De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev heeft de verhoudingen op de klimaattop in zijn eigen land op scherp gezet. Hij verweet Frankrijk en Nederland woensdag in een toespraak ‘neokolonialisme’. Journalist Bram Vermeulen bezocht afgelopen jaar zowel Azerbeidzjan als Nieuw-Caledonië. We bellen met hem om deze gecompliceerde diplomatieke rel te ontwarren.
Bram, president Emmanuel Macron zou al niet naar de klimaattop naar Bakoe komen. Maar de Fransen zijn zo boos over de opmerkingen van Aliyev dat nu ook de klimaatminister niet komt. Waar gaat deze hele ruzie precies over?
‘Dit is geopolitiek op het hoogste niveau. De spanningen tussen Frankrijk en Azerbeidzjan gaan ver terug. Frankrijk heeft als vanouds warme relaties met het christelijke Armenië. En afgelopen jaar heeft Azerbeidzjan de Armeense enclave Nagorno-Karabach met geweld ontruimd. Daarom wilde Macron niet naar de top in Bakoe komen.
‘Aliyev is daar heel boos over en zoekt dus de confrontatie met Frankrijk. Daarbij speelt ook nog mee dat het Aliyevs diepste wens is om bij Europa te horen. Je ziet dat ook als je in hoofdstad Bakoe bent, het ontwerp van die stad is geïnspireerd door Parijs en Londen. Maar Aliyev merkt dat Europa hem niet wil en slaat van zich af. Onder het motto ‘de vijand van mijn vijand is mijn vriend’ haalt hij de banden aan met de bevolking van de overzeese gebiedsdelen van Frankrijk. En in het bijzonder met Nieuw-Caledonië.’
Dat is een eilandengroep in de Stille Oceaan, die onderdeel van Frankrijk is. Jij schreef vorige maand een stuk in de krant over de gigantische politiemacht die de Fransen daarheen hebben gestuurd om rellen te beteugelen. Er zijn al honderden gewonden gevallen en mensen overleden. Kun je samenvatten waar dat conflict over gaat?
‘Nieuw-Caledonië is een eilandengroep die de Fransen in de koloniale tijd gebruikt hebben om hun gevangenen naar te verbannen. Er wonen ongeveer 290 duizend mensen. Het is nog altijd Frans grondgebied, maar de oorspronkelijke bevolking, de Kanak, wil graag dat Nieuw-Caledonië onafhankelijk wordt. Daarover zijn de afgelopen 25 jaar drie referenda geweest, die de Kanak steeds hebben verloren. Het laatste referendum hebben ze trouwens geboycot omdat Macron dat liet doorgaan tijdens covid – tot woede van de Kanak, die juist zwaar werden getroffen door covid.
‘Dit jaar is de vlam in de pan geslagen nadat in Frankrijk een grondswetwijziging op tafel is gekomen. Die zou Fransen die langer dan tien jaar op het eiland wonen ook stemrecht geven bij referenda. De Kanak vrezen dat ze de zeggenschap over hun eiland kwijtraken. Jonge Kanak zijn gaan rellen. Franse supermarkten en winkels werden in de brand gestoken en er is naar verluidt voor een miljard euro schade aangericht. Met een grote politiemacht probeert Frankrijk daar nu de boel onder controle te houden.’
En Aliyev kiest daarin dus partij voor de Kanak?
‘Ja. Hij heeft de Kanak vorig jaar al in Bakoe uitgenodigd. Net als vertegenwoordigers van andere overzeese gebieden, zoals Frans-Polynesië en Guadeloupe. Het Azerbeidzjaanse leger steunt op X ook heel expliciet de strijd van de Kanak. En op Grande Terre, het hoofdeiland van Nieuw-Caledonië wapperde tijdens de opstanden zelfs even de vlag van Azerbeidzjan.
‘De oprechtheid van die betrokkenheid is niet echt geloofwaardig. Want Aliyev is een dictator die niets opheeft met activisten of minderheden. Kijk maar wat hij met Nagorno-Karabach heeft gedaan. Voor de klimaattop heeft hij nog mensenrechtenactivisten laten vastzetten.’
Het valt wel op dat de vertegenwoordigers van de eilandstaten die woensdag bij de speech van Aliyev waren, echt gaan klappen als hij het woord neokolonialisme gebruikt. Hoe verklaar je dat?
‘Ik denk dat we zien dat er zich een nieuwe wereldorde aftekent. Weg van de Pax Americana. Meer macht voor China en andere Brics-landen. Er heerst een golf van anti-westers sentiment.’
Aliyev heeft het dus ook over het Nederlandse kolonialisme, waarbij hij de Caribische eilanden noemt. Nederland reageert daar minder fel op dan Frankrijk. Hoe verklaar je dat?
‘Frankrijk ziet zichzelf meer als een wereldmacht. En het wil echt niet van Nieuw Caledonië af. Ze gaan daar ook nogal tekeer, met doden tot gevolg. Die spanning op Nieuw-Caledonie is niet te vergelijken met de Nederlandse Antillen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant