Het kabinet zet radicaal het mes in de ontwikkelingshulp. Vanaf 2026 daalt het budget voor Nederlandse ontwikkelingsorganisaties met een miljard euro. Het is een trendbreuk met hoe Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog naar de wereld kijkt.
Natalie Righton Is politiek verslaggever in Den Haag. Iva Venneman is buitenlandredacteur en schrijft onder meer over het mondiale Zuiden.
‘Inhumaan’, ‘een sloopkogel’ en ‘een aardverschuiving’. Aan superlatieven geen gebrek als maandag bij hulporganisaties en diverse linkse politieke partijen doordringt dat het kabinet radicaal het mes zet in ontwikkelingshulp.
Grofweg komt het erop neer dat de subsidiepot voor zogenoemde non-gouvernementele organisaties (ngo’s) vanaf 2026 daalt van 1,4- naar 0,4 miljard euro; zij krijgen dus een miljard minder, over een periode van vijf jaar, staat in een brief die minister Reinette Klever voor Ontwikkelingshulp naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. De ingreep is onderdeel van een nog grotere, jaarlijkse bezuiniging van 2,4 miljard euro op ontwikkelingshulp die al eerder was afgesproken tussen PVV, VVD, NSC en BBB.
Voor de betrokken hulporganisaties betekent het dat hun subsidie met twee derde afneemt – een ongekende kaalslag. En dat niet alleen: van het geld dat overblijft, wil de minister vaker bedragen direct overmaken aan lokale hulporganisaties in arme landen, in plaats van via een Nederlandse tussenorganisatie.
Volgens Kever is dat ‘efficiënter’ en levert dat ‘betere resultaten op’. Ook wil het kabinet dat Nederlandse hulporganisaties voortaan minimaal 50 procent van hun budget zelf gaan ophalen bij burgers of private partijen die hun werk belangrijk vinden. ‘Dat is beter voor het draagvlak’, vindt Klever.
Alles over politiek vindt u hier.
De gevolgen zullen voelbaar zijn tot in de uiterste hoeken van de armste landen, waarschuwen hulporganisaties. ‘De minister stelt bijvoorbeeld dat er aandacht blijft voor vrouwenrechten’, zegt Garance Reus-Deelder, directeur van meisjesrechtenorganisatie Plan International. ‘Dat is aardig. Maar een bezuiniging van 1 miljard op een budget van 1,4 miljard raakt de levens van honderdduizenden mensen. In ons geval betekent het dat we vrouwen en meisjes in extreem conservatieve landen als Burkina Faso en Soedan niet meer kunnen helpen.’
‘We vinden de plannen kwalijk en schadelijk’, zegt beleidscoördinator Peter Ras van Oxfam Novib. ‘Het is een enorme klap voor de Nederlandse inzet voor een eerlijkere wereld, juist in een tijd waar het conflict overal oplaait. Het aantal vluchtelingen neemt alleen maar toe, de honger in de wereld neemt toe, dat heeft ook impact hier. En wat doen wij? Wij trekken ons terug achter de dijken.’
Met name de kleinere ontwikkelingsorganisaties vrezen dat een aantal de bezuinigingsronde niet zal overleven. Zeker achttien Nederlandse organisaties zijn voor meer dan 50 procent afhankelijk van belastinggeld, becijferde Klever, en die zullen moeten vechten voor hun voortbestaan. Solidaridad en Both Ends bijvoorbeeld, maar ook lhbti+-belangenbehartiger COC en kenniscentrum seksualiteit Rutgers zitten in de gevarenzone.
De ingreep leidt zelfs bij enkele rechtse bondgenoten van Klever tot ongerustheid. Regeringspartij VVD vindt dat de minister moet ‘oppassen dat we het kind niet met het badwater weggooien’, aldus het VVD-Kamerlid Roelien Kamminga. Zij vreest onder meer dat ‘de Nederlandse expertise’ over zaken als ‘lhbti+ en vrouwenrechten’ mogelijk verloren gaat door alle bezuinigingen. Coalitiegenoot NSC zit ook op die lijn.
De bewindsvrouw erkent dat haar ingreep ‘grote gevolgen’ kan hebben, maar zegt dat het niet haar doel is om Nederlandse hulporganisaties in leven te houden. ‘Dat zou een heel verkeerde besteding van belastinggeld zijn.’ In plaats daarvan wil ze het (beperkte) geld dus liever meteen overmaken naar het buitenland.
Nederlandse hulporganisaties zijn daar niet per se op tegen, maar wijzen er wel op dat de kans daardoor groeit dat geld in verkeerde zakken verdwijnt of dat het onduidelijk is wat ermee gebeurt. Nederlandse organisaties spelen nu nog een grote rol bij de verantwoording van de bestede gelden. ‘Wie gaat dat dan in het vervolg doen?’, vraagt politiek adviseur Paul van den Berg van hulporganisatie Cordaid zich af. ‘De ambassades?’ Klever zegt in een reactie dat die details ‘nog uitgewerkt’ moeten worden.
De kans is niet ondenkbaar dat Klever woensdag en donderdag tijdens de verdediging van begroting in de Tweede Kamer nog enkele nuanceringen zal aanbrengen, maar de grote lijn van haar verhaal zal overeind blijven. Ze heeft daarvoor ook voldoende steun in de Kamer. NSC gaf maandag ruiterlijk toe allang zijn handtekening onder het hoofdlijnenakkoord te hebben gezet waarin de bezuinigingen staan.
Zowel voor- als tegenstanders stellen dat de ingreep een trendbreuk is voor de wijze waarop de Nederlandse ontwikkelingshulp tot nu toe was georganiseerd. Lange tijd zag de regering het als een morele verplichting om de allerarmsten in de wereld te helpen – niet in de laatste plaats omdat Nederland zelf met ontwikkelingshulp van de Amerikanen (Marshallplan) is opgekrabbeld na de Tweede Wereldoorlog.
De afgelopen decennia liep Nederland – samen met de andere Benelux-landen en Scandinavië – voorop als het ging om armoedebestrijding in minder bedeelde landen. Het terugkrabbelen begon zo’n tien jaar geleden, toen de Nederlandse economie door een diepe crisis ging en de regering om financiële redenen bezuinigde op ontwikkelingshulp.
Ditmaal doet het kabinet uit principiële overtuiging een forse stap terug. Uit de verkiezingswinst van de PVV zou volgens minister Klever blijken dat de steun voor ontwikkelingshulp flink is geslonken, zei ze maandag. ‘De vraag is of je nog overal voorop moet blijven lopen. Nederland betaalt bijvoorbeeld een derde van de inzet op lhbti-projecten wereldwijd. Voor een klein land als Nederland is dat heel veel. Dat kan best een tandje minder.’
Als het aan haar partijleider Geert Wilders ligt, wordt de ontwikkelingshulp helemaal afgeschaft. De PVV klaagt al langer over een te machtige positie van Nederlandse ngo’s. Die zouden in de ogen van de PVV vaak een (te) linkse agenda hebben en die, onder meer via rechtszaken, proberen door te drukken. Klever perkt hun macht nu in en zet daarmee een streep door een lange traditie.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant