Na de recente uitspraak van het gerechtshof over Shell is duidelijk dat er strengere regels moeten komen om het recht op een gezond milieu te beschermen. Over een paar weken ligt er een kans om dat op Europees niveau te bewerkstelligen.
Het recht op een gezond milieu is geen luxe, maar een noodzakelijkheid. En de roep om dit recht in de Europese wetgeving te verankeren, klinkt steeds luider. Terwijl de verwoestende gevolgen van klimaatverandering en milieuvervuiling wereldwijd steeds zichtbaarder worden – van bosbranden in Griekenland tot overstromingen in Spanje, Duitsland en Oostenrijk – groeit de vraag: biedt de Europese wetgeving wel voldoende bescherming tegen deze dreigingen?
Over dit artikel
Sumeyra Arslan is jurist, gespecialiseerd in internationaal en Europees recht, en lid van de raad van toezicht van Fossielvrij NL.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Milieu en mensenrechten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het recht op een schoon, gezond en duurzaam leefmilieu wordt steeds vaker gezien als een fundamenteel mensenrecht, dat niet alleen de natuur beschermt, maar ook de rechten van ieder mens. Zonder schone lucht, groene bossen en heldere rivieren kunnen wij niet overleven.
Door luchtvervuiling sterven elk jaar alleen al in Europa ongeveer 300 duizend mensen en wereldwijd naar schatting bijna 7 miljoen mensen voortijdig. En door klimaatverandering worden we met toenemende frequentie getroffen door extreme overstromingen, langdurige hittegolven, bosbranden en verergerende droogtes.
Het meest recente rapport van ’s werelds beste wetenschappers (het Intergovernmental Panel on Climate Change, of IPCC) waarschuwt ons dat er in het komende decennium wereldwijde, gecoördineerde en urgente actie ondernomen moet worden om de catastrofale gevolgen van een temperatuurstijging van 1,5 graden celsius of meer te voorkomen.
Maar ondanks deze waarschuwingen blijft effectief handelen, van zowel Europa als Nederland, uit. Het is daarom van groot belang dat Europese landen dit recht verankeren in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. En onze Minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp heeft nu de kans om op Europees niveau zijn steun te betuigen voor de erkenning van dit fundamentele recht, tijdens de 101ste vergadering van het Stuurcomité mensenrechten van de Raad van Europa in Straatsburg.
De vergadering van het Stuurcomité mensenrechten, van 25 tot 29 november, biedt Europa een unieke kans om een stap vooruit te zetten en het recht op een schoon, gezond en duurzaam leefmilieu via een nieuw protocol officieel op te nemen in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Als dit recht erkend wordt, kan het een cruciaal keerpunt zijn voor de bescherming van mensenrechten in Europa.
Dit zou niet alleen symbolisch zijn. Concreet zou dit kunnen betekenen dat landen verplicht zouden worden om hun CO2-uitstoot aanzienlijk te verminderen, bijvoorbeeld door vervuilende projecten af te breken.
Gezien de recente uitspraak van het gerechtshof in de zaak van Milieudefensie tegen Shell is het juist nu van uiterst belang dat er strengere regels worden gemaakt om mensenrechten te beschermen. In deze zaak stelde het gerechtshof vast dat het recht op een gezond milieu en de bescherming van mensenrechten tegen klimaatverandering inderdaad onderdeel uitmaken van de bredere mensenrechtenkaders waar bedrijven zich aan moeten houden. Toch werd Shell niet verplicht om zijn emissies te reduceren met 45 procent, zoals geëist werd door de milieuorganisatie.
Dit roept de vraag op of de bestaande wetgeving voldoende is om bedrijven zoals Shell daadwerkelijk te dwingen tot actie die de internationale klimaatdoelen ondersteunt om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden. Het arrest maakt duidelijk dat de huidige wetgeving niet ver genoeg gaat in het daadwerkelijk afdwingen van effectieve klimaatdoelen. Er is een duidelijke behoefte aan sterker (mensenrechten)beleid en wetgeving, zoals het recht op een gezond milieu, die bedrijven effectief verantwoordelijk houdt voor hun bijdrage aan klimaatverandering.
Van de 46 landen binnen de Raad van Europa hebben maar liefst 42 het recht op een gezond milieu al verankerd in hun nationale wetgeving. Nederland is een van de weinige landen die deze stap nog niet heeft gezet. Als een land dat zich op de borst klopt vanwege zijn mensenrechtenbeleid, moet Nederland dit recht nu eindelijk vastleggen, zowel in de Europese als nationale wetgeving.
De oproep om dit recht te erkennen komt van de Right to a Healthy Environment-coalitie, die bestaat uit meer dan 450 organisaties en 200 academici van over de hele wereld. Na de erkenning van dit recht door de Verenigde Naties, waar Nederland in 2021 en 2022 nog mee instemde, is het nu tijd voor Europa om deze stap te zetten. Immers, in andere delen van de wereld is het recht op een gezond milieu al wél erkend. Het Afrikaans Handvest van de Rechten van de Mens en het Amerikaanse Verdrag van de Mensenrechten erkennen dit recht al in hun verdragen, terwijl de Raad van Europa achterblijft. Europa, met zijn leidende rol op het gebied van mensenrechten, zou dit recht niet langer kunnen negeren.
Niet alleen de Shell-zaak, maar ook een andere de recente uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) laat zien hoe belangrijk dit recht is voor de bescherming van onze toekomst. Bij die uitspraak gaf het EHRM een groep van Zwitserse vrouwelijke senioren, de KlimaSeniorinnen, gelijk dat de maatregelen die hun overheid neemt onvoldoende zijn om de klimaatverandering binnen veilige grenzen te houden.
Het recht op een gezond milieu is geen abstract concept, maar een essentieel recht dat landen verplicht om actie te ondernemen voor de bescherming van de natuur en het welzijn van hun burgers. Dit recht zou ervoor kunnen zorgen dat milieuvervuiling niet langer als een secundaire kwestie wordt behandeld, maar als een fundamenteel mensenrecht waarover regeringen verantwoordelijkheid moeten dragen.
Het is hoog tijd dat Nederland, en minister Caspar Veldkamp in het bijzonder, de handen uit de mouwen steekt. Het erkennen van het recht op een gezond milieu zou niet alleen een symbolische, maar een noodzakelijke stap zijn richting een eerlijker, duurzamer en veiliger Europa voor de toekomst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant