De hoorzittingen in het Europees Parlement met de kandidaten voor de nieuwe Europese Commissie zijn ontaard in een partijpolitiek kooigevecht. De gemoederen raakten deze week zo verhit dat het aantreden van de Commissie – gepland op 1 december – mogelijk moet worden uitgesteld.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘Een totale impasse’, erkent CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers. ‘Een totale puinzooi’, meent zijn GroenLinks-collega Bas Eickhout. De sociaaldemocraten wijten het ontsporen van de hoorzittingen aan ‘onverantwoordelijk gedrag’ van de christendemocraten, waar die laatste groep ‘doodmoe’ wordt van de ‘laster’ van hun socialistische collega’s. ‘Een politieke crèche’, oordeelt een diplomaat.
Die verplichte hoorzitting, waarbij elke kandidaat-commissaris urenlang wordt ondervraagd door de Europarlementariërs, is nu juist een van de weinige jaloersmakende eigenschappen van het Europees Parlement. Zo werkt democratie, zo werken verantwoordelijke politici: sinds 2004 stuurde het parlement altijd wel een of meerdere zwakke of omstreden kandidaten naar huis. De Tweede Kamer heeft sinds dit jaar een lightversie daarvan ingevoerd.
Vorige week, toen de twintig gewone commissarissen zoals Wopke Hoekstra (Klimaat) op het parlementaire rooster lagen, verliep zonder incidenten. Er waren wat vraagtekens bij de kwaliteit van twee kandidaten – de Zweedse Jessika Roswall (Milieu) en de Belgische Hadja Lahbib (Crisismanagement) – maar beiden kregen uiteindelijk het voordeel van de twijfel. De enige waarvoor een goedkeurend oordeel uitbleef was Olivér Várhelyi (Zorg), de Hongaarse kandidaat en bondgenoot van premier Viktor Orbán.
Hoe anders verliep deze dinsdag, met alle zes vicevoorzitters na elkaar in het bevraagdenbankje. Van tevoren was duidelijk dat deze ronde meer spanning en spektakel zou opleveren. De leiders van de drie grote pro-Europese fracties – de christen- en sociaaldemocraten en de liberalen – kwamen daarom maandagavond bijeen. Daar werd afgesproken het oordeel over de zes vicevoorzitters tegelijk te leveren, om te voorkomen dat de fracties gedurende de dag elkaars kandidaten zouden afschieten. Eén pakket bood uitzicht op stabiliteit.
Het verliep anders. Zoals verwacht kreeg de conservatieve Italiaan Raffaele Fitto (Cohesie & Hervormingen) scherpe vragen van de linkse fracties. Zij twijfelen aan zijn steun voor de rechtsstaat. Fitto bleef echter eenvoudig overeind door te herhalen dat uitspraken uit het verleden – andere tijd, andere baan – geen aanwijzing waren voor de toekomst.
De vlam sloeg ’s avonds in de pan toen de Spaanse kandidaat aan de beurt was, de socialistische Teresa Ribera (Clean Deal & Concurrentie). De Spaanse christendemocraten (Partido Popular) verweten Ribera (nu minister voor ecologie) verantwoordelijk te zijn voor de honderden doden eind vorige maand bij de overstromingen rond Valencia, en niet hun partijgenoot Carlos Mazón, de regiopresident. Volgens de Partido Popular heeft Ribera bloed aan haar handen en mag ze nooit vicevoorzitter van de Commissie worden. Het bliksembezoek van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen aan de twee ruziemakers ’s middags – christen- en sociaaldemocraten – had duidelijk geen effect gehad.
Crisisoverleg op woensdag had dat evenmin. Integendeel: opeenvolgende achtergrondbriefings en persverklaringen zorgden alleen maar voor meer verwijten en diepere loopgraven. Na nieuw spoedoverleg in de kamer van Von der Leyen gingen de partijen zonder akkoord uiteen.
De sociaaldemocraten, liberalen en groenen weigeren voorlopig Várhelyi en Fitto goed te keuren. De Hongaar zou een (nog) kleinere portefeuille moeten krijgen, Fitto mag geen vicevoorzitter worden.
De christendemocraten wijzen erop dat Hongarije en Italië recht hebben op een commissaris. Várhelyi wegsturen biedt Orbán een uitgelezen kans om de komst van de Commissie te blokkeren door voorlopig niemand anders voor te dragen. De Italiaanse premier Giorgia Meloni kan hetzelfde doen als Fitto het niet haalt. Niet wij, maar de sociaaldemocraten en liberalen brengen de toekomst van de EU in gevaar, stellen de christendemocraten.
Die voelen er überhaupt niets voor om als enige grote partij Várhelyi en Fitto (niet hun partijgenoten) te steunen. Dat maakt hen extra kwetsbaar voor het verwijt samen te werken met extreemrechts, iets waarvan ze toch al beschuldigd worden.
Op hun beurt stemmen de christendemocraten (onder Spaanse druk) nu niet in met Ribera. Die moet eerst volgende week verantwoording afleggen in Madrid voor haar rol bij de overstromingen en duidelijk maken wat ze doet als in Spanje een rechtszaak tegen haar wordt gestart wegens wanbeleid. Eisen die voor de sociaaldemocraten en groenen onacceptabel zijn.
Komende dagen zal Von der Leyen proberen het kooigevecht te beëindigen. Haar (tweede) Commissie staat op het spel, die heeft immers de goedkeuring nodig van een meerderheid in het Europees Parlement. En de problemen waarmee de EU geconfronteerd wordt – oorlog in Oekraïne, Trump in Amerika, klimaatverandering wereldwijd – schreeuwen om eenheid.
Naar verwachting zal ze iets weghalen bij de portefeuilles van Várhelyi en Fitto, niet te veel, want dat leidt tot meer ruzie en nog een ronde van hoorzittingen. De christendemocraten zullen genoegen moeten nemen met een vage toezegging van Ribera. Zij vormen weliswaar de grootste fractie in het parlement, maar zonder de steun van de sociaaldemocraten en liberalen haalt de nieuwe Commissie van hun partijgenoot Von der Leyen het niet.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant