Geert Wilders heeft de mond vol van antisemitisme onder sommige bevolkingsgroepen, maar houdt er intussen zelf een verkapt of liever gezegd opportuun antisemitisme op na.
Hij was er als de kippen bij op X op vrijdagochtend, 8 november. ‘Het veroordelen van de Jodenjacht in Amsterdam is niet genoeg. De daders moeten het land uit. Ik waarschuw al ruim twintig jaar voor de groeiende Jodenhaat in NL door de voortdurende massaimmigratie en islamisering van ons land. Ik wil een spoeddebat met MinPres Schoof’, aldus Geert Wilders.
Inmiddels laten beelden en ooggetuigenverklaringen een complexer beeld zien, eentje waarin de Maccabi-hooligans evengoed gewelddadig door Amsterdam trokken als de pro-Palestina-belagers.
Over de auteur
Yarin Eski is universitair docent Bestuurskunde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De explosieve gebeurtenissen in de hoofdstad houden het land bezig. Mensen zijn ontzet, willen keiharde oplossingen, zoeken de verbinding op, en roepen leiderschap iets te doen; of het nu uitzetten wordt van groepen mensen of stilstaan bij wat ons nog kan samenhouden, de polarisatie is doorgeschoten naar merkbare vijandigheid.
Het misbruik van dat vijandschap liet zich het duidelijkst merken in de retoriek van politiek leiderschap, in het bijzonder van de grootste partij van Nederland. Wilders kreeg er zelfs kritiek op van coalitiepartijen, getuige de vraag om actie door Dilan Yesilgöz.
In de waan van de dag, waarin antisemitisme overal aanwezig lijkt te zijn, waardoor islamofobie onzichtbaar toeneemt, valt het me op dat het nog maar weinig gaat over het antisemitisme van de PVV en haar leider zelf. Arnon Grunberg legde al eens uit waarom hij Wilders een antisemiet noemt. Ik denk dat we het verkapt antisemitisme zouden kunnen noemen, hypocriet wellicht, maar wat mij betreft hoe dan ook opportuun antisemitisme.
Al in 2013 zien we daar de eerste signalen van. Wijlen Evelien Gans, toen bijzonder hoogleraar Hedendaags Jodendom, omschreef dat er verwarring bestond over de ideologische positie van PVV. Zij plaatste vraagtekens bij Wilders’ profilering als verdediger van joods-christelijke waarden en vriend van Israël, en daarmee gebruik maakt van een selectieve pro-Israëlische houding die strategisch gericht is tegen de islam en niet voortkomt uit oprechte, wat heet, filosemitische overtuigingen. Op een zekere wijze, positioneert Wilders’ PVV zich als anti-antisemitisch, maar instrumentaliseert ‘de Jood’ voor politieke doeleinden; een instrumentalisering die Gans eerder heeft zien gebeuren in de geschiedenis.
Het feit dat de PVV aansluit bij extreemrechtse bewegingen in Europa, ondanks de problematische associaties met antisemitisme die aan deze partijen kleven, is een duidelijk voorbeeld van haar verkapt opportuun antisemitisme.
De Joodse belangenorganisatie CIDI had kritiek op PVV-leider Wilders, die volgens het CIDI ‘zijn principes verloochent’ door Europese samenwerking met, bijvoorbeeld, het Franse Front National. Daarover stelde Wilders dat Marine Le Pen, de leider van het Front National, zich duidelijk gedistantieerd heeft van de controversiële uitspraken van haar vader, wat voor hem het verschil maakt. Wilders zag toen ook niet in waarom samenwerking met de antisemitische Oostenrijkse partij FPÖ problematisch zou zijn.
Ook samenwerking met de Poolse extreemrechtse partij KNP van Janusz Korwin-Mikke bleek gepast te zijn voor de PVV, terwijl Korwin-Mikke ervan overtuigd is dat Adolf Hitler niets zou hebben geweten van de Holocaust en ook nog eens pleit voor het afschaffen van het vrouwenstemrecht.
Het impliciete karakter van het opportune antisemitisme van de PVV kenmerkt zich, bijvoorbeeld, door het prijken met de prinsenvlag (oranje-blanje-bleu), de vlag waarmee de nationaal-socialistische NSB optrok. Het impliciet houden van dat antisemitisme heeft Wilders zowat tot kunst verheven.
Want hoewel Wilders zich publiekelijk distantieert van extreemrechts, zocht zijn PVV voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 wel steun in die hoek om voldoende ondersteuningsverklaringen te verzamelen. Zo plaatste een medewerker van Wilders oproepen op extreemrechtse fora, zoals Polinco en Dutch Disease Report, om handtekeningen te verkrijgen. Over de kwestie stelde de PVV dat deze niet iedereen grondig kon screenen; Wilders zelf gaf geen commentaar op de kwestie toen.
Het specifiek opportune van Wilders’ verdekte antisemitisme uitte zich in het bijzonder toen hij Esther Voet, voormalig directeur van het CIDI, ervan beschuldigde hem te diskwalificeren als belangenbehartiger van de Joodse gemeenschap door zijn naam uit een advertentie tegen Jodenhaat te schrappen. Wilders vindt dat Voet de islam niet durft te noemen als oorzaak van antisemitisme in Nederland, wat hij cruciaal acht.
Het CIDI besloot Wilders’ naam te verwijderen nadat hij een gezamenlijke verklaring tegen antisemitisme als een ‘flutverklaring’ bestempelde. Voet reageerde door te stellen dat Wilders hele bevolkingsgroepen over één kam scheert en onjuiste claims maakt, daarbij verwijzend naar gegevens die aangeven dat antisemitisme deels uit andere bevolkingsgroepen komt. Voet adviseert Wilders de geschiedenis te bestuderen, erop wijzend dat de laatste grote Jodenvervolging in Europa niet vanuit de islam kwam. Een dergelijk Joods geluid kwam de PVV dus even niet uit.
En dan zijn er nog natuurlijk Wilders’ warme banden met de Hongaarse premier Viktor Orbán, zelf ongeveer net zo opportuun antisemiet. Orbán doneerde in mei 2019 zo’n 3 miljoen euro om antisemitisme te bestrijden. Bijzonder, want kort daarna publiceerde een magazine dat in handen is van Orbáns advocaat een antisemitische afbeelding van Andras Heisler, een prominente Joodse leider in Hongarije.
Het laat zien dat Wilders’ beste buitenlandse politieke vriendje een even dubbele houding heeft tegenover antisemitisme: hij steunt Joodse doelen en heeft een alliantie met Israël, maar zijn regering gebruikt antisemitische retoriek om extreemrechtse aanhangers aan te spreken en bagatelliseert de Hongaarse betrokkenheid bij de Holocaust. Hoewel Orbán zelf niet als antisemitisch wordt gezien, stellen critici dat zijn drang naar macht hem ertoe drijft antisemitische sentimenten politiek te benutten.
Over dat laatste gaat het natuurlijk uiteindelijk, ook bij Wilders en zijn PVV: de drang naar macht vervullen met alle instrumenten die je hebt en door te instrumentaliseren wat je maar nodig hebt. Daarin schuilt het gevaar. Niet alleen voor moslims, maar juist ook voor de Joodse gemeenschap; hebben zij hun een rol gespeeld, dan is het wellicht even handiger om hen uit te sluiten of uit te zetten. Dan zal dát de nieuwe retoriek worden voor de PVV.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant