Zo verbluffend zijn ontdekkingen maar zelden. In Brazilië keken paleontologen opeens naar een schedel die zó afkomstig lijkt van een hedendaagse vogel. Het diertje fladderde echter rond tussen de langnekdinosaurussen, zo’n 80 miljoen jaar geleden.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in o.a. klimaat en microleven.
‘Je mond valt open als je dit voor het eerst ziet. Een mooi rond schedeltje, dat doet denken aan een hedendaagse kraai of duif’, reageert desgevraagd ook paleontoloog Melanie During op de vondst. ‘Echt een uniek fossiel. Als je ziet hoe dun die botjes zijn: heel bijzonder.’
De oervogel, bij leven niet groter dan een spreeuw, moet destijds op de bodem van een meertje zijn beland waar hij overdekt raakte met sediment. Daar vonden in 2016 paleontologen het broze fossiel terug, in een plak sediment die niet groter is dan het vloeroppervlak van een studentenkamer, maar tjokvol zit met bijzondere oerresten.
Het ‘exacte midden tussen de oervogel Archaeopteryx en moderne vogels’, zo duidt een van de ontdekkers, Guillermo Navalón van de Universiteit van Cambridge, de vondst. ‘Dit is zo’n moment waarop het ontbrekende puzzelstukje perfect past.’
Vogels evolueerden zo’n 150 miljoen jaar geleden als gevederde, kleine dinosauriërs, met Archaeopteryx als een van de vroegste voorbeelden. Maar dat de vogels 80 miljoen jaar geleden al zo’n modern, rond kopje hadden met kennelijk een behoorlijk ontwikkeld breintje erin, is een verrassing.
‘Zijn cognitieve vaardigheden gaven hem misschien voordeel als het aankwam op het vinden van voedsel of onderdak. En misschien was hij in staat tot uitvoerig baltsgedrag of ander complex sociaal gedrag’, zegt hoofdauteur Daniel Field in een persverklaring.
Kenners als During zien ook de verschillen met hedendaagse vogels: een snavel die wat anders vastzit aan de schedel, het brein dat wat losser in de schedel zat, een wat groot uitgevallen binnenoor.
‘Wat ik heel opvallend vind: dit lijkt een beetje op het schedeltje van een modern vogeltje dat nog net niet uit het ei is gekomen’, zegt During. Dat is een bekend evolutionair effect, vertelt ze: het gebeurt wel vaker dat dieren hun ‘oervormen’ doorlopen voordat ze ter wereld komen.
De ontdekkers noemen de vogel Navaornis hestiae, naar de ontdekker van de fossielenvindplaats William Nava, en naar de Griekse godin van de architectuur Hestia, schrijven ze in wetenschapsblad Nature.
Of de vogel een rechtstreekse voorouder is van de huidige vogels, of slechts een doodlopend zijtakje aan de stamboom, is niet goed te zeggen. ‘Er is nooit één missing link’, vertelt During. ‘Maar deze vogel kan best een van de ontbrekende schakels zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant