Banken kunnen hun stoelriemen beter vastmaken, want er komen turbulente tijden aan. Daarvoor waarschuwt De Nederlandsche Bank. De oplopende spanningen in de wereld – van oorlogen en handelsconflicten tot spionage en sabotage – kunnen ook de financiële sector raken, aldus DNB.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de financiële sector.
Er was een tijd dat banken vooral hun eigen grootste vijand leken. De bancaire windhandel in rommelhypotheken, die in 2008 tot de kredietcrisis leidde, was daarvan het ultieme voorbeeld. Maar anno nu komt het grootste gevaar voor de financiële wereld van buiten.
Vrijhandel heeft plaatsgemaakt voor vijanddenken, constateert DNB in Weerbaar in een gure wereld, een somber nieuw rapport dat eerder leest als het jaarverslag van de AIVD dan als een analyse van een financieel toezichthouder. ‘Het is al een aantal jaren niet meer vanzelfsprekend dat internationale betrekkingen Nederland en Europa gunstig gezind zijn’, zoals DNB-directielid Steven Maijoor het met enig gevoel voor understatement uitdrukt.
‘De Russische inval in Oekraïne, de oplopende spanningen tussen China en Taiwan, het handelsconflict tussen de VS en China en de spiraal van geweld in het Midden-Oosten’ weerspiegelen de toenemende geopolitieke spanningen die banken, verzekeraars en pensioenfondsen de komende jaren het hoofd moeten zien te bieden. De kans op economische schokken neemt daardoor toe, schrijft DNB.
Zie bijvoorbeeld de aanvallen van Houthi-rebellen op vrachtschepen in de Rode Zee, of de door de net verkozen Amerikaanse president Donald Trump beloofde torenhoge importheffingen, of de gevreesde Chinese invasie van Taiwan. En daarmee stijgt ook de kans dat de bedrijven waaraan banken geld hebben geleend in financiële problemen komen, en hun leningen niet meer kunnen terugbetalen.
De westerse sancties tegen Rusland hebben laten zien dat de financiële sector tegenwoordig zelfs een wapen kan zijn in de hybride oorlogsvoering tussen landen. Honderden miljarden euro’s aan Russische internationale reserves werden bevroren, Russische oligarchen konden fluiten naar hun westerse tegoeden en Russische banken werden uitgesloten van SWIFT, het internationale berichtensysteem voor betalingen.
‘Door de invasie van Oekraïne en de sancties die daarna tegen Rusland zijn ingevoerd hebben banken hun activiteiten in Rusland moeten afbouwen’, zegt Maijoor. Daardoor hebben Nederlandse banken verlies moeten lijden op hun Russische activa, al ging het om een redelijk beperkt deel van hun totale bezittingen. Nederlandse banken hebben 0,5 procent van al hun bedrijfsleningen verstrekt aan ondernemingen in ‘landen die op geopolitieke afstand van Nederland staan’, zoals Rusland, China en Iran, becijferde DNB.
Symptomatisch voor de geopolitieke spanningen is de ondergang van de Amsterdam Trade Bank, een kleine, sinds 1994 actieve bank met Russische aandeelhouders, vertelt Maijoor. ‘Door de Amerikaanse sancties tegen Rusland konden Amerikaanse ict-bedrijven geen diensten meer verlenen aan ATB. Daardoor kon de bank zelfs geen interne e-mails meer sturen of transacties doen.’ Binnen twee maanden na de Russische inval van Oekraïne was ATB failliet.
Maar DNB waarschuwt ook voor de gevolgen van andere vormen van hybride oorlogsvoering, zoals het toenemende aantal cyberaanvallen vanuit China en Rusland op banken en hun dienstverleners. Of voor de gevolgen als vijandelijke mogendheden de onderzeese elektriciteits- en internetkabels weten te saboteren.
Of het gevaar dat de handelsoorlog tussen China en de Verenigde Staten zal escaleren, na de verkiezingswinst van Trump. Dit zou er bijvoorbeeld toe kunnen leiden dat bancaire klanten geen toegang meer krijgen tot cruciale grondstoffen waarop China vrijwel een monopolie heeft, zoals neodymium en andere zeldzame aardmetalen, die fabrikanten nodig hebben voor het produceren van windmolens en elektrische auto’s.
‘Een handelsoorlog en hoge importheffingen zullen negatieve gevolgen hebben voor de internationale handel’, zegt Maijoor. ‘Daar zullen bancaire klanten en hun beleggingen door geraakt worden.’
Trump heeft tijdens zijn verkiezingscampagne strafheffingen van 10 tot 20 procent geopperd op alle niet-Amerikaanse import, plus een heffing van 60 procent op alle Chinese importgoederen. De Europese Commissie heeft al aangekondigd dat Trump lik op stuk zal krijgen. ‘We zullen snel terugslaan en we zullen hard terugslaan’, verklapte een Europese diplomaat aan Politico.
Om te voorkomen dat banken als propellervliegtuigjes door elkaar worden geschud door de turbulentie op het wereldtoneel zullen ze voorzorgsmaatregelen moeten nemen, waarschuwt DNB. ‘Geopolitieke risico’s spelen steeds nadrukkelijker een rol in de financiële wereld, en daar zullen de banken op voorbereid moeten zijn.’ Bijvoorbeeld door stresstesten uit te voeren om de financiële gevolgen van geopolitieke rampscenario’s in kaart te brengen, zoals een Chinese invasie van Taiwan, zegt DNB.
Maar banken moeten ook investeringen in zogeheten dual-use-goederen goed tegen het licht houden, aldus Maijoor. ‘Daarbij gaat het om goederen die enerzijds een normale rol spelen in het economische verkeer, maar anderzijds kunnen worden misbruikt door slechtwillende partijen.’
Een bekend voorbeeld zijn de chipmachines van ASML, waarvan de meest geavanceerde exemplaren niet meer naar China mogen worden geëxporteerd omdat ze voor militaire doeleinden kunnen worden gebruikt. ‘Of denk aan de export van brandvertragend materiaal: dat kan ook worden gebruikt om gifgas mee te produceren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant