggerechtshof en belast met het onderzoek naar het geweld van 8 januari, zei in een bijeenkomst dat de bomaanslag geen losstaand incident was.
‘Deze gebeurtenis heeft een context in het verleden, toen het kabinet (van Bolsonaro, red.) haatzaaide tegen tegen het hooggerechtshof en de onafhankelijkheid van de rechtspraak.’ Die retoriek van haat resulteerde eerst in de parlementsbestorming, stelde Moraes, en deze week in de zelfmoordaanslag van de lokale PL-politicus. Hij benadrukte nogmaals het belang van vervolging van de daders van 8 januari.
Het voorstel van de Bolsonaro-aanhangers verkeert zodoende in limbo. De rechtse amnestiewet werd al besproken in een parlementscommissie, maar werd eind oktober door de parlementsvoorzitter weer ingetrokken. Hij beloofde een speciale commissie op te tuigen die zich over het voorstel moet buigen. Tot nog toe is dat niet gebeurd.
Niet alleen Bolsonaro-aanhangers hadden hun hoop gevestigd op het amnestieproject van de rechtse politici in het parlement, ook de ex-president zelf hoopt aan vervolging te ontsnappen. Bovendien hoopt hij een vergelijkbare politieke comeback te maken als zijn Amerikaanse voorbeeld Donald Trump. ‘Ik geloof dat Trump graag zou zien dat ik weer verkiesbaar zou zijn’, zei hij na de Amerikaanse verkiezingen.
Hoewel Brazilië lange tijd het Amerikaanse script leek te volgen, tot aan een parlementsbestorming aan toe, beleefde het Latijns-Amerikaanse land een andere nasleep na de vier jaar van de ‘Tropische Trump’. Een half jaar na zijn aftreden werd Bolsonaro door het Electoraal Hof veroordeeld tot acht jaar politieke ballingschap.
Dat hof, dat op dat moment werd voorgezeten door Moraes, oordeelde in meerderheid dat Bolsonaro zich schuldig had gemaakt aan het ondermijnen van de Braziliaanse democratie door leugens te verspreiden over de fraudegevoeligheid van stemcomputers.
Bolsonaro wordt door de Braziliaanse autoriteiten ook verdacht van het beramen van een staatsgreep en het aanmoedigen van de 8 januari-rellen, maar die verdenkingen staan los van zijn verbanning uit de politiek.
De kans lijkt, vooralsnog, dan ook klein dat de ex-president in 2026 terugkeert op het stembiljet. Bovendien wijkt Brazilië op nog een manier af van de VS: hoewel Bolsonaro een grote schare volgers heeft en veel van zijn geestverwanten parlementszetels wisten te veroveren, heeft hij niet, zoals Trump in de Republikeinse partij, een politiek monopolie op de rechterflank verworven.
Tijdens gemeenteraadsverkiezingen in oktober wonnen veel rechtse politici belangrijke posities in de grote steden, maar de kandidaten van Bolsonaro’s PL scoorden beneden verwachting. Zelfs als Bolsonaro zijn politieke rechten zou kunnen terugkrijgen, is het niet vanzelfsprekend dat hij opnieuw de belangrijkste kandidaat op rechts zou zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant