Wat zijn, vroeg toenmalig weekblad Vrij Nederland in januari 2018 aan Evelien Gans, de ‘huidige clichés’ over de stereotiepe Jood? De emeritus hoogleraar Hedendaags Jodendom, gespecialiseerd in naoorlogs antisemitisme, wist er wel raad mee. ‘Ten eerste: ‘de’ jood stelt zich op als ‘ultiem slachtoffer’ en monopoliseert het leed. Ten tweede slaat hij daar economisch, financieel, politiek en moreel een slaatje uit. En tenslotte poseert hij wel als slachtoffer maar is feitelijk zelf dader – zie Israël.’
We zijn inmiddels bijna zeven jaar verder maar Gans’ woorden hebben nog niets aan waarde ingeboet. Wat heet. Precies deze clichés zag je in allerlei varianten langskomen na de bizarre geweldsuitbarsting rond de voetbalwedstrijd Ajax- Maccabi Tel Aviv, vorige week in Amsterdam.
Dat wil zeggen, in nogal wat media die ik volg (en waarvoor ik werk) viel aanvankelijk heus medeleven te bespeuren met de belaagden. En konden de zelfbenoemde Jodenjagers op gepaste verontwaardiging rekenen. Maar binnen de kortste keren sloeg de stemming om. Binnen de kortste keren ging vrijwel alle aandacht uit naar het vermeende wangedrag van de Maccabi-aanhang. Zo circuleerde er een onlinefilmpje waarop te zien zou zijn hoe Israëlische supporters een taxichauffeur mishandelden. In werkelijkheid waren juist Ivrietsprekende mannen het slachtoffer, zoals later overal in de Amsterdamse binnenstad. Pas in de loop van deze week werd deze schadelijke misinterpretatie rechtgezet. Ik herhaal: pas in de loop van deze week.
Over de auteur
Elma Drayer is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Maar die Maccabi-aanhangers konden er toch ook wat van? Dat klopt. Alleen ontgaat mij waarom dat tot zoveel ophef leidde. Waarom bijvoorbeeld dagblad Trouw het nodig vond om een hele pagina aan hun imago te wijden. Bij mijn weten bestaat de zogeheten harde kern van voetbalclubs zelden uit zachtmoedige museumjaarkaarthouders. Zulke supporters scheppen genoegen in geheel andere liefhebberijen. Zoals daar zijn: vijandelijke vlaggen van gevels rukken en hersendode clubliederen zingen. Niemand die ze dat doorgaans serieus nadraagt, maar bij Israëlische voetbalfans gebeurt dat ineens wel?
Aldus kreeg een klassiek stereotype weer eens alle ruimte: Joden, pardon Israëliërs halen zich de ellende zelf op de hals. Ze dragen zelf schuld aan wat ze overkomt. En niet alleen door wat ze op straat in Amsterdam zouden hebben uitgespookt. In het overzichtelijke universum van de belagers en hun sympathisanten zijn álle Israëliërs gewetenloze genocideplegers. Dus is het blijkbaar heel logisch dat ze zonder aanzien des persoons klappen krijgen.
‘Het geweld tegen Israëliërs is niet goed te keuren, maar wel begrijpelijk’, stond er in een (papieren) NRC-kop. ‘Ik hoef me maar even in zo’n jongere te verplaatsen om te weten dat ik ook de straat op was gegaan’, las ik boven een column in mijn eigen krant. En de Amsterdamse afdeling van Bij1 was zo tevreden over de geweldsexplosie dat ze op Instagram een statement-met-hartje liet uitgaan: ‘Taxichauffeurs van Amsterdam bedankt’ (1.223 vind-ik-leuks).
Helaas, helaas. Voor een andere kijk op de zaak moest je ter rechterzijde zijn. Dat is tot mijn leedwezen sinds 7 oktober 2023 telkens het geval. Aandacht voor wat de belaagden hadden moeten doorstaan? Begrip voor de associaties die het excessieve geweld opriep bij Joodse Nederlanders? Ter rechterzijde buitelden ze over elkaar heen, ter linkerzijde moest je er met een lantaarntje naar zoeken. Daar waren ze de afgelopen week vooral druk met wijzen op Wilders’ verdorven inborst en diens dito geheime agenda. Voortdurend hoorde je schamperen dat hij en zijn geestverwanten garen probeerden te spinnen uit de rellen in Amsterdam.
Dat zal gerust. Maar mij lijkt dat een magere, om niet te zeggen beschamende reden om dan maar je mond te houden. Of je te beperken tot semantische haarkloverijen over woorden die je al dan niet zou mogen gebruiken.
Evelien Gans, uitgesproken links, is jammer genoeg niet meer onder ons. Een halfjaar na dat interview in Vrij Nederland eindigde haar leven. Uiteraard weet niemand hoe ze had aangekeken tegen wat er nu gebeurt. Maar wat mis ik haar scherpe blik.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns