Met op de achtergrond een dreigende escalatie van de grootste Europese oorlog sinds de Tweede Wereldoorlog, zullen de onderwijsbezuinigingen bijdragen aan de geopolitieke marginalisering van ons land.
Nederland en Europa bevinden zich op een geopolitiek kantelpunt: we worden geconfronteerd met een steeds beter georganiseerde as van autoritaire staten en met de ontwrichtende terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis. Het geopolitieke debat in Nederland blijft echter ontoereikend en negeert niet-westerse perspectieven. Dit terwijl Europa steeds meer een speelveld wordt voor externe machten.
De Russische oorlog tegen Oekraïne is inmiddels geen regionaal conflict meer. Al langer levert Noord-Korea materiële steun aan Rusland, maar nu het land ook soldaten begint te leveren gaat de mondialisering van de oorlog een nieuwe fase in. Zo overweegt Zuid-Korea om op zijn beurt Oekraïne structureel te gaan helpen door directe wapen-en munitieleveranties. En Rusland wordt al jaren op de been gehouden met Chinese steun. Hierdoor vergroot Russisch succes in Oekraïne de kans op een nieuw front in het mondiale conflict, als China besluit ook Taiwan aan te vallen.
Symbolisch voor de Nederlandse houding zijn de grootschalige universitaire bezuinigingen op de geesteswetenschappen, bijvoorbeeld aan de universiteiten van Utrecht en Leiden.
Over de auteurs
Remco Breuker is hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden. Casper Wits is sinoloog, japanoloog, en universitair docent Oost-Aziëstudies aan de Universiteit LeidenDit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Deze bezuinigingen zullen er vooral toe leiden dat de aanwezige regio-expertise zal worden weggevaagd, precies op het moment dat we steeds meer te maken krijgen met regio’s buiten Europa. Nederland staat bovendien aan de vooravond van een bredere uitfasering van kennis, die veel verder zal gaan dan alleen de geesteswetenschappen. Want hier bovenop heeft de regering nog eens de grootste bezuinigingen ooit op hoger onderwijs aangekondigd, met meer dan
1 miljard aan bezuinigingen op wetenschap en innovatie.
Dit gebeurt terwijl landen als China en de VS nu juist enorme investeringen doen in innovatie, als onderdeel van hun langetermijnstrategieën om een dominante positie te vergaren in een snel fragmenterende wereldorde. De Nederlandse keuze voor afbraak is om meerdere redenen desastreus, maar zal vooral funest zijn voor onze toekomstige geopolitieke veiligheid.
Toch valt dit niet alleen het huidige kabinet te verwijten, want maatschappij-breed heerst er een geopolitieke nonchalance. Zo was het onderwerp geopolitiek (of eigenlijk het onderwerp ‘buitenland’) vrijwel afwezig tijdens de landelijke verkiezingen en zelfs bij de Europese verkiezingen was geopolitiek nauwelijks een thema. Dit is ook de middenpartijen en de media aan te rekenen.
Dankzij de decennialange vrede lijkt men zich in West-Europa eenvoudigweg niet te kunnen voorstellen dat onze vrije samenlevingen geen vanzelfsprekendheid zijn. Tekenend is onze reactie op de Noord-Koreaanse militairen die nu actief zijn op Europese bodem en oorlogvoeren tegen een
Europese bondgenoot. President Volodymyr Zelensky zei terecht dat de westerse reactie ‘niet-bestaand, nul’ is.
Dit contrasteert sterk met Zuid-Korea’s onmiddellijke reactie meteen actiever te worden bij het steunen van Oekraïne. Geopolitieke nonchalance is dan ook afwezig in Oost-Azië, waar de democratieën Zuid-Korea, Japan en Taiwan zich omringd weten door autocratische landen als China, Noord- Korea en Rusland. Zo loopt Japan misschien wel voorop met het inzicht dat de conflicten rond Oekraïne, Korea en Taiwan verweven zijn en kunnen leiden tot een mondiaal conflict. In 2022 zei de toenmalige Japanse premier Fumio Kishida al dat ‘het Oekraïne van vandaag het Oost-Azië van morgen kan zijn’.
Voor het Nederlandse geopolitieke debat is het dan ook van urgent belang ons rekenschap te geven van deze perspectieven, evenals van perspectieven uit bijvoorbeeld Afrika of Latijns-Amerika. De uitholling van onze universiteiten zal dit echter steeds moeilijker maken.
Het Nederlandse geopolitieke debat wordt nu al te veel gedomineerd door een zeer beperkt aantal mensen, vaak afkomstig van een evenzeer beperkt aantal denktanks. Er zit veel kennis bij deze denktanks, maar doordat er voornamelijk generalisten werken, ontbreekt vaak echte regiokennis. Dit leidt ertoe dat in Nederland de discussie over bijvoorbeeld China vaak wordt gevoerd door mensen die de Chinese taal niet machtig zijn. Ter vergelijking: we zouden een analyse over de Verenigde Staten van iemand die geen Engels spreekt nooit serieus nemen.
Een nog groter probleem is dat het verdienmodel van deze denktanks is gericht op het binnenhalen van opdrachten vanuit de overheid en het bedrijfsleven. Door deze afhankelijkheid is een open en kritisch debat niet gewaarborgd als tegelijkertijd de universiteiten worden gekortwiekt.
De grootste Europese oorlog sinds de Tweede Wereldoorlog dreigt te escaleren tot een mondiaal conflict. Met de terugkeer van Trump kan de ontrafeling van de internationale orde in een stroomversnelling komen. De onderwijsbezuinigingen zijn het zoveelste voorbeeld van Nederlands geopolitieke nonchalance, en zullen bijdragen aan de ondermijning van onze vrije samenleving en de geopolitieke marginalisering van ons land.
Dat brengt een prijs met zich mee aan verminderde welvaart, vrede, en zelfbeschikking die niemand bereid zal zijn om te betalen, maar die straks wel geïnd wordt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant