Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp Reinette Klever wil 1 miljard euro bezuinigen op maatschappelijke organisaties. Welke gevolgen heeft dit, volgens bijzonder hoogleraar buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking Dirk-Jan Koch.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
De al aangekondigde bezuinigingen op ontwikkelingshulp kregen maandag vorm: van de subsidiepot van 1,4 miljard euro dat nu naar non-gouvernementele organisaties (ngo’s) gaat, blijft vanaf 2026 0,4 miljard over. Dirk-Jan Koch deed als bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek naar de effecten van ontwikkelingshulp. Hij werkt daarnaast als secretaris-directeur voor de Adviesraad Internationale Vraagstukken, het belangrijkste adviesorgaan van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De grootste ‘trendbreuk’ van de plannen zit volgens hem in de kleine lettertjes.
Wat betekent de bezuinigingen voor de mensen in de landen die nu ontwikkelingshulp krijgen via een Nederlandse ngo?
‘Dat hangt erg af van hoe Nederland bezuinigt. De effecten van de bezuinigingen op ontwikkelingshulp uit Rutte I en II (in totaal 0,9 miljard euro op het hele ontwikkelingsbudget, red.) zijn onderzocht. Die bevindingen waren schokkend. Toen zijn bijvoorbeeld door het plotseling stoppen van projecten in landen als Burkina Faso en Nicaragua 12 duizend mensen meer overleden.
‘Het moet blijken of het nu beter lukt om projecten over te dragen. Nederland heeft ingezet op zogeheten additionaliteit: juist datgene doen wat andere westerse landen niet doen, of wat een lokale overheid niet kan, bijvoorbeeld homorechten of rechten van sekswerkers promoten. De vraag is: stappen andere landen in het gat wat wij achterlaten? We weten van onderzoek in Bangladesh, waar de Nederlandse ontwikkelingshulp voor deze groepen is afgebouwd, dat dat niet is gebeurd.’
Minister Reinette Klever zegt lokale maatschappelijke organisaties te willen versterken door ze direct te financieren in plaats van via Nederlandse ngo’s. Wat vindt u van dat voornemen?
‘Het is toe te juichen om met lokale organisaties te werken. Maar de praktijk is vaak weerbarstiger. Iemand moet de bonnetjes van die organisaties controleren. Nu doen ngo’s dat. Zij dragen de risico’s als het misgaat. Gaat Nederland extra ambtenaren aannemen om dat over te nemen? Daar moet nog over worden nagedacht. De Amerikanen wilden onder president Joe Biden ook 25 procent van hun ontwikkelingshulp direct investeren. Dat is ze niet gelukt.’
Ontwikkelingshulp wordt vaak gezien als ‘soft power’ naast diplomatie en defensie. Wat gebeurt er met die Nederlandse soft power na deze bezuinigingen?
‘Het Nederlandse ontwikkelingsbudget gaat nu richting 0,4 procent van het bruto nationaal inkomen (BNI), in plaats van de afgesproken 0,7 procent. Je telt daardoor internationaal minder mee. Dat zag je al bij de G20. Voorheen mocht Nederland soms op een klapstoeltje aan dat soort grote vergadertafels aanschuiven, omdat het veel in ontwikkelingshulp investeerde. Maar bij de top in Brazilië van deze maand zijn wij niet uitgenodigd en de Noren wel, want zij investeren in het behoud van het Amazonegebied.
‘Onderzoek laat ook zien dat landen eerder naar Nederland kijken als exporteur als er een ontwikkelingsproject loopt. Het verbaasde me daarom niet dat VNO-NCW (ondernemersorganisatie, red.) zei zich zorgen te maken over deze bezuinigingen.’
Hoewel het kabinet op maatschappelijke organisaties bezuinigt, wil het wel particuliere initiatieven stimuleren. Is dat een goed idee?
‘Ik denk het wel. Want het klopt dat het draagvlak voor ontwikkelingshulp is afgenomen. Particuliere initiatieven, van een voetbalclub of uit een dorp, kunnen betrokkenheid bij nieuwe groepen aanwakkeren, maar deze initiatieven liepen vaak tegen dichte deuren aan.
‘Toegang voor particulieren verbeteren, kan dus een goed idee zijn, mits je zorgt dat beginnersfouten en kinderziekten snel overwonnen kunnen worden. En natuurlijk blijf je voor grote projecten professionele organisaties nodig houden.’
Hulporganisaties noemen de bezuinigingen een trendbreuk. Ziet u dat ook zo?
‘Ja, vooral vanwege één zin. Maatschappelijke organisaties mogen geen geld meer uitgeven aan lobbyen voor de belangen van het mondiale Zuiden. Dat is de grootste trendbreuk die ik zie. Want sinds Rutte II zijn ngo’s heel nadrukkelijk gevraagd om de belangen van het mondiale Zuiden te vertegenwoordigen in Nederland en de Europese Unie. Regels voor betere werkomstandigheden in fabrieken of maatschappelijk verantwoord ondernemen komen daaruit voort. Maar de minister zegt nu: ‘Dat wil ik niet meer.’’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant