Opvang is een eerste stap in het participatiebeleid. De nieuwe asielmaatregelen van het kabinet treffen ook de inburgeringkansen van asielzoekers en statushouders, betoogt Jaco Dagevos.
Het kabinet heeft zijn plannen gepresenteerd om de asielmigratie terug te dringen. Deze maatregelen hebben ook tot gevolg dat de integratie en participatie van asielzoekers en statushouders worden belemmerd, terwijl het voor mensen zelf de en voor de arbeidsmarkt juist gunstig is als mensen snel kunnen participeren, zo blijkt uit een onderzoeksrapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) dat pas verscheen. Als asielzoekers een korte periode in de opvang verblijven, weinig hoeven te verhuizen en de taal kunnen leren draagt dat bij aan een goede start in de samenleving.
In dat kader is er de afgelopen jaren het nodige gebeurd. Eind 2023 werd de 24-wekeneis afgeschaft, waardoor asielzoekers het gehele jaar mogen werken. Hier was jarenlang op aangedrongen door onderzoekers en maatschappelijke organisaties. Een door een werkgever aangespannen rechtszaak gaf de doorslag. En met succes: kort na het afschaffen van de 24-wekeneis namen de aan asielzoekers afgegeven werkvergunningen snel toe.
Over de auteur
Jaco Dagevos is senior onderzoeker bij het SCP en bijzonder hoogleraar Integratie en migratie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Daarnaast werd de Spreidingswet ingevoerd. Deze wet biedt een kader om de participatie van asielzoekers te verbeteren. Doordat de opvang gelijker over gemeenten verdeeld wordt, zijn naar verwachting minder grootschalige (nood)opvanglocaties nodig. Meer permanente locaties betekent dat mensen minder hoeven te verhuizen. En dat is – weten we uit onderzoek – goed voor de psychische gezondheid van asielzoekers.
Het organiseren van kleinschalige opvang, in gemeenten waar asielzoekers na statusverlening komen te wonen, biedt gemeenten de mogelijkheid om een vroege start te maken met de inburgering. Zo komen het opvang- en inburgeringsbeleid in elkaars verlengde te liggen.
Door deze maatregelen kwam het participatiemodel dichterbij: de periode dat mensen in de opvang verblijven is niet alleen bedoeld voor de afwikkeling van de asielprocedure, maar kan ook worden benut als voorbereiding voor participatie in de samenleving. Ruime mogelijkheden voor het leren van de taal en het faciliteren van vrijwilligers- en betaald werk bieden een opstap naar een volwaardig bestaan in Nederland. Opvang als eerste stap in het participatiebeleid.
Zoals bekend wil het kabinet de Spreidingswet intrekken, waardoor het participatiemodel uit beeld raakt. Daarnaast streeft het kabinet naar een sobere opvang, voor zowel asielzoekers als statushouders, die vooral in zogenoemde doorstroomlocaties gehuisvest worden.
Hoewel nog niet concreet is omschreven wat sobere opvang precies betekent, is wel helder dat het niet gericht is op het voorbereiden van asielzoekers op hun leven in Nederland. De beleidsvoornemens van het kabinet zijn gebaseerd op een terugkeermodel, waar – analoog aan de praktijk in Denemarken – in de opvangperiode geen aandacht is voor taalonderwijs en participatie.
Het streven is dat mensen niet blijven, maar terug gaan naar het land van herkomst. Daarmee vervalt de ratio achter inspanningen om asielzoekers de taal te laten leren en (vrijwilligers)werk te doen. Dit is een duidelijke breuk met de beleidsontwikkelingen van de afgelopen jaren. Het betekent ook dat degenen die onverhoopt toch in Nederland mogen blijven, onvoorbereid de Nederlandse samenleving betreden.
Andere kabinetsvoorstellen raken statushouders. De verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd wordt afgeschaft en de termijn voor naturalisatie gaat van vijf naar tien jaar. Onderzoek wijst uit dat onzekerheid over de verblijfspositie een rem zet op de integratie. Mensen zijn terughoudender om de taal te leren en te investeren in Nederlandse opleidingskwalificaties, factoren die bij uitstek van belang zijn om vooruit te komen in een nieuw land.
Verder wil het kabinet de mogelijkheden tot gezinshereniging beperken. Een onvolledig gezin en onzekerheid of gezinsleden mogen komen, is psychisch belastend en neemt energie weg die nodig is om de taal te leren en werk te vinden. Iets vergelijkbaars geldt voor het beperken van de toegang tot sociale huurwoningen voor statushouders. Een langer verblijf in een azc of een ‘sobere’ opvanglocatie bemoeilijkt dat mensen met hun inburgering beginnen.
Al deze maatregelen dempen de integratie en participatie van asielzoekers en statushouders. Bovendien krijgen zij hiermee ook het signaal dat ze er niet bij horen.
Over het streven naar minder migratie kan je met goede redenen verschillen van inzicht. Maar geldt dat ook voor het verminderen van de participatiekansen van asielzoekers en statushouders? De voordelen voor individu en samenleving om meer mensen aan het werk te krijgen en onderdeel te laten zijn van deze samenleving, zijn evident. In de huidige krappe arbeidsmarkt hebben we mensen die kunnen en willen werken juist hard nodig. Onder de bevolking is er brede steun dat asielzoekers tijdens de opvangperiode de taal leren en betaald werk verrichten.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) pleit al jaren voor een verbinding tussen het opvang- en inburgeringsbeleid en steunt mede om die reden de Spreidingswet. Onlangs pleitte het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) ervoor om de participatiemogelijkheden van asielzoekers te vergroten. In 2026 zou de helft aan het werk moeten zijn.
Beleid doet ertoe, het kan mensen in limbo laten zitten, maar kan ook mensen een steun in de rug geven om een bijdrage te leveren aan onze samenleving.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant